اغتشاشات دی ۱۴۰۴

اغتشاشات دی ۱۴۰۴؛ تخریب اموال عمومی، ایجاد رعب در میان شهروندان، اختلال عمدی در نظم جامعه و تضعیف حاکمیت ملی توسط اغتشاشگران در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ش.

در دی‌ماه ۱۴۰۴ش، ایران شاهد موجی از ناآرامی‌ها بود که در ابتدا به‌عنوان اعتراضات مسالمت‌آمیز اقتصادی علیه نوسانات ارزی و دغدغه‌های معیشتی آغاز شد؛ اما این حرکت به‌سرعت با مداخلهٔ عناصر مسلح و گروه‌های تروریستی و همچنین تحریک رسانه‌های خارجی مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران، به‌سمت خشونت، تخریب اموال عمومی و درگیری‌های خونین سوق یافت. بر اساس آمار رسمی، این حوادث منجر به کشته‌شدن هزاران نفر از شهروندان و نیروهای امنیتی و تخریب گستردهٔ زیرساخت‌ها شد. به نظر تحلیل‌گران ترکیبی از نارضایتی‌های داخلی و طراحی و اجرای پیچیدهٔ بازیگران خارجی در تبدیل اعتراض به اغتشاش نقش اساسی داشته است.

شروع درگیری و اغتشاشات

ناآرامی‌های دی ۱۴۰۴ش از هفتم دی‌ماه با تجمعات مسالمت‌آمیز بازاریان و گروه‌هایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفت‌وگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛اما طی روزهای نهم تا هفدهم و به‌ویژه ۱۸ تا ۱۹ دی، ماهیت این تجمعات با ظهور عناصر مسلح و توزیع سلاح به‌طور چشمگیری تغییر کرد. این مرحله با شلیک به نیروهای انتظامی و غیرنظامیان، تخریب عمدی اموال عمومی و همچنین حمله و تخریب برخی مساجد، حسینیه‌ها و نمادهای مذهبی همراه بود. این اقدامات که به‌طور عمده در مناطق مختلفی از کشور رخ داد، نشان از هدفگیری عامدانهٔ اماکن و نمادهای دینی و فرهنگی جامعه داشت. مقامات ایرانی، این تشدید خشونت و تخریب نظام‌مند اماکن عمومی و مذهبی را ناشی از طراحی و دخالت سازمان‌یافتهٔ گروه‌های تروریستی وابسته به سرویس‌های اطلاعاتی خارجی و حمایت‌های آمریکا و اسراییل دانستند. در واکنش به این حوادث، در روز ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ش تجمع بزرگی در حمایت از امنیت و محکومیت خشونت‌ها و تخریب‌ها در سراسر کشور برگزار شد. این گردهمایی که از سوی بخش‌های گسترده‌ای از مردم تشکیل شد، با هدف اعلام انسجام ملی و مخالفت با اغتشاش صورت پذیرفت.

علل و عوامل اغتشاشات

زمینه‌های داخلی

به باور تحلیل‌گران، ریشه‌های داخلی ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ش محصول پیوند پیچیده میان مطالبات انباشتهٔ فرهنگی و سیاسی با چالش‌های معیشتی است. از این منظر، فرسایش اعتماد عمومی، بحران در لایه‌های حکمرانی و انسداد مجاری قانونی برای اصلاحات مسالمت‌آمیز، در کنار تضعیف نهادهای واسط، زمینه‌ساز انتقال اعتراضات از حوزه‌های مدنی به فضای خیابانی شده است. کارشناسان معتقدند ناکارآمدی ساختاری اقتصاد، گسترش ادراک فساد و نابرابری و شکاف عمیق نسلی در بستر ضعف رسانه‌های رسمی در اقناع افکار عمومی، منجر به رادیکال شدن فضا شده است. غلبهٔ رویکرد امنیتی بر مسائل اجتماعی و بی‌توجهی به ضرورت‌های سبک زندگی نسل جدید، به‌جای حل پایدار بحران، موجب بازتولید نارضایتی‌ها و تبدیل مطالبات اقتصادی به تعارض‌های هویتی و سیاسی شده است. به گفتهٔ تحلیل‌گران، بخشی از نسل جوان موسوم به «نیت» (Neet، جوانان بدون تحصیل، شغل یا مهارت) که اغلب در استان‌های محروم‌تر تعدادشان بیشتر است، به‌دلیل احساس تبعیض و ناامیدی، مستعد مشارکت در خشونت‌های خیابانی بودند.

عوامل خارجی

به باور تحلیل‌گران، ریشه‌های خارجی ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ش در چارچوب یک جنگ ترکیبی با هدف فرسایش ارادهٔ ملی و بی‌ثبات‌سازی درونی نظام و ملت ایران قابل ارزیابی است. از این منظر، استفاده از اتاق‌های عملیات سایبری برای هدایت شبکه‌های اغتشاش و ترویج خشونت‌های سازمان‌یافته، در کنار اعمال تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان ابزار تحریک اجتماعی، با هدف تبدیل نارضایتی‌های معیشتی به خشم سیاسی صورت گرفته است. کارشناسان معتقدند پروژهٔ بین‌المللی مشروعیت‌زدایی از طریق گزارش‌های جهت‌دار و هم‌افزایی اپوزیسیون برون‌مرزی با دولت‌های متخاصم، تلاش کرده است تا حاکمیت را نظامی اصلاح‌ناپذیر جلوه داده و مسیر مطالبات را به‌سمت تقابل فیزیکی سوق دهد. نهایتاً، بومی‌سازی الگوهای انقلاب‌های رنگی و آشوب‌های نیابتی در ایران، نشان‌دهندهٔ تلاشی سازمان‌یافته برای سوءاستفاده از مطالبات مشروع به‌منظور ایجاد بی‌ثباتی و اسقاط ساختار سیاسی است.

