مذاکرات ایران و آمریکا
پادکست مقاله | 🡇
|
مذاکرات ایران و آمریکا؛ روابط دیپلماتیک و گفتوگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا.
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعهای از تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش اطلاق میشود که بهطور عمده بر برنامه هستهای ایران و رفع تحریمهای شورای امنیت و آمریکا تمرکز داشته است. روابط دو کشور که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش به سلطۀ همهجانبۀ آمریکا منجر شده بود، با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ش و تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳۵۸ش قطع شد. این گفتوگوها در دهههای اخیر نقاط عطفی چون عهدنامه الجزایر، ماجرای مکفارلین و توافق برجام را پشت سر گذاشته، اما همواره با بیاعتمادی عمیق تاریخی و تضادهای هویتی روبهرو بوده است. در نهایت، این فرایند در ۱۴۰۴ش بهدنبال حملات نظامی به تأسیسات هستهای و وقوع درگیریهای مستقیم که منجر به شهادت مقامات عالیرتبه ایران از جمله آیتالله خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران شد، به بنبست کامل و بحرانی بیسابقه منتهی شد.
معرفی
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات بهطور عمده معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامۀ هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.[۱] کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی توصیف کردهاند. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای فیمابین صورت پذیرفته است.[۲]
تاریخچه
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد:
- دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در دوم اسفند ۱۲۶۱ش وارد ایران شد؛
- دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش؛
- دورهٔ تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.[۳]
نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در اول فروردین ۱۳۲۵ش برای تخلیۀ آذربایجان دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابهجایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی بهجای انگلستان در ایران بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش با دخالت سازمان سیا، دورهٔ تسلط همهجانبه آمریکا بر ایران آغاز شد. در این دوره، ایران به پیمان بغداد (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و ساواک مستقر شدند و ایستگاههای شنود برای رصد تحولات شوروی در شمال ایران پدید آمدند.[۴]
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با سفر محمدرضاشاه به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا مشهور به لانه جاسوسی در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ش و قطع روابط دیپلماتیک در فروردین ۱۳۵۹ش وارد مرحله جدیدی شد.[۵] نخستین مذاکرهٔ مستقیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در حاشیهٔ مراسم استقلال الجزایر (۱۰ آبان ۱۳۵۸ش) میان مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی با زبیگنیو برژینسکی انجام شد.[۶] این دیدار محرمانه بهدلیل ورود شاه به آمریکا، خشم افکار عمومی را برانگیخت و چند روز بعد به تسخیر سفارت آمریکا انجامید که انقلاب دوم نام گرفت.[۷]
عهدنامه الجزایر
پس از یکسالونیم بحران، در ۲۹ دی ۱۳۵۹ش با میانجیگری الجزایر، عهدنامه الجزایر میان ایران و آمریکا منعقد شد که به آزادی ۵۲ گروگان و آزادسازی اموال مسدودشدهٔ ایران انجامید.[۸] همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه تشکیل شد.[۹]
ماجرای مکفارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش
در خرداد ۱۳۶۵ش رابرت مکفارلین، مشاور امنیت ملی آمریکا، با هواپیمای حامل سلاح وارد تهران شد تا برای آزادی گروگانهای آمریکایی در لبنان و تجدید روابط مذاکره کند. هیئت آمریکایی هدایایی از جمله کلت و کیک کلید به نشانۀ گشایش روابط همراه داشت، اما با مخالفت امام خمینی، هیچ مقام عالیرتبهای با آنان دیدار نکرد و هیئت پس از چهار روز بدون نتیجه بازگشت. این ماجرا بعدها به ایرانگیت معروف شد.[۱۰] بااین حال برخی رسانهها معتقدند حسن روحانی با نظارت اکبر هاشمی رفسنجانی بهصورت مخفیانه با مکفارلین مذاکراتی داشته است.[۱۱]
دوران دولت اکبر هاشمی رفسنجانی
در دورهای از روابط میان سران دو کشور، تماس تلفنی جرج بوش با دفتر ریاستجمهوری ایران یکی از مشهورترین تعاملات گزارش شده است. بر اساس خاطرات و خطبههای نماز جمعه هاشمی رفسنجانی، در این واقعه فرد دیگری با جعل هویت رئیسجمهور با بوش گفتوگو کرده بود. علاوه بر این مورد، انجام مذاکرات محرمانه متعدد میان نمایندگان طرفین در این بازه زمانی، در نهایت منجر به آزادی گروگانهای آمریکایی در لبنان شد.[۱۲]
دوران دولت سید محمد خاتمی
در دورهٔ ریاستجمهوری سید محمد خاتمی و بیل کلینتون، فضایی از تنشزدایی و امید به بهبود روابط ایران و آمریکا شکل گرفت. دولت آمریکا با ابراز تأسف از مداخلات گذشته از جمله کودتای ۲۸ مرداد، کاهش تحریمها و قراردادن نام سازمان مجاهدین خلق در لیست گروههای تروریستی، گامهایی برای جلب اعتماد ایران برداشت. با این حال، ایران بهدلیل بیاعتمادی عمیق به صداقت آمریکا، پاسخ مثبتی به این اقدامات نداد. این روند نیمهکاره سرانجام با روی کار آمدن جورج دبلیو بوش و اتخاذ راهبرد تغییر رژیم ایران، بهکلی متوقف شد.[۱۳]
دوران دولت احمدینژاد
در دورهٔ ریاستجمهوری محمود احمدینژاد و جورج دبلیو بوش، برنامه هستهای ایران به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد و روابط دو کشور بهشدت رو به تیرگی نهاد. با وجود این، نیازهای امنیتی مشترک در عراق، دو طرف را به چند دور مذاکره مستقیم در بغداد کشاند که با خط قرمز صریح ایران مبنی بر محدودیت گفتوگوها به موضوع امنیت عراق همراه بود. با این حال، این مذاکرات بهدلیل رفتار متناقض آمریکا که از یکسو پای میز مذاکره مینشست و از سوی دیگر به کنسولگری ایران در اربیل یورش میبرد و نیز پافشاری واشنگتن بر تأمین یکجانبۀ اهداف خود، بدون دستاورد ملموسی به بنبست رسید. این دوران مصادف با تشدید تحریمها و تصویب قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران بود.[۱۴]
باراک اوباما در دوران ریاستجمهوری آمریکا، با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. آیتالله خامنهای، دومین رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ش را نافی صداقت این نامهها دانست؛ اما این مکاتبات زمینۀ مذاکرات جدیتر را فراهم کرد.[۱۵]
دوران دولت حسن روحانی
با پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاستجمهوری و انتقال پرونده هستهای از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه، روند حلوفصل پروندۀ هستهای ایران با گروه ۱+۵ شتاب گرفت. گفتوگوها در چندین دور در شهرهای وین، لوزان و ژنو جریان داشت. دور نهایی مذاکرات از ۶ تیر ۱۳۹۴ش (۲۷ ژوئن ۲۰۱۵م) در هتل کوبورگ وین با حضور محمدجواد ظریف، جان کری و هیئتهای کارشناسی آغاز شد. سرانجام در تاریخ ۲۳ تیر ۱۳۹۴ش (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵م)، توافق جامع هستهای موسوم به برنامۀ جامع اقدام مشترک (برجام) میان ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ منعقد شد.[۱۶] سید علی خامنهای، دومین رهبر ایران، در ادامه طی فرایند قانونی تصویب و اجرای برجام، شروطی را به شرح زیر به رئیسجمهور ابلاغ کرد. برخی منتقدان بر