شبکهدوزی؛ ایجاد نقشهای توری و مشبک از طریق ایجاد حفرههای منظم در بافت پارچه.
شبکهدوزی از دوختهای رایج و سنتی اصفهان است که قدمتی طولانی دارد. این صنعت دستی در دورههای اسلامی به اوج شکوفایی خود رسید. شبکهدوزی شامل نقوش بتهجقه، شمسه، ترنج، گل و ستاره است که برای تزیین انواع منسوجات پارچهای بهکار میرود.
تعریف
شبکهدوزی یکی از دوختهای سنتی اصفهان است که با کشیدن تعدادی تار یا پود و یا هر دوی آن از نقاط معینی از پارچه و پر کردن جای آنها با سوزندوزی؛ بهطوری که نقش منظمی از آن روی پارچه شکل بگیرد، تهیه میشود. از شبکهدوزی بیشتر برای تزیین رومیزی، پرده، روکرسی، روتختی، جای قرآن، کوسن، دستمال سفره و زیربشقابی استفاده میشود.[۱] نقوشی که بیشتر در شبکهدوزی بهکار میرود شامل بتهجقه، نقش ترنج و سرترنج، نیمترنج، شمسه، ستاره، گلوبوته و انواع گل است.[۲]
تاریخچه
شبکهدوزی در ایران قدمتی طولانی دارد. آغاز این صنعت دستی در دورۀ قبل از اسلام و اوج شکوفایی آن مربوط به دوران اسلامی است. در گذشته زنان ایرانی برای حفظ حجاب از روبندههایی استفاده میکردند که قسمت مستطیلی جلوی آن شبکهدوزی میشد تا استفادهکنندگان از آن بهتر بتوانند جلوی خود را ببینند.[۳]
این هنر دستی که در هند و پاکستان ریشهای دارد، در کشورهای اروپایی نیز با نوآوری و تنوع طرحها به شکوفایی رسیده است. در ایران نیز، این هنر در استان اصفهان جلوهای متمایز یافته و با تلفیق در ملزومات دوختی، به نام این خطه ثبت و ماندگار شده است.[۴] علاوه بر آن در یزد، کاشان و استان آذربایجان و نیز در میان ارامنه رایج است.[۵] شبکهدوزی از صنایع دستی استان خراسان جنوبی نیز بوده که امروزه رواج کمتری دارد.[۶]
ابزارهای لازم برای شبکهدوزی
شبکهدوزی معمولاً روی پارچههای ابریشمی، کتانی یا پشمی با بافتی ساده انجام میشود.[۷] نخ مورد استفاده در این هنر، نخ دمسه یا عمامه است. از نخ دمسه برای شبکهدوزی و از نخ عمامه برای قلابدوزی و استحکام قسمت بریده شدۀ تار و پود پارچه استفاده میشود. سوزن، بشکاف (برای جدا کردن تار و پود پارچه) و کارگاه گلدوزی نیز برای انجام این هنر لازم است. انتخاب رنگ پارچه و نخ به سلیقۀ دوزنده یا سفارشدهنده بستگی دارد، ولی اغلب از پارچههای روشن مانند سفید، کرم، شیری و نخهای تکرنگ، روشن یا همرنگ پارچه استفاده میشود. در شبکهدوزی اغلب با یک رنگ دوخته میشود.[۸]
پانویس
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۶.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۶.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۵.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۵.
- ↑ «شبکهدوزی»، وبسایت ایالت هنر.
- ↑ «فراموشی هنر ((چشمهدوزی))»، پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران.
- ↑ «شبکهدوزی»، وبسایت ایالت هنر.
- ↑ ایروانی محمدآبادی، شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن، ۳۶.
منابع
- ایروانی محمدآبادی، سعیده (۱۳۹۶). شناسایی و بررسی دوخت شبکهدوزی اصفهان با هدف توسعه و ترویج آن. دانشگاه علم و هنر یزد.
- «شبکهدوزی». وبسایت ایالت هنر. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «فراموشی هنر ((چشمهدوزی))». پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران. ۳ مرداد ۱۳۹۷. دریافتشده در ۱۱ مرداد ۱۴۰۵.