نقش آمریکا و اسراییل

بر اساس تحلیل‌های ارائه‌شده از سوی مقامات و نهادهای امنیتی ایران، نقش اسرائیل در کنار ایالات متحده آمریکا به‌عنوان یک عامل محرک و هدایت‌گر در اغتشاشات دی ۱۴۰۴ش مورد تأکید قرار گرفته است. آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی خود به‌طور صریح به مشارکت دستگاه‌های جاسوسی اسرائیل در انتخاب، آموزش، تجهیز و هدایت برخی از عناصر حاضر در صحنه اشاره کرده است.

اظهارات برخی مقامات و کارشناسان غربی، این ادعا را پشتیبانی می‌کند؛ به‌طور مثال، اظهارات لارنس ویلکرسون به نقش مشترک موساد و سیا و تحلیل جفری ساکس از الگوی مشترک جنگ ترکیبی این دو کشور اشاره دارد. افشاگری جان کریاکو، افسر سابق سیا، نیز حاکی از تأیید نقش موساد توسط منابع اسرائیلی است. همچنین، پیام مایک پمپئو که به‌صورت کنایه‌آمیز به مأموران موساد حاضر در خیابان‌های ایران اشاره کرد، به‌عنوان نشانه‌ای از این همکاری مشترک تفسیر شده است. در سطح رسانه‌ای نیز برخی گزارش‌ها در رسانه‌های اسرائیلی مانند جروزالم پست، به درگیری موساد در جنگ سایه‌ها در ایران اذعان داشته‌اند.

موضعگیری ترامپ نسبت به اغتشاشات دی 1404

تاریخ	بستر/رسانه	محور اصلی موضع‌گیری	گزاره‌های کلیدی و اقدامات
۸ دی	کنفرانس مشترک با نتانیاهو	تهدید نظامی مشروط	هشدار نسبت به بازسازی توان نظامی؛ تهدید به نابودی سریع تاسیسات در صورت پیشرفت فعالیت‌ها.
۱۲ دی	تروث سوشال	اعلام آمادگی برای مداخله	ادعای آمادگی برای اقدام فوری و «نجات» معترضان؛ قرار گرفتن نیروهای آمریکایی در وضعیت آماده‌باش.
۱۴ دی	گفتگو با خبرنگاران	الگوسازی از ونزوئلا	مقایسه وضعیت ایران با مدل بازداشت «مادورو»؛ تأکید بر قاطعیت در برخورد با رهبری ایران.
۲۰ دی	تروث سوشال	حمایت از نمادهای سیاسی	بازنشر تصاویر پرچم شیر و خورشید بر فراز سفارت ایران در لندن؛ اعلام آمادگی مجدد برای کمک.
۲۲ دی	بیانیه رسمی	فشار حداکثری اقتصادی	وضع تعرفه ۲۵ درصدی برای کشورهای طرف معامله با ایران جهت خفه کردن شریان‌های مالی.
۲۳ دی	تروث سوشال و سخنرانی	تحریک به کنش تهاجمی	تکرار عبارت «کمک در راه است»؛ فراخوان به تصرف نهادهای دولتی و ثبت نام نیروهای حافظ نظم.
۲۴ دی	اظهارات رسانه‌ای	تغییر لحن ناگهانی	ادعای توقف خشونت‌ها بر اساس منابع موظق؛ عقب‌نشینی موقت از هشدارهای تند نظامی.
۲۶ دی	تروث سوشال	قدردانی و دیپلماسی	تشکر از مقامات ایران بابت ادعای لغو اعدام‌ها؛ تلاش برای ایجاد فضای مثبت کاذب.
۲۷ دی	گفتگو با پولیتیکو	تغییر ساختار سیاسی	صراحت در بیان لزوم جستجو برای یافتن رهبری جدید در ایران.
۶ بهمن	گفتگو با اکسیوس	نمایش قدرت دریایی	اشاره به حضور ناوگان عظیم در سواحل ایران؛ تأکید همزمان بر تمایل به توافق و معامله.
۸ بهمن	تروث سوشال	پیوند اعتراضات به هسته‌ای	هشدار درباره «عملیات چکش نیمه‌شب»؛ تهدید به حمله مخرب در صورت عدم پذیرش توافق جدید.
۱۰ بهمن	حاشیه اکران "ملانیا"	تعیین شروط نهایی	تعیین دو شرط اصلی توقف هسته‌ای و توقف برخورد با معترضان برای اجتناب از اقدام نظامی.

جنگ رسانه‌ای و روایت‌سازی

به باور تحلیل‌گران و کارشناسان رسانه، نقش محوری جنگ رسانه‌ای در وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴ش فراتر از اطلاع‌رسانی صرف و در قالب یک بازوی عملیاتی در جنگ ترکیبی ظاهر شده است. تحلیل‌گران معتقدند رسانه‌های معاند برون‌مرزی با بهره‌گیری از روایت‌سازی و تکنیک‌های عملیات روانی، آگاهانه به‌دنبال تغییر ادراک عمومی و جایگزینی واقعیت با روایت‌های هیجانی و تک‌بعدی بوده‌اند. این رسانه‌ها با عادی‌سازی خشونت، انتشار سرعت بالای اخبار تأییدنشده و القای حس پایان نظام، مطالبات مدنی و اقتصادی مردم را به‌سمت یک تقابل صفر و صدی سوق دادند. از دیدگاه کارشناسان، ایجاد الگوهای تکراری ادراکی و چارچوب‌بندی‌های هدفمند، باعث شد پیچیدگی‌های اجتماعی وقایع در سایه قرار گرفته و کنش‌های ریسک‌پذیر میدانی افزایش یابد. به باور تحلیل‌گیران ناتوانی رسانه‌های داخلی در ارائهٔ تحلیل‌های چندبعدی و پاسخگویی سریع، خلأئی را ایجاد کرد که توسط اتاق‌های عملیات سایبری و رسانه‌های متخاصم پر شد تا با مشروعیت‌زدایی از ساختار سیاسی، مسیر بی‌ثبات‌سازی کشور هموار شود.

