پیشنویس:شهلا اعزازی
شهلا اعزازی؛
دکتر شهلا اعزازی جامعهشناس برجستۀ ایرانی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، نویسنده، مترجم و پژوهشگر حوزههای جامعهشناسی خانواده، مطالعات زنان، جنسیت، آموزش و آسیبهای اجتماعی است. او با تمرکز بر مسائل اجتماعی مانند خشونت خانگی و الگوهای خانوادگی، نقش مهمی در جامعهشناسی ایران ایفا کرده است و از چهرههای تأثیرگذار در توسعۀ رویکردهای جنسیتی در علوم اجتماعی ایران بهشمار میرود.
تولد و تحصیلات
شهلا اعزازی سال ۱۳۲۸ خورشیدی در تهران از خانوادهای با اصالت بندر انزلی زاده شد. وی تحصیلات ابتدایی خود را در رشتۀ علوم طبیعی آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل در رشته جامعهشناسی و اقتصاد به کشور اتریش رفت. او مدرک دکترای خود را از دانشگاه وین دریافت کرد و پس از بازگشت به ایران، فعالیت علمی خود را در حوزۀ علوم اجتماعی گسترش داد.
فعالیتها
اعزازی عضو انجمن جامعهشناسی ایران و مدیر گروه علمی-تخصصی مطالعات زنان این انجمن، عضو انجمن محققان مستقل مسائل زنان و داور جایزۀ کتاب صدیقه دولتآبادی بوده است. پژوهشهای وی بر موضوعاتی مانند بهبود کیفیت آموزش عالی، الگوهای خانوادگی و خشونت علیه زنان در خانه تمرکز دارد و مقالات متعددی در نشریات تخصصی منتشر کرده است. او همچنین در نشستها و میزگردهایی مانند بحثهای فضاهای شهری و خشونت ساختاری علیه زنان شرکت داشته است. اعزازی از دهۀ ۱۳۶۰ش عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی بوده و دروس مرتبط با جامعهشناسی خانواده، مطالعات زنان، جامعهشناسی، ارتباطات جمعی و آموزش و پرورش را تدریس کرده است.
دکتر شهلا اعزازی در فیلم هیس! دخترها فریاد نمیزنند، به کارگردانی پوران درخشنده، در نقش یک جامعهشناس و کارشناس اجتماعی حضور داشته است. ماهیت نقش او بیشتر کارشناسی و تحلیلی است و به بررسی پیامدهای اجتماعی آسیب به کودکان، افزایش آگاهی خانوادهها و جامعه و تأکید بر ضرورت حمایت از قربانیان و پیشگیری اجتماعی میپردازد. حضور وی در این فیلم در راستای تخصص واقعی او در حوزۀ تخصصی او بوده و جنبهای آموزشی و آگاهیبخش به فیلم افزوده است.
حوزههای پژوهشی و اندیشه
تمرکز علمی شهلا اعزازی بر موضوعاتی چون:
- نقش و جایگاه زنان در جامعه؛
- تحولات خانواده در دوران معاصر؛
- خشونت خانگی و اجتماعی علیه زنان؛
- نابرابری جنسیتی؛
- نقد مردسالاری در علوم اجتماعی؛
- نقش آموزش در بازتولید یا کاهش تبعیض اجتماعی است.
او از پیشگامان رویکرد جنسیتی در پژوهشهای علوم اجتماعی در ایران است و معتقد است بسیاری از نظریههای کلاسیک جامعهشناسی، تجربه و مسائل زنان را نادیده گرفتهاند و بر ضرورت عدالت جنسیتی، اصلاح ساختارهای فرهنگی و آموزشی و افزایش آگاهی اجتماعی دربارۀ خشونت و تبعیض تأکید دارد. وی همچنین با نگاهی انتقادی به ساختارهای مردسالار، خشونت را نه صرفاً فردی، بلکه قانونی و عرفی در ایران میداند و بر نقش قدرت مردانه در تضعیف زنان تأکید دارد. اعزازی فمینیسم را ابزاری برای تحلیل نابرابریهای ساختاری میبیند و در آثارش مانند «خشونت خانوادگی» و مقالات مرتبط، بر لزوم تغییرات اجتماعی و حمایتی اصرار میورزد. اندیشۀ او بر پایۀ پژوهشهای تجربی و نقد فرهنگی استوار است و به بازتولید هویت مردانگی از طریق خشونت جنسی اشاره دارد. او در همین زمینه در رسانهها و گفتوگوهای عمومی دربارۀ موضوعاتی چون خشونت خانوادگی، قتلهای ناموسی و بحرانهای اجتماعی اظهارنظرهای تخصصی داشته است.
آثار
اعزازی نویسنده، مترجم و تنظیمکنندۀ مجموعه مقالات است و کتابهایش اغلب بهعنوان منابع دانشگاهی استفاده میشوند.
| عنوان کتاب | سال انتشار | نوع |
|---|---|---|
| والدین و کودک | ۱۳۶۳ | ترجمه |
| خانواده و تلویزیون (بررسی نقش زن در سریالهای تلویزیونی) | ۱۳۷۳ | تألیف |
| جامعهشناسی خانواده: با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر | - | تألیف |
| خشونت خانوادگی (زنان کتکخورده) | ۱۳۸۶ | تألیف |
| فمینیسم و دیدگاهها (مجموعه مقالات) | ۱۳۸۵ | تنظیم |
| دگرگونی در نقش زنان (مجموعه مقالات) | ۱۳۸۹ | تنظیم |
| نیمه پنهان مادری | - | تألیف |
او بیش از ۱۴ مقاله در مجلاتی مانند نورمگز نیز منتشر کرده، مانند: «زنان، قربانیان خاموش» و «روند نمایش خانواده در تلویزیون». همچنین برخی آثار وی مانند «جامعهشناسی خانواده» بهعنوان کتاب درسی دانشگاهی مورد استفاده قرار گرفته و در نقدهای آکادمیک ارجاع داده میشود.