پیش‌نویس:جراحی تغییر جنسیت

جراحی تغییر جنسیت، عمل جراحی برای ...

مفهوم‌شناسی

عمل جراحی در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که ادعا می‌شود منجر به تغییر جنسیت می‌شود.

عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی است که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.

دگر جنس پنداران خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.

گاهی اصطلاح تغییر جنسیت به معنای تغییر جنسیت واقعی و نه صوری و ظاهری، به کار می‌رود و منظور از آن عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت خود تطبیق دهد.

تبدل خوهی جنسی یک اختلال در هویت جنسی است. افراد مبتلا به این اختلال خود را متعلق به گروه جنس مخالف می‌دانند، از وضعیت جنسی بدنی خود ناراحت هستند و می‌کوشند با استفاده از هورمون درمانی و عمل جراحی وضعیت خود را به وضعیت دلخواه نزدیک کنند. تبدل خواهان مرد به زن دارای اختلال بیشتری هستند، در اروپای غربی و آمریکای شمالی، مردان 5 تا 8 برابر بیش از زنان خواهان تغییر جنسیت هستند.

یکی از ویژگی‌های افراد خواهان تغییر جنسیت (حدود 84درصد)، تمایل به همجنس است و مهم‌ترین دلیل آن این است که خود را متعلق به جنس مخالف می‌دانند.

در خصوص تایید اجتماعی از سوی افراد همجنس پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، پژوهش‌های مختلف به نتایج متفاوتی رسیده‌اند؛ عابدینی با مطالعه بر روی 12 نفر در اردبیل تایید اجتماعی پس از عمل را دارای افزایش می‌داند اما لوین و همکاران (1990) و وروایی (1393)، کاهش تایید اجتماعی و مشکلاتی مثل انزواجی اجتماعی را نشان داده‌اند.

امکان تغییر جنسیت

یک سوال اصلی که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد این است که اصلا آیا تغییر جنسیت ممکن است؟ برخی انجام عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته و حتی اتفاق نظر جهانی در مورد آن را ادعا کرده اند. اما برخی با تردید در امکان تغییر جنسیت همگانی، اصطلاح تطبیق جنسیت یا بازتخصیص جنسیت را دقیق‌تر می‌دانند. در سال 1988م، در مصر مفهوم خنثای روانی مطرح شده است و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند. چراکه فرایند جراحی تغییر جنسیت شامل جراحی‌هایی متعددی است که برخی از آنها ممکن و برخی تا کنون قابل انجام نبوده است؛

برخی از پژوهشگران بر این باورند که ارگانیسم در حال رشد پستانداران از جمله انسان توانایی بالقوه برای تبدیل شدن به جنس نر یا ماده را دارد. تحقیقات انجام شده بر روی نوعی موش حاکی از این است که کروموزوم‌های جنسی جنسیت جنین را تعیین می‌کنند. زنان دو کروموزوم X و مردان یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارند. کروموزم Y ژن خاصی به نام SRY دارد که باعث تشکیل بیضه‌ها از غدد جنسی تمایز نیافته در مردان می‌شود و تولید تستوسترون تمایزات دیگر را به دنبال می‌آورد. اما غیبت کروموزم Y در زنان موجب می‌شود غدد جنسی تمایز نیافته به تخمدان تبدیل شوند. همین فعالیت‌های زیستی موجب می‌شود مغز جنس نر در دوران جنینی و مغز جنس ماده پس از تولد شکل بگیرد. همین تمایزات مغزی موجب تمایزات رفتاری دو جنس می‌شود. اما این ترشحات هورمونی در زمانی مشخص و محدود مربوط به دوران جنینی و نوزادی در رفتار اثر دارد و پس از آن تاثیر قابل توجهی بر رفتار ندارد.

1.   عمل جراحی آلت تناسلی، کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (نعوذ، انزال و حتی امکان تخلیه ادرار) آن است؛ برای عمل جراحی مردان، واژینوپلاستی (ساخت واژن)، بیضه‌برداری، مراقبت مداوم از واژن ایجادشده برای جلوگیری از تنگ شدن، و برای عمل جراحی زنان، ایجاد آلت تناسلی مردانه (فالوپلاستی یا متودیوپلاستی) یا استفاده از پروتز بیضه یا فالوپلاستی باید صورت گیرد. عمل فالوپلاستی پیچیده‌تر بوده و در چندین مرحله انجام می‌شود. این جایگزینی اندام جنسی با دو روش انجام می‌شود. در یک روش با استفاده از پوست سایر بخشهای بدن آلت مرد یا زن را می سازند و در روش روده‌ای از دیواره روده برای این منظور استفاده می‌کنند. هر یک از این موارد ممکن است به چندین عمل جراحی مجزا نیازمند باشد.

2.    تغییر در سینه، کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (مثلا شیردهی) افزایش حجم سینه با کاشت پروتز برای مردان و برداشتن سینه‌ها (ماستکتومی)، تخلیه رحم و تخمدان‌ها (هیسترکتومی)، برای زنان لازم است.

3.   تغییرات ظاهری: تراشیدن سیبک گلو برای ایجاد ظاهر زنانه و لیزر موهای زائد برای مردان و هورمون‌درمانی برای رشد موی صورت، کلفت‌تر شدن صدا و افزایش حجم عضلانی برای زنان.

4.   تغییر در تفاوت های فیزیکی مثل قد بلندتر مردان، شکل دست و پا، فک و لگن مردانه با روش درمانی اندروژن قابل بازگشت و اصلاح نیست.

منابع

ملکی ابرده، محسن، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، مشهد، حوزه علمیه خراسان، 1401.

علم هدایی، محمدرضا، بررسی فقهی تغییر جنسیت، تهران، میراث شرق، 1400.

کروکلز بودینگ، اختلال هویت و رشد جنسی، ترجمه محمد آرش رمضانی و همکاران، تهران، تزکیه، 1396.

کریمی نیا محمدمهدی، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، 1389.

ناظم زاده قمی سید اصغر تغییر جنسیت و دوجنسیتی ها از نگاه فقه، قم، موسسه بوستان کتاب، 1401.

کریمی نیا، محمد مهدی، تحلیلی بر عمل جراحی تغییر جنسیت، به منظور کشف جنسیت، نشریه فقه وحقوق معاصر، شماره 20، تابستان 1401ش، ص 460 - 477.

کاهانی، علیرضا، اختلال هویت جنسی دگر جنسیت جوها، تهران، تیمورزاده، 1381ش.

عابدینی صمد و حمیده سپهری نیا، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، مطالعه جامعه شناسی، شماره 29، زمستان 1394.

مهرابی، فریدون، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، نشریه روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، شماره 7، زمستان 1374ش.

باریکلو، علی‌رضا، «وضعیت تغییر جنسیت»، نشریه حقوق خصوصی، شماره 5، ص 63 – 86، زمستان 1382ش.