بر اساس تحلیل‌های منتشرشده در برخی رسانه‌ها، رسانه‌های برون‌مرزی در جریان وقایع یادشده از یک الگوی مرحله‌ای برای جهت‌دهی به تحرکات میدانی استفاده کردند؛ در مرحلهٔ نخست، با تمرکز بر کلیدواژه‌هایی نظیر «آخرین نبرد»، تلاش شد تا فضایی هیجانی ایجاد و مشارکت حداکثری برانگیخته شود. در گام بعدی، با تغییر چارچوب روایت به‌سمت دعوت به درگیری مستقیم با نهادهای امنیتی و دولتی، مسیر تحرکات به تقابل فیزیکی سوق داده شد. در مرحلهٔ سوم، با انتشار ادعاهایی دربارهٔ کمک‌های خارجی در راه، امید به تغییر سریع ترتیبات سیاسی القا شد. در نهایت، با کاهش شدت تحرکات میدانی، محتوای رسانه‌ای به بازخوانی رویدادها با رویکردی انتقادی معطوف شد. تحلیلگران اشاره می‌کنند که این روند مرحله‌ای، الگویی مشابه در عملیات روانی رسانه‌ای در سایر بزنگاه‌های حساس نشان می‌دهد.

ویژگی‌ها

• نویسندگان در تحلیل اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ش ویژگی‌های متمایزی را استخراج کرده‌اند که آن را از ناآرامی‌های پیشین جدا می‌سازد. بر اساس گزارش‌های تحلیلی، مهم‌ترین این وجوه به شرح زیر است:
• کاربرد اقتصاد به‌عنوان ابزار بی‌ثبات‌سازی: در این دوره، اقتصاد به‌طور عمده نه به‌عنوان محرک اعتراض، بلکه به‌منزلهٔ نقطهٔ ورود طراحی‌شده برای ایجاد بی‌ثباتی ادراکی و اجتماعی به کار گرفته شد.
• تمرکز بر جنگ شناختی و تخریب نظم ادراکی: طراحی بحران بر تخریب تصویر ذهنی از ثبات و مشروعیت، از طریق روایت‌سازی پیشین و مخدوش‌کردن عامدانهٔ مرزهای اعتراض و اغتشاش متمرکز بود.
• الگوی کنش خیابانی فرسایشی: کنش‌های میدانی به‌صورت پراکنده، کوتاه‌مدت و با هدف خسته‌سازی نیروهای امنیتی و تداوم بی‌ثباتی سازماندهی شد.
• اعمال تروریسم اقتصادی: با تهدید و ارعاب کسبه برای تعطیلی اجباری بازارها، تلاش شد تا با ایجاد اختلال در زنجیرهٔ تأمین، شوک معیشتی ایجاد و نارضایتی را تشدید کند.
• عملیات روانی-سایبری گسترده: با بهره‌گیری از شبکه‌های رباتیک و الگوریتم‌ها، حجم مصنوعی از حمایت‌ها ساخته شد تا اکثریت کاذب را القا و نیروهای خاکستری را تهییج کند.
• رادیکالیزه‌شدن سریع شعارها: فضای اعتراضی با شتاب از بیان مطالبات اقتصادی به‌سمت شعارهای سرنگونی‌طلبانه سوق داده شد تا امکان هرگونه گفت‌وگو یا مسیر اصلاحی مسدود شود.
• تلاش برای گسترش ناآرامی به محیط‌های دانشگاهی: با تحریک محیط‌های علمی، تلاش شد تا حمایت قشر تحصیل‌کرده جلب و هزینه‌های سرکوب رسانه‌ای برای حاکمیت افزایش یابد.
• ورود به فاز مسلحانه و خشونت سازمان‌یافته: کشف سلاح‌های غیرنظامی در برخی مناطق، نشان از برنامه‌ریزی برای تبدیل اغتشاش به شورش مسلحانه و آزمودن آستانهٔ تحمل امنیتی کشور داشت.
• استفاده ابزاری از زنان و کودکان: قرار دادن عمدی زنان و کودکان در خطوط جلوی درگیری، به‌منظور ایجاد محدودیت عمل برای نیروهای امنیتی و تولید محتوای رسانه‌ای جهت محکومیت بین‌المللی صورت گرفت.
• خشونت سازمان‌یافته علیه نیروهای خدمت‌رسان و اموال عمومی: به باور تحلیل‌گران مثله‌کردن پیکر نیرو‌های خدمت‌رسان، امدادی و انتظامی، به‌آتش‌کشیدن آمبولانس‌ها، ماشین‌های آتش‌نشانی، مراکز هلال‌احمر و بانک‌ها و مراکز خدمات عمومی و خانه‌ها، مغازه‌های مردم به‌ویژه فروشگاه‌های مواد غذایی نشان‌دهندۀ طراحی عملیات‌های ضربتی و هدفمند برای ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی در کشور بود.

اقدامات اغتشاشگران

استفاده گسترده از انواع سلاح

بر اساس گزارش‌های رسمی نهادهای امنیتی و انتظامی، در جریان اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ش عناصر خرابکار از طیف وسیعی از سلاح‌ها استفاده کردند. این سلاح‌ها شامل انواع سلاح گرم همچون کلت کمری، یوزی، کلاشینکف، شاتگان، تفنگ شکاری، وینچستر و سلاح تک‌تیرانداز دوربین‌دار بود. همچنین استفاده از سلاح سردی مانند چاقو، قمه، شمشیر، تبر، پنجه بکس، زنجیر و چوب‌های میخ‌دار و نیز مواد آتش‌زا و انفجاری مانند کوکتل مولوتوف و نارنجک‌های دست‌ساز و جنگی ثبت شده است. شواهد و اظهارات مقامات از استفاده حتی تیربار توسط این عناصر برای شلیک به جمعیت نیز حکایت دارد.

خسارت گسترده به اموال عمومی

بر اساس گزارش‌های رسمی منتشرشده از سوی نهادهای مدیریت شهری و استانداری‌ها، در جریان حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ش خسارات مالی گسترده‌ای به زیرساخت‌های عمومی و اموال دولتی در سطح کشور وارد شد. برآورد تجمیعی اولیه حاکی از آن است که حجم کلی خسارات وارده به اموال عمومی و زیرساخت‌ها در بیش از ۲۰ استان کشور، بالغ بر ۱۸٬۰۰۰ میلیارد تومان بوده است. این ارقام بر اساس اعلام مقامات محلی و استانی تا ۵ بهمن به دست آمده و ممکن است با تکمیل بررسی‌ها تغییر یابد.

