پیش‌نویس:جین بتکه الشتاین

جین بتکه الشتاین؛ از فمنیست‌های موج سوم.

جین بتکه الشتین، فیلسوف آمریکایی و استاد دانشگاه شیکاگو بود که عمده شهرتش به‌دلیل نظریه‌پردازی در حوزۀ «جنگ عادلانه» و دفاع از حمله آمریکا به عراق و افغانستان است. وی با نقد جریان‌های اصلی فمینیسم، بر حفظ ارزش‌های ویژۀ زنانه و نقش مادری به‌عنوان منبع فضایل اخلاقی تأکید می‌کرد. الشتین خانواده را سنگر مقابله با فردگرایی سرمایه‌داری و کانون پرورش همبستگی اجتماعی می‌دانست و مخالف روایت‌های افراطی ضدخانواده بود. از دید او، اخلاق مراقبتی شکل‌گرفته در خانواده باید به الگویی برای عرصۀ عمومی تبدیل شود.

زندگی‌نامه

جین بتکه الشتین در ششم ژانویه ۱۹۴۱م متولد شد و در یازدهم اوت سال ۲۰۱۳م درگذشت. او فیلسوف و متفکر آمریکایی و استاد دانشگاه شیکاگو بود. عمده شهرت او به‌دلیل مطالعاتش در زمینه «جنگ عادلانه» است. الشتین از مدافعان حملۀ آمریکا به عراق و افغانستان در دوران دولت بوش بود و در آثار خود نیز از اهمیت نهاد خانواده و نقش مادری دفاع می‌کرد.

دیدگاه‌های جین بتکه الشتاین

نقد بنیادین به فمینیسم جریان اصلی

الشتاین با نقدی ریشه‌ای، سه جریان اصلی فمینیستی (لیبرال، رادیکال و مارکسیستی) را به‌دلیل نادیده‌گرفتن ارزش‌های ویژه زنانه و نقش مادری به چالش می‌کشد. او استدلال می‌کند که فمینیسم لیبرال، با تعریف انسانیت بر اساس الگوهای مردانه، درعمل زنان را به تقلید از مردان و طرد هویت مادرانه فرا می‌خواند. این نگرش، نه‌تنها انتخاب بسیاری از زنان برای مادری را نادیده می‌گیرد، بلکه با محور قرار دادن استقلال فردی مطلق، اصول اولیۀ لیبرالیسم دربارۀ احترام به انتخاب‌های شخصی را نیز نقض می‌کند.

دفاع از ارزش مادری و تفاوت‌های جنسیتی

الشتاین در مقابل دیدگاه ساختگرایی افراطی که تفاوت‌های جنسیتی را صرفاً برساخته اجتماع می‌داند، بر وجود تمایزات طبیعی و عمیق‌تر تأکید می‌ورزد. از نظر او، تجربۀ مادری صرفاً یک نقش اجتماعی قابل تعویض نیست، بلکه منبع مهمی برای کسب فضایل اخلاقی مانند مراقبت، مسئولیت‌پذیری و صمیمت است. وی هشدار می‌دهد که پیگیری بی‌قیدوشرط الگوهای مردانه توسط زنان، جامعه را از موهبت این فضایل که برای ترمیم پیوندهای اجتماعی ضروری هستند، محروم خواهد کرد.

خانواده به‌مثابه کانون اخلاق و همبستگی اجتماعی

از منظر الشتاین، خانواده در جهان مدرن به آخرین سنگر در برابر منطق سودجویانه و فردگرایانه سرمایه‌داری تبدیل شده است. او خانواده را فضایی منحصربه‌فرد می‌داند که در آن روابط بر پایۀ عشق، فداکاری و تعهد بلندمدت شکل می‌گیرد. الشتاین با طرح مفهوم مادری اجتماعی پیشنهاد می‌کند که اخلاق مراقبتی پرورش‌یافته در خانواده می‌تواند و باید به الگویی برای روابط در عرصه عمومی و حکمرانی تبدیل شود تا جایگزین رقابت محض برای حقوق فردی گردد.

پاسخ به گفتمان‌های ضدخانواده

الشتاین به‌شدت با روایت‌های افراطی که خانواده را نهاد اصلی ستم و خشونت معرفی می‌کنند، مخالف است. او این گفتمان‌ها را مخرب می‌داند زیرا کارکردهای مثبت و انکارناپذیر خانواده در تأمین امنیت عاطفی، جامعه‌پذیری و انتقال ارزش‌ها را نادیده می‌گیرند. به عقیدۀ وی، تداوم خانواده در عصر مدرن نه به‌دلیل اجبار، بلکه گواهی بر پاسخگویی این نهاد به نیازهای عمیق و ذاتی انسان برای تعلق خاطر، صمیمیت و معنابخشی به زندگی است. بنابراین، به جای تخریب خانواده، باید شرایط برای تحقق آرمان‌های اصیل آن فراهم شود.

منابع

• تانگ، رزماری، نقد و نظر: درآمدی بر نظریه های فمینیستی، ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران، نشر نی، 1387ش.
• «جین بتکه الشتین فیلسوف آمریکایی درگذشت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1492ش.
• هاشملو، جعفر، «نظریه‌های روانشناسی فمینیستی جین بتکه الشتین»، وبلاگ روانشناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: 9 شهریور 1400ش.

• Elshtain, Jean Bethke. 1981. public man, private women. princeton, N.J: princeton university press.
• Elshtain، Democracy on Trial، New York: Basic Books، 1995،