آیت‌الکرسی

آیت‌الکرسی

معرفی

آیت‌الکرسی آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن است. برخی مفسران به دلیل پیوستگی مفهومیِ آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ با محتوای آیهٔ ۲۵۵، این دو آیه را نیز بخشی از آیت‌الکرسی به شمار آورده‌اند.

مفهوم کرسی

در احادیث معتبر و صحیح منظور از کلمهٔ کُرسی در این آیه همان عَرش معرفی شده است. برخی روایات نیز بیان می‌کند مقصود از عرش و کرسی، علم الهی است و بر همه چیز احاطه دارد. با این حال به گزارش محمدباقر مجلسی، حدیث‌شناس شیعی در نظر أشهر در میان روایات و دانشمندان، زمین در میان آسمان‌ها قرار دارد، هفت آسمان در درون کرسی‌اند، و کرسی در میان عرش است؛ کرسی همان فلک ثوابت و عرش، فلک اطلس است و از همین‌رو عرش را به عظمت توصیف کرده‌اند. فلک توابت در کیهان‌شناسی قدیم به آخرین حلقه در سلسله افلاک سیاره‌ای گفته می‌شد که ستارگان ثابت بر روی آن جای گرفته‌اند. فلک اطلس نیز بالاترین و بیرونی‌ترین فلک در کل ساختار کیهانی بود که محرک اصلی و نخستین عامل حرکت برای تمام افلاک زیرین خود، از جمله فلک ثوابت محسوب می‌شد.

متن و ترجمه آیت‌الکرسی

اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.

ترجمه: خداست که معبودى جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابى سبک او را فرو مى‌گیرد و نه خوابى گران؛ آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روى آنان و آنچه در پشت سرشان است مى‌داند. و به چیزى از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمى‌یابند. کرسى او آسمان ها و زمین را در بر گرفته، و نگهدارى آنها بر او دشوار نیست، و اوست والاى بزرگ.

اهمیت و جایگاه

احادیث فراوانی در فضیلت این آیه در منابع روایی شیعه و اهل سنت نقل شده است. محتوای آیت‌الکرسی را نشانه‌ای روشن بر حفظ و قیومیت خداوند شمرده‌اند. از همین‌رو گفته‌اند هر کس آن را بخواند از هرگونه بدی و آسیب در امان می‌ماند.

در فرهنگ ایرانی

آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در مانند قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، چنان‌که بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز ار اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.ایرانیان در ساخت خانه‌ها آیت‌الکرسی را بر سردر ورودی آن نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.