بر اساس این گزارش‌ها، استان تهران با حدود ۳۰۰۰ میلیارد تومان خسارت به اموال عمومی، بیشترین آسیب مالی را متحمل شده است. پس از آن، استان‌های اصفهان با احتساب خسارت زیرساخت‌های فرهنگی و شهری، فارس، مازندران، کرمانشاه، گیلان، گلستان و ایلام هر کدام با خساراتی بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان در رده‌های بعدی قرار دارند. سایر استان‌ها مانند خراسان رضوی به‌ویژه مشهد، البرز، مرکزی، همدان، کرمان، لرستان، قم، چهارمحال و بختیاری، اردبیل و سمنان نیز رقم قابل‌توجهی از خسارت را گزارش کرده‌اند.

این خسارات طیف وسیعی از تأسیسات را شامل می‌شود:

ناوگان حمل‌ونقل عمومی مانند اتوبوس‌ها، ایستگاه‌ها، قطار شهری، نیروگاه‌ها، تجهیزات ترافیکی و روشنایی معابر، خودروها و ایستگاه‌های آتش‌نشانی و اورژانس، ساختمان‌های دولتی و شهرداری‌ها، شعب بانکی و دستگاه‌های خودپرداز، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، اماکن مذهبی مانند مساجد، حسینیه‌ها و امامزاده‌ها، مراکز فرهنگی و کتابخانه‌ها، فضای سبز و مبلمان شهری. در برخی گزارش‌ها به آسیب‌دیدگی نیروهای خدماتی و امدادی نیز اشاره شده است.

حمله به مقدسات

در جریان این ناآرامی‌ها، تعدادی از اماکن مذهبی شامل مساجد، حسینیه‌ها، امامزاده‌ها و حتی کتب مقدس مورد تعرض و تخریب قرار گرفتند. بر اساس آمارهای اعلامی، صدها مورد از این اماکن در استان‌های مختلف کشور از جمله ایلام، مازندران، چهارمحال و بختیاری، گیلان، فارس، اصفهان و خراسان رضوی آسیب دیده یا به آتش کشیده شده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که در برخی موارد، قرآن‌های موجود در این اماکن نیز طعمه حریق شده‌اند. این اقدامات از سوی مقامات رسمی به‌عنوان تعرض عامدانه به نمادهای دینی جامعه تلقی شده است.

حمله به مراکز نظامی و کلانتری‌ها

بر اساس اعلام مراجع انتظامی، در اوج ناآرامی‌ها، مراکز پلیس و اماکن نظامی متعددی در شهرهای مختلف هدف حملات مسلحانه قرار گرفتند. از جمله این موارد می‌توان به حملات به کلانتری‌های تهرانپارس، کیانمهر کرج، چالوس، کرمان، چناران و ازنا اشاره کرد که در برخی از آنها تلفات جانی نیز به همراه داشته است. مقامات امنیتی از دستگیری گروه‌هایی که قصد حمله به مراکز حساس را داشتند، خبر داده‌اند. این حملات در چارچوب تحلیل رسمی، نشانه‌ای از تلاش برای تضعیف اقتدار حاکمیت و ایجاد ناامنی گسترده توصیف شده است.

پروژه کشته‌سازی

بر اساس آمارهای رسمی اعلام شده، در جریان این حوادث تعداد قابل توجهی از شهروندان عادی و نیروهای حافظ امنیت جان خود را از دست دادند. مقامات، این تلفات را ناشی از اقدامات مسلحانه و برنامه‌ریزی شده عناصر خرابکار دانسته و از آن با عنوان پروژه کشته‌سازی یاد کرده‌اند. گزارش‌های میدانی به شهادت رسیدن افرادی از گروه‌های سنی مختلف، از جمله کودکان، در درگیری‌های خیابانی یا حملات هدفمند را تأیید کرده‌اند. این موارد به‌عنوان بخشی از تلاش برای ایجاد جو ترور و بی‌ثباتی اجتماعی قلمداد شده است.

در ادامه این رویدادها، شماری از افرادی که از سوی برخی رسانه‌های برون‌مرزی مانند اینترنشنال به‌عنوان کشته‌شدگان ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ش معرفی شده بودند، یکی پس از دیگری اعلام کردند که زنده و در سلامت هستند. اسامی این افراد که بعداً صحت سلامت آنان تأیید شد، عبارت است از: محمدعلی زنگویی، هانی بورقی، امیر عباس رعنایی، علی صادقی، مهدی سماواتی، محمد رسول بیاتی، سعید ریاضی، علی خانی، مهدیسا، رضا نیک‌نام، آرین شمس، سمیرا عتمادی، کامران مرادی، پویا سامعی و مبیا بهشتی.

ریشه‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی

به نظر برخی تحلیل‌گران این نسل که در فضایی جهانی‌شده و تحت تأثیر سنگین شبکه‌های اجتماعی رشد یافته، با احساس نداشتن آینده، بی‌عدالتی و انفصال از نهادهای رسمی دست به گریبان است. ترکیب عواملی همچون نابرابری اقتصادی، بسته‌بودن کانال‌های تحرک اجتماعی و بی‌ثباتی شغلی، به‌ویژه برای قشر شاغلان آزاد، این احساس را تشدید کرده است. ضعف نظام آموزشی در ایفای نقش جامعه‌پذیری و مهارت‌آموزی، همراه با تأثیرپذیری شدید از روایت‌های هیجانی فضای مجازی، شکافی عمیق بین جهان زیست جوانان و روایت رسمی حاکم ایجاد کرده است.

کارشناسان حضور ۱۷درصدی دانش‌آموزان در آمار اغتشاشات را نشان‌دهندهٔ عمق نفوذ آسیب‌های اجتماعی به نهادهای آموزشی و تربیتی می‌دانند. برخی نویسندگان در تحلیل روانشناختی، دو عامل کلیدی ذیل را در این زمینه مؤثر دانسته‌اند:

• ضعف پیوند دینی و خانوادگی: بر اساس برآوردهای میدانی بسیاری از دستگیرشدگان یا دین را به‌طور جدی نمی‌شناختند یا صاحبدین شناسنامه‌ای بودند. این امر همراه با گسست در روابط خانوادگی و ارتباطات عاطفیِ ازهم‌گسیخته بین والدین و فرزندان، منجر به ضعف در شکل‌گیری هویت پایدار و تاب‌آوری روانی شده است.
• تأثیر فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای: بسیاری از این جوانان و نوجوانان، گیمرهای حرفه‌ای بودند. به باور روانشناسان، قرارگرفتن در معرض خشونتِ سیستماتیک در برخی بازی‌ها، می‌تواند منجر به بروز «رفتار تکانشی» (Impulsive Behavior) و کاهش حساسیت نسبت به خشونت در دنیای واقعی شود. این امر در کنار دامن‌زدن برخی رسانه‌ها به التهابات روانی، شدت پرخاشگری و هنجارشکنی در حوادث اخیر را قابل درک می‌سازد.

ویژگی‌های جمعیت‌شناختی اغتشاشگران

بر اساس گزارش‌های تحلیلی مبتنی بر داده‌های میدانی که از پروفایل ۲۵۲، ۱۱ نفر از دستگیرشدگان حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ش گرفته شده است، تصویری روشن از تیپولوژی معترضان ارائه می‌شود. یافته‌ها حاکی از آن است که این پدیده به‌طور عمده ماهیتی اجتماعی، هویتی و اقتصادی دارد و نمی‌توان آن را صرفاً به خوانش‌های امنیتی یا ایدئولوژیک تقلیل داد.

الگوی غالب معترضان را مردان جوان، مجرد، کم‌تحصیل، فاقد سابقهٔ کیفری و متعلق به طبقات متوسط و فرودست تشکیل می‌دهند. آمارها نشان می‌دهد ۷۷درصد دستگیرشدگان زیر ۳۰ سال و ۲۷درصد زیر ۱۸ سال سن داشته‌اند. ۸۲درصد مجرد بودند که این امر با عواملی مانند ناپایداری هویتی، ریسک‌پذیری بالاتر و ضعف پیوندهای اجتماعی سنتی مرتبط است. از نظر اقتصادی، ۶۵درصد متعلق به طبقهٔ متوسط و ۳۲درصد متعلق به طبقهٔ فرودست بودند که بیانگر تأثیر احساس نابرابری و فقدان تحرک اجتماعی حتی در اقشار غیرفقیر است. از نظر تحصیلی، ۸۸درصد دارای دیپلم یا سطح پایین‌تر بوده و تنها ۲درصد شاغل در بخش دولتی بودند. حضور ۱۷درصدی دانش‌آموزان در این آمار، زنگ خطری برای نهادهای آموزشی کشور محسوب می‌شود.

واکنش‌ها

واکنش‌های داخلی

• مراجع قضایی از برخورد قاطع و قانونی با آشوبگران و عوامل محارب خبر دادند و تشکیل دادگاه‌های ویژه برای رسیدگی به این پرونده‌ها را اعلام کردند. آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در واکنش به این اغتشاشات، ماهیت رویداد را یک فتنه با ویژگی‌های شبه‌کودتا توصیف و طراحی و هدایت آن را به نهادهای اطلاعاتی خارجی نسبت داد. همچنین بر وجود دستورکار کشته‌سازی و هدف قراردادن عمدی مراکز حاکمیتی، امنیتی و اماکن مذهبی برای ایجاد بی‌ثباتی تأکید کرد.
• رسانه‌های ملی ایران در پوشش اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ش، رویکردی مبتنی بر تبیین‌گری و تفکیک میدان را در پیش گرفتند. بر اساس اعلام مقامات رسانهٔ ملی، تمرکز بر بازنمایی تخریب‌های صورت‌گرفته توسط گروه‌های تروریستی و هشدار به جامعه دربارهٔ اهداف جریانات معاند بود. همچنین، با پوشش گستردهٔ اجتماعات مردمی حمایتی نظیر تجمع ۲۲ دی، سعی در تقویت روایت اتحاد ملی علیه نقش‌آفرینی دشمن خارجی داشتند. این رسانه‌ها عملکرد خود را واکنشی در مقابل روایت‌سازی مغرضانه رسانه‌های معاند و در جهت آگاهی‌بخشی و بازگرداندن آرامش به جامعه توصیف کردند.
• در ادامه این رویدادها، در ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۴ش، واکنش گسترده‌ای از سوی مردم در سراسر کشور به‌شکل راهپیمایی‌های خودجوش و سراسری نمود یافت. این تجمعات که با حضور اقشار مختلف جامعه در شهرهای متعدد برگزار شد، با هدف محکومیت اقدامات تخریبی و اعلام همبستگی ملی در برابر تلاش‌های بی‌ثبات‌کنندهٔ سازماندهی شد. حضور مردم در این روز، در چارچوب روایت رسانه‌های ملی، به‌عنوان «خیزش عظیم مردمی» و نمایش همدلی و حمایت از نظام در مقابله با فتنه بازنمایی شد.
• مراجع تقلید و علمای دین نیز در بیانیه‌های جداگانه، اقدامات تخریب‌گرانه و آشوب‌های اخیر را محکوم کرده و بر تفکیک میان اعتراض مشروع و اغتشاش سازمان‌یافته تأکید کردند. آنان با تقدیر از حضور گستردهٔ مردم در راهپیمایی ۲۲ دی، این حضور را نشانهٔ بصیرت و وفاداری ملت به نظام و آرمان‌های انقلاب توصیف کردند. همچنین، از نیروهای مسلح و امنیتی برای حفظ نظم عمومی تقدیر و بر لزوم برخورد قضایی قاطع و بدون اغماض با عوامل آشوب و تخریب اموال عمومی تأکید شد.
• نمایدگان مجلس شورای اسلامی و چهره‌های سیاسی کشور نیز ضمن محکومیت اقدامات خشونت‌آمیز و تخریب اموال عمومی، بر حمایت از تلاش‌های نهادهای امنیتی برای بازگرداندن آرامش تأکید کردند. برخی از این چهره‌ها همچنین با اشاره به اعتراضات اقتصادی، خواستار توجه جدی‌تر به مطالبات معیشتی مردم شدند و پاسخ‌های نهادی به وقایع اخیر را مورد تأیید قرار دادند.
• جامعهٔ ورزشکاران و هیئت‌های مذهبی با انتشار بیانیه‌ای، اقدامات خشونت‌آمیز اخیر را محکوم کرده و ضمن تفکیک اعتراضات مسالمت‌آمیز از آشوب، بر حمایت خود از مردم و ارزش‌های دینی تأکید کردند.

