پیش‌نویس:زولپیدم

زولپیدم؛ دارویی برای رفع اختلالات خواب با عوارض جبران‌ناپذیر در صورت مصرف خودسرانه یا سوءمصرف.

زولپیدم دارویی است که در اصل برای مصرف کوتاه‌مدت و به‌منظور رفع اختلالات خواب تجویز می‌شود که خواب‌آور، آرام‌بخش و تا حدودی گیج‌کننده است؛ اما مصرف زولپیدم با اضطراب، رفتارهای نامتعارف، توهم شنیداری و بصری و اعتیاد نیز همراه است. بروز رفتارهای پیچیده در خواب از جدی‌ترین خطرات مصرف این دارو است. برخی پس از مصرف و در حالت خواب‌آلودگی اقدام به رفتارهای شبه‌خودکار مانند رانندگی، آشپزی، برقراری تماس تلفنی یا حتی رابطه جنسی می‌کنند؛ در حالی که پس از بیدار شدن، هیچ خاطره‌ای از آن لحظات ندارند. اثر این دارو مانند سایر مسکّن‌ها به‌مرور زمان کاهش پیدا کرده و فرد مجبور است دوز مصرف را بالاتر ببرد و همین، اثرات زیان‌بار جسمی و روانی را شدیدتر می‌کند.

معرفی داروی زولپیدِم

زولپیدم، قرص زیر زبانی یا اسپری بینی است که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا اولین بار در سال ۱۹۹۲م تأیید شد و با نام‌های تجاری زولیوِر، آمبین و دریمکس شناخته می‌شود. این قرص از داروهای روان‌پزشکی و یک داروی خواب‌آور است که برای درمان بی‌خوابی و اختلالات خواب معمولاً برای ۲ تا ۴ هفته تجویز می‌شود. زولپیدم کمک می‌کند فرد بیمار سریع‌تر به خواب رود و مدت و کیفیت خواب شبانه او بیشتر شود که این امر باعث از بین رفتن اضطراب ناشی از بی‌خوابی می‌شود. برخی به خاطر همین اثر زولپیدم، آن را به اشتباه با داروی آلپرازولام که برای بیماری‌ متفاوت تجویز می‌شود، یکی می‌پندارد. زولپیدم به‌صورت قرص‌های روکش‌دار ۵ و ۱۰ میلی‌گرم تجویز می‌شود. اصل بر این است که این دارو طبق نظر روان‌پزشک تجویز و مصرف شود.

شیوع مصرف زولپیدم

طبق برخی گزارش‌های جهانی، تجویز و مصرف این دارو در دو دههٔ گذشته روند افزایشی داشته است. نرخ سوءمصرف زولپیدم میان معتادان دارویی سیر صعودی داشته و از کمتر از ۱درصد در سال ۱۹۹۸م به حدود ۲درصد در سال ۱۹۹۹م و ۴درصد در سال ۲۰۰۱م رسید؛ اما از سال ۲۰۰۱م شیوهٔ تأمین دارو برای ۱۵ تا ۲۰درصد از این افراد به خرید از بازار سیاه تغییر یافت. در مطالعه‌ای دلایل ذکر شده برای مصرف زولپیدم در اکثر مصرف‌کنندگان، تنظیم خواب، تجربهٔ توهم، سرخوشی و لذت بود که اغلب به‌صورت خودسرانه مصرف می‌شده است. از میان پنج داروی پرکاربرد در سوءمصرف، زولپیدم رتبهٔ پنجم را به خود اختصاص داده است. امروزه سبک جدیدی از دورهمی و مهمانی‌های نسل جدید با نام زول‌پارتی رایج شده است که در آن، زولپیدم را به‌خاطر سهولت دسترسی و اثرگذاری بالا در مقایسه با سایر داروها و مواد روان‌گردان مصرف می‌کنند.

