پیشنویس:شهوت
شهوت
تعریف شهوت
شهوت به هرگونه میل و گرایش درونی به لذتهای مادی و دنیوی گفته میشود و در مواردی بهطور خاص به تمایل جنسی اطلاق میگردد. در مقابل، عفت به معنای خویشتنداری در برابر خواستههای افراطی نفس و پرهیز از بیپروایی در امور جنسی است.[۱] ریشه واژه اشتها نیز همین ماده است.[۲]
شهوت نقطه مقابل «عفت است. «عفت نیز دارای مفهوم عام و خاص است. مفهوم عام آن، خویشتن داری در برابر هر گونه تمایل افراطی نفسانی است و مفهوم خاص آن، خویشتن داری در برابر تمایلات بی بند و بار جنسی است. شهوت در نگاه روانشناسانه به میلی گفته میشود که شدت آن از مرز اعتدال گذشته و با غلبه کامل بر سایر امیال، توجه فرد را به صورت انحصاری به سوی خویش فرا میخواند.[۳]
انواع شهوت
برای شهوت به پیروی از انواع لذتهای دنیوی انواعی را معرفی کردهاند:
- غریزه جنسی:
از شهوت و تمایل دو جنس مخالف در میان انسانها با غریزه جنسی نیز تعبیر میشود. ارضانشدن و فقدان پاسخ به این غریزه به مرگ انسان منتهی نمیشود و به همین دلیل روانشناسان و زیستشناسان آن را در ردیف نیازهای ثانویه انسانی قرار دادهاند. اما بدون پاسخ مناسب به این کشش درونی جامعه شاهد اختلالات متعددی خواهد شد، مانند بیماریهای روانی همچون وسواس و افسردگی یا انحرافات جنسی چون استمنا و همجنسگرایی،[۴] برهنگی و خودنمایی و آرایش زنان در سطح جامعه، آزارگری و آزارخواهی جنسی، چشمچرانی، روسپیگری، زنا با محارم، بچهبازی و تشابه به جنس مخالف.[۵]
- شهوت ثروت:
در آیه ۱۴ سوره آلعمران میل شدید انسانها به گردآوری مال را یادآوری میکند.
- دلبستگی عاطفی به زن و فرزندان نیز میتواند در ردیف انواع شهوت قرار گیرد چنانچه قرآن نیز به آن تصریح میکند.
- قدرتطلبی و مقامپرستی:
شهوت در نگاه قرآنی و اخلاقی
قرآن در آیات متعددی مستقیم و غیرمستقیم به موضوع شهوت پرداخته و در رسیدن به حد عفت در آن راهنمایی کرده است. برای نمونه پس از یادآوری گروهى از پيامبران الهى و صفات برجسته و والاى آنان، به فرزندان ناشايستهاى اشاره میکند که روى كار آمدند، نماز را ضايع كردند و از انواع شهوتها پيروى نمودند. سپس به آنان وعید مجازات میدهد. همچنین در زمینه غریزه جنسی در ضمن آیاتی به احکام و حرمت ازدواج با محرم، زنان شوهردار و کنیزان آلوده اشاره مینماید. در جای دیگر از قوم لوط و انحراف جنسی و اصرار آنها و سرزنش آنان از سوی پیامبر خدا میپردازد و عذاب دنیوی ایشان را گزارش میدهد. این آیات همچون هشداری درباره نابودی ارزشهای اخلاقی و الهی در جامعهٔ شهوتگرا به شمار میآید.[۶]
كلمه «شهوات» در سه جای قرآن به كار رفته است كه در همه موارد بار منفی دارد.[۷] قرآن از انواع گرایشهای شهوانی در میان مردم یاد میکند، مواردی چون دلباختگی به زنان، تمایل شدید به داشتن فرزند پسر، ثروتاندوزی، دلبستگی به اسب، دام یا زراعت. از دیدگاه سید محمدحسین طباطبایی عشق به مقام و جاهطلبی از امور وهمی و خیالیاند و در آیات به امور واقعی اشاره شده است.[۸]
از دیدگاه اخلاقی وقتی انسان اسیر شهوت میشود، آزادی و عزت خود را از دست داده و برده امیال نفسانی و دنیاطلبان میشود؛ تنها راه نجات، تهذیب نفس از طریق علم سودمند و تمرین مستمر برای مخالفت با خواستههای نفس است.[۹] پیامبران هرگز به دنبال نابودی کامل شهوت نبودهاند. بلکه هدف اصلی این بوده است که این قوه را مهار کنند تا تحت میزان عقل و قانون الهی وظیفه خود را انجام دهد و از زیادهروی و سرکشی که منجر به فساد میشود، جلوگیری نمایند.[۱۰] ملا احمد نراقی معتقد است افراط در شهوت جنسی، عقل و دین را مغلوب کرده و با تمرکز بر لذتهای پست، فرد را به سوی تباهی و هلاکت در دنیا و آخرت سوق میدهد. بنابراین باید از ابتدای تحریک آن پرهیز کرد، زیرا این شهوت همچون حاکم ظالم، تمام قوا را نابود کرده و عمر را کوتاه میسازد.[۱۱]