واکنش کشورهای خارجی

گزارش‌های رسانه‌ای بیانگر آن است که بلوک غرب و در رأس آنها ایالات متحدهٔ آمریکا، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادهای بین‌المللی همچون شورای امنیت و شورای حقوق بشر سازمان ملل، بر ضرورت بررسی تحولات داخلی ایران تأکید ورزیدند. این رویکرد که بر مبنای تلقی حوادث به‌عنوان اعتراضات مسالمت‌آمیز استوار بود، از سوی مقامات رسمی ایران به‌عنوان تلاشی برای مداخله در امور داخلی و منزوی‌سازی سیاسی تلقی شد. در این نشست‌ها، نمایندهٔ ایران مواضع واشینگتن را غیرمشروع قلمداد کرده و آن را پوششی برای تحریک به بی‌ثباتی توصیف کرد.

نمایندهٔ ایران در این نشست‌ها درخواست آمریکا را شرم‌آور و غیرمشروع خواند و آن را پوششی برای همدستی واشینگتن در تشویق به خشونت و بی‌ثبات‌سازی توصیف کرد. در مقابل، نمایندگان روسیه این اقدامات را سیرکی پوچ و نمایشی برای تأمین منافع آمریکا ارزیابی کرده و اقدام واشینگتن در دعوت از عناصر ضدایرانی مقیم خود را محکوم کرد. نمایندهٔ چین نیز رویکرد مداخله‌جویانهٔ غرب را مورد انتقاد قرار داد. نمایندهٔ پاکستان با تأکید بر دوستی دیرینه با ایران، ضمن ابراز نگرانی از تخریب اموال عمومی، با رفتارهای گزینشی علیه ایران مخالفت کرد و تحریم‌ها را تشدیدکنندهٔ وضعیت حقوق بشر دانست.

برآیند این تحرکات دیپلماتیک به تصویب قطعنامه‌ای در شورای حقوق بشر علیه ایران منجر شد. از منظر تحلیل‌گران و مقامات تهران، کشورهای غربی در این قطعنامه با چشم‌پوشی از ماهیت تروریستی اغتشاشات و تخریب گستردهٔ زیرساخت‌ها، رویکردی مداخله‌جویانه در پیش گرفتند. به باور تهران، این اقدام مصداق بهره‌برداری ابزاری از حقوق بشر و تلاشی برای فریب افکار عمومی و فشار سیاسی بر جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌شود.

مواجهه پلیس با اغتشاشات

بر اساس اظهارات مقامات انتظامی، نیروهای پلیس در روزهای ابتدایی حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ش، با هدف جلوگیری از تشدید خشونت و حفظ جان شهروندان، آغلی از ابزارهای غیرکشنده و روش‌های کنترل جمعیت بهره بردند. با این حال، پس از تشدید حملات مسلحانه و تخریب‌های گسترده از ۱۹ دی، رویکرد انتظامی با قوت بیشتری برای بازپس‌گیری صحنه و مقابله با عناصر مسلح و خرابکار متمرکز شد. در این چارچاب، فرماندهی کل انتظامی با تفکیک میان افرادی که به گفتهٔ وی از روی فریب در آشوب حضور یافته‌اند، از اغتشاشگران سازمان‌یافته و لیدرها، بر دو نوع برخورد متفاوت تأکید کرد. بر این اساس، با گروه اول با رویکردی تساهل‌آمیز و بر اساس شأن نظام جمهوری اسلامی برخورد خواهد شد؛ اما با عاملان و رهبران اغتشاشات مطابق قانون و با شدت عمل رفتار می‌شود. همچنین اعلام شد که تعداد زیادی از اغتشاشگران شناسایی شده‌اند و روند قانونی برای برخورد با آنان به‌صورت مرحله‌ای در حال پیگیری است. در این مرحله، همکاری بخش‌هایی از جامعه با نیروهای امنیتی و انتظامی، به‌عنوان عاملی مؤثر در تثبیت سریع‌تر اوضاع گزارش شده است. به گفتهٔ پلیس این عملیات با محوریت تفکیک معترضان مسالمت‌آمیز از اغتشاشگران مسلح و با هدف بازگرداندن امنیت عمومی به اجرا درآمده است.

پیامدها

پیامدهای اجتماعی

پژوهشگران حوزهٔ جامعه‌شناسی، مهم‌ترین پیامد غیرمادی این حوادث را سایش سرمایهٔ اجتماعی و کاهش سطح اعتماد عمومی در لایه‌های مختلف جامعه می‌دانند. به اعتقاد این محققان، بروز خشونت‌های گسترده در جریان ناآرامی‌ها، فضای بدبینی و دوقطبی‌سازی را میان طیف‌های مختلف اجتماعی تشدید کرده و به امنیت روانی شهروندان آسیب جدی وارد ساخته است. این ناظران تأکید دارند که فعال شدن گسل‌های اجتماعی در چنین بستری، انسجام داخلی را با چالش‌های ساختاری مواجه کرده است.

برخی تحلیلگران بر ابعاد ایجابی این تحولات نیز تأکید کرده و عبور از بحران را منجر به شکل‌گیری نوعی خودآگاهی جمعی در شناسایی و خنثی‌سازی مداخلات خارجی می‌دانند. از این منظر، مواجهه با چالش‌های امنیتی موجب فعال‌سازی ظرفیت‌های انسجام ملی و تقویت همبستگی میان جامعه و حاکمیت در برابر تهدیدات شده است. این تجربهٔ تاریخی با ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و بازتعریف وحدت ملی، در نهایت به تحکیم پایه‌های امنیت و همگرایی بیشتر در لایه‌های مختلف جامعه می‌انجامد.

پیامدهای سیاسی

تحلیل‌گران مسائل سیاسی و امنیت ملی، این حوادث را زمینه‌ساز طمع دشمنان برای سرمایه‌گذاری مستمر بر چالش‌های داخلی با هدف تضعیف اقتدار ملی ارزیابی می‌کنند. در بعد بین‌المللی نیز، محققان بر این باورند که رسانه‌های غربی و گروه‌های اپوزیسیون با ارائه روایت‌های جانبدارانه و مخدوش کردن وجههٔ جمهوری اسلامی ایران در افکار عمومی جهان، تلاش کردند تا بستر حقوقی و سیاسی لازم را برای اعمال فشارهای دیپلماتیک و انزوای بین‌المللی کشور فراهم آورند.

پیامدهای اقتصادی

محققان حوزهٔ اقتصاد، بار مالی این رویداد را شامل هزینه‌های مستقیم ناشی از تخریب زیرساخت‌های شهری، ناوگان حمل‌ونقل و اموال عمومی و خصوصی ارزیابی می‌کنند که ارقام قابل توجهی را به بودجه‌های استانی تحمیل کرده است. در کنار این هزینه‌ها، کارشناسان بر زیان‌های غیرمستقیم ناشی از اختلال در اکوسیستم کسب‌وکارهای دیجیتال تأکید دارند که روزانه خسارات هنگفتی به بخش تجارت و خدمات وارد آورده است. از منظر این پژوهشگران، افزایش نااطمینانی و ریسک سرمایه‌گذاری، منجر به ایجاد اثرات انقباضی بر فعالیت‌های مولد اقتصادی در میان‌مدت خواهد شد.

آمار تلفات و خسارات

بر اساس اطلاعیه رسمی بنیاد شهید و امور ایثارگران، مجموع جان‌باختگان حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴، ۳۱۱۷ نفر اعلام شده است که از این تعداد، ۲۴۲۷ نفر شامل نیروهای حافظ امنیت و شهروندان به شهادت رسیده و ۶۹۰ نفر از عناصر تروریست و اغتشاشگر کشته شده‌اند. همچنین بر اساس فهرست ارائه شده در گزارش‌های رسمی، خسارات مالی گسترده و عمده‌ای به کشور وارد شد که از جمله می‌توان به تخریب ۷۴۹ کلانتری، ۷۵۰ شعبه بانک، ۴۱۴ ساختمان دولتی، ۳۵۰ مسجد همراه با هتک حرمت هزاران جلد قرآن کریم، ۲۰۰ مدرسه، ۳۰۰ واحد مسکونی خصوصی، ۸۰۰ خودروی شخصی، ۳۰۵ دستگاه آمبولانس و اتوبوس، ۶۰۰ دستگاه خودپرداز و ۷۰۰ فروشگاه محلی اشاره کرد. این ارقام گویای ابعاد گسترده تهاجم به اموال عمومی و زیرساخت‌های حیاتی کشور است.

جزئیات خسارات وارده به تفکیک استان‌ها

استان / شهر	مهم‌ترین موارد تخریب و خسارت به زیرساخت‌ها، اموال و اماکن
تهران	۵۰ شعبه بانک (آتش‌سوزی)، ۵۰ دستگاه اتوبوس سوخته، بیش از ۱۰۰۰ خودروی شخصی (آتش‌سوزی)، ۵۴ دستگاه خودروی آتش‌نشانی، ۵۰ دستگاه آمبولانس (تخریب و ضرب‌وشتم رانندگان)، ۳۴ مسجد و حسینیه، حمله به کلانتری‌ها، پاسگاه‌ها و پایگاه‌های بسیج، تخریب ایستگاه‌های BRT و علائم راهنمایی.
گیلان (رشت)	۵۰۰ مغازه بخش خصوصی، ۱۳ مسجد، ۱۶ شعبه بانک، ۱۱ اداره دولتی، ۱۷ خودرو آتش‌نشانی، ۱ درمانگاه، ساختمان دادگستری، ۱ پل هوایی و تعدادی منازل مسکونی.
خراسان رضوی (مشهد)	۱۲ اتوبوس (نابود شده)، ۲ اتوبوس (خسارت سنگین)، ۱ ایستگاه آتش‌نشانی، ۳ خودرو آتش‌نشانی، تجهیزات ۶۰ تقاطع و میدان اصلی، بخشی از مترو.
اصفهان	۵ دستگاه اتوبوس (سوخته)، ایستگاه‌های اتوبوس، علائم راهنمایی، سیستم‌های هوشمند حمل‌ونقل و قطع شبکه فیبر نوری.
فارس (شیراز)	ایستگاه‌های مترو و اتوبوس، علائم رانندگی، چراغ‌های راهنمایی و کلیه تأسیسات حوزه ترافیکی.
کرمان	۲۵۰ اصله درخت، ۸۰درصد مبلمان شهری، ۱۵ ایستگاه اتوبوس، ۱۰۰ مخزن زباله، ۲ خودرو آتش‌نشانی و دوربین‌های پایش تصویری.
همدان	۲۰ دستگاه اتوبوس، ۱۲ دوربین ترافیکی، ۱۲۰ تابلو معرفی معابر، یک طبقه از ساختمان شهرداری منطقه ۳ و نرده‌های بلوارها.
گلستان (گرگان و آزادشهر)	تخریب کامل ساختمان فرمانداری، ساختمان ۴ بانک، ۸۳ دستگاه خودپرداز، ۸ فروشگاه زنجیره‌ای، ۳۰ خودرو و ساختمان دادسراها.
مرکزی (اراک)	اموال و اماکن عمومی، زیرساخت‌های شهری و خدمات عمومی.
چهارمحال و بختیاری (شهرکرد)	۲ دستگاه اتوبوس، ۲ خودرو آتش‌نشانی، تجهیزات ترافیکی، تابلوهای برق، فضای سبز و بهسازی‌های دیواری.
لرستان (خرم‌آباد)	۱۵۰ سطل زباله مکانیزه.
خوزستان (ایذه)	انبار امدادی و پشتیبانی هلال احمر، ۵ خودروی امدادی و ۱ دستگاه آمبولانس.
کرمانشاه (اسلام‌آباد غرب)	ساختمان اداره پست، تجهیزات و سرورها، غارت و آتش زدن بسته‌های پستی و مرسولات مردم.

ماهیت حقوقی و ابعاد

بر اساس تحلیل مقامات قضایی و امنیتی ایران، حوادث سازمان‌یافتهٔ روزهای ۱۸ تا ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ش مشتمل بر طیف گسترده‌ای از جرائم از جمله اقدام علیه امنیت ملی، محاربه، افسادفی‌الارض، جاسوسی، تبانی با دشمن، همکاری با رژیم صهیونیستی، قتل، ایراد ضرب و جرح عمدی، تحریک به خشونت، تخریب و سوزاندن اموال عمومی و خصوصی، توهین به مقدسات و اقدام مسلحانه نسبت به مأموران بود. از منظر نظام حقوقی ایران، ماهیت سازمان‌یافته و مسلحانهٔ این اقدامات که با قصد برهم‌زدن اساس نظم عمومی و حاکمیت صورت گرفت، ذیل عنوان بغی (شورش مسلحانه) یا محاربه قابل تعریف و تعقیب است.

منابع

• «آزمون هوشیاری و انسجام مردم در مقابل دسیسه‌های دشمنان»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «آشوبگران چه میزان آسیب به اموال عمومی وارد کرده‌اند؟ / آمار تجمیعی حجم خسارات وارده به استان‌ها در حوادث تروریستی اخیر»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آماری از اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴؛ چه افرادی بودند و چه می‌خواستند؟»، پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «اسامی کشته‌هایی که زنده شدند! + عکس»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 19 بهمن 1404ش.
• «اغتشاشات دی‌ماه از کجا سرچشمه گرفت؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ایران‌ستیزان چگونه آتش اغتشاشات را شعله‌ور کردند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ایرانیان از هر قومیتی بار دیگر شانه به شانه هم ایستادند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
• «برآورد خسارت اقتصادی اغتشاشات دی ۱۴۰۴»، وب‌سایت چارسوی اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه جامعه ورزش در محکومیت اغتشاشگران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه شورای امنیت کشور دربارهٔ ناآرامی‌های دی‌ماه: یک جنایت تمام عیار علیه ملت ایران شکل گرفت»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «بیانیه هشدارآمیز انجمن جامعه‌شناسی ایران دربارهٔ ناآرامی‌های اخیر؛ جامعه وارد چرخه‌ای از خشونت فزاینده شده است»، وب‌سایت آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانه‌های غربی دربارهٔ ناآرامی‌های اخیر»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «پلیس در اغتشاشات اخیر از سلاح گرم استفاده نکرده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «تأکید معاون اول قوه قضاییه بر برخورد قاطع با عوامل اغتشاشات»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «تحلیل جمیله کدیور از ناآرامی‌های اخیر/ پسر شاه را با چه هدفی وارد ماجرا کردند؟ / پادگان رسانه‌هایی چون اینترنشنال با مهندسی خشم مردم و «ساده‌سازی» عبور از جمهوری اسلامی، بر تکرار «سرنگونی قریب‌الوقوع» و «نبرد نهایی» تمرکز کردند»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ترامپ از جان ایران چه می‌خواهد؟»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش.
• «تعداد شهدا و جان‌باختگان حوادث تروریستی اخیر اعلام شد»، خبرگزاری تسینم، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ا۴۰۴ش.
• «جزئیات جدید از خسارات اغتشاشات در کشور»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «در ۱۸ و ۱۹‌ دی‌ماه چه اتفاقی در کشور افتاد؟»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 دی 1404ش.
• «دست‌های آشکار پشت آشوب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «دی ۱۴۰۴؛ اغتشاشات مهندسی‌شده با محور اقتصاد، جنگ شناختی و فاز مسلحانه»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «رهبر انقلاب: فتنه اخیر شبیه به کودتا بود؛ سردسته‌های اغتشاشات در بالا بردن تعداد جان‌باختگان موفق شدند، دل انسان برای این جوانان غافل و بی‌توجه می‌سوزد»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «شعار نمایندگان مجلس در محکومیت اغتشاشات اخیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «طی اغتشاشات ۳۴ مسجد به آتش کشیده شد/ حمله به مراکز نظامی خط قرمز است»، ایران آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۴ش.
• «فرسایش اعتماد عمومی مهم‌ترین علت اعتراض خیابانی است/ بی‌اعتبارسازی نخبگان یعنی انسداد سیاسی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «فیلم/ سردار رادان خطاب به اغتشاشاگران: خودتان را تسلیم کنید»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «مأموریت رسانه‌ای صداوسیما برای روشنگری ریشه‌های اغتشاشات اخیر و حفظ انسجام ملی»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۴ش.
• «مواضع مراجع تقلید و علما در محکومیت اقدامات اغتشاشگران»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: 27 دی 1404ش.
• «میزان تخریب‌ها و خسارت به اموال عمومی و خصوصی در ناآرامی‌های دی ماه ۱۴۰۴ به تفکیک استان‌ها مشخص شد + تصاویر»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۴ش.
• «نسخه تجویزی قانون برای برخورد با اغتشاشگران»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «واکنش هیئات و تشکل‌های دینی به اغتشاشات؛ پای کار اسلام و انقلاب هستیم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۴ش.
• «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکار نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.