عوارض مصرف زولپیدم

عوارض این دارو به عوارض عمومی و عوارض سوءمصرف دسته‌بندی شده است:

عوارض عمومی زولپیدم؛ از عوارض عمومی این دارو می‌توان به گیجی، احساس سردرگمی، عدم تعادل، ضعف و احساس خستگی، افسردگی و اختلال در حافظه اشاره کرد. متخصصان توصیه می‌کنند پس از مصرف این داور حتی با تجویز پزشک تا ۸ ساعت نباید کارهایی را که نیاز به سطح هوشیاری بالا مانند رانندگی دارد، انجام داد.

عوارض سوءمصرف زولپیدم؛ مصرف بیش از اندازه، خودسرانه یا به‌همراه الکل زولپیدم، اثرات شدیدتری از خود به‌جای می‌گذارد. تجویز پزشک برای این دارو روزانه ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم است؛ اما وابستگی به این دارو می‌تواند مصرف آن را تا ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم افزایش دهد. احتمال ایست دستگاه تنفسی در صورت مصرف زولپیدم و الکل به‌شدت افزایش می‌یابد. باتوجه به کاهش هوشیاری فرد ممکن است رفتاری از خود نشان دهد که در حالت عادی آن را انجام نمی‌دهد؛ به‌طور مثال رانندگی پرخطر داشته باشد، در درگیری شرکت کند یا اقدام به روابط پرخطر جنسی داشته باشد.

شب‌راه‌روی از دیگر عوارض خطرناک مصرف این دارو عنوان شده است؛ به‌نحوی که احتمال دارد فرد با مصرف این دارو در خواب راه برود، سوار ماشین شود یا به خیابان برود؛ در حالی که صبح هیچ‌کدام از این کارها و رفتارها را به یاد ندارد. متخصصان توصیه می‌کنند افرادی که این دارو را مصرف می‌کنند، شب‌ها نباید در خانه تنها باشند و خانواده‌ها باید مراقب باشند؛ چون مصرف زولپیدم سطح هوشیاری را به‌شدت کاهش می‌دهد.

اعتیاد به زولپیدم

ابتدا گمان می‌شد که زولپیدم اعتیادآور نیست یا حداقل وابستگی کمتری در مقایسه با داروهای مشابه ایجاد می‌کند؛ اما بعد از گذشت مدتی متخصصان به این نتیجه رسیدند که دوز این دارو مدتی پس از مصرف باید کمتر شده و کم‌کم قطع شود تا وابستگی به آن پیش نیاید. به اعتقاد برخی متخصصین، ژن ایرانی نسبت به دیگران، استعداد بیشتری به اعتیاد به زولپیدم دارد.

ترک اعتیاد به زولپیدم

این قرص باید به‌تدریج و زیر نظر پزشک قطع شود؛ زیرا قطع ناگهانی آن می‌تواند باعث بروز علائم ترک مانند حالت تهوع، استفراغ، گرگرفتگی، اسپاسم معده، لرزش، تحریک‌پذیری و عصبانیت شود. برای جلوگیری از این عوارض، پزشک ابتدا دوز دارو را در طول چند روز کاهش داده، سپس آن را به‌طور کامل قطع می‌کند.

منابع

• «چه بر سر جوانان ایران آمده؟ از زول‌پارتی تا بازی خون!»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۴ش.
• «زول‌پارتی؛ پارتی عجیب و فوق خطرناک در میان بعضی دختران و پسران ایرانی»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۴۰۱ش.
• «زول‌پارتی چیست؟! پارتی غیراخلاقی بین دختران و پسران ایرانی»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۴۰۳ش.
• «زولپیدم چیست و برای چه مواردی استفاده می‌شود؟»، وب‌سایت دارویاب، تاریخ بازدید: ۲۵ دی ۱۴۰۴ش.
• صالحی، ساناز، «نکاتی که باید دربارهٔ قرص زولپیدم بدانید»، وب‌سایت دکترتو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۴۰۴ش.
• «قرص زولپیدم: درمان اختلال خواب اما اعتیادآور»، وب‌سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۲۴ دی ۱۴۰۴ش.

• Afshoon, Mohammad Amin et al, “Zolpidem Use Among Dormitory Students in Yazd, Iran”, international Journal of High Risk Behaviors and Addiction 9.