پیامدهای گسترش شهوتگرایی
گسترش شهوتگرایی در جامعه دارای آثار و پیامدهایی است که در زیر میآید:
- عقلستیزی: با آزادی شهوتگرایی و زیادهروی در آن بر پایه روایتی از امام علی پردهای بر عقل افکنده شده و فضیلت دوراندیشی و تشخیص حق و باطل از بین میرود.[۱۲]
- آلودگی به گناه: شهوتپرستی افراد را با ارتکاب انواع گناهان آلوده میکند.[۱۳]
- رسوایی: در اجتماع و فرهنگ اسلامی آلودهشدن دامن هر شخص به موضوع غریزه جنسی نامشروع او را رسوا و بیاعتبار ساخته و مقام و جایگاه اجتماعیاش را تهدید میکند. این موضوع در ادبیات فارسی نیز چنان بازتاب یافته که رابطهٔ مستقیم عشق و رسوایی معروف و زبانزد است.[۱۴]
- تهدید سلامت روان: تحریک پیاپی هوس جنسى مردان و زنان، حمله به آرامش ذهن و آسايش جسم آنان قلمداد میشود. ادامهٔ این وضعیت در هر بخش جامعه، حسرتها، اندوه درونی و بیماریهایی را در پی خواهد داشت.[۱۵]
- اسارت: جامعه و انسان شهوتپرست اسیر خواستههای نفسانی میشود و بازگشت از آن بسیار دشوار است. شهوت در خدمت او نیست و او در اختیار شهوتش است. اندیشمندان در چنین جامعهای همواره آرزوی آزاداندیشی و آزادی از چنگال هوای نفس را در سر میپرورانند.[۱۶]
احکام
نفوذ شهوتگرایی به کشورهای اسلامی
شهوترانی و فساد اخلاقی در سبک زندگی غربی به اوج خود رسیده است. گفته شده این مسئله در برخی کشورهای اسلامی نیز مشاهده میشود، جایی که پایبندی به شعائر اسلامی کمرنگ شده و فساد شهوانی آشکار شده است. برای نمونه، حضور زنان نیمهبرهنه، آلودگی جوانان به فساد، و گسترش فیلمهای مبتذل از جمله نشانههای این پدیده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، «شهوتپرستی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ مصباح یزدی، «جلسه پنجم؛ لذّات و شهوات از نگاه قرآن»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ج۱۸، ص۹۴.
- ↑ همجنسگرایی.فقیهی، تربیت جنسی، ۱۳۸۷ش، ص۳۸ ـ ۳۹.
- ↑ مروتی و دیگران، «علل و عوامل انحرافات جنسی از دیدگاه قرآن و روایات»، ص۹۶ ـ ۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۸۱ ـ ۲۸۵.
- ↑ مصباح یزدی، «جلسه پنجم؛ لذّات و شهوات از نگاه قرآن»، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان،
- ↑ خمینی، شرح چهل حدیث، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۵.
- ↑ خمینی، شرح چهل حدیث، ۱۳۸۰ش، ص۱۶ ـ ۱۷.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، مؤسسه انتشارات هجرت، ص۳۱۵ ـ ۳۱۶.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۴.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، اخلاق در قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۲۹۵.
- ↑ گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، مؤسسه دار الحدیث، ص۱۳۳ ـ ۱۳۴.
- ↑ گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، مؤسسه دار الحدیث، ص۱۳۷.
- ↑ جزایری، دروس اخلاق اسلامی، ۱۳۸۸ش، بخش۲، ص۴۸.
منابع
- جزایری، محمدعلی، دروس اخلاق اسلامی، قم، حوزه علمیه قم، ۱۳۸۸ش.
- گروه نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، قم، مؤسسه دار الحدیث، چاپ اول، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج۲، قم، مدرسهٔ امام علی بن ابیطالب(ع)، ۱۳۷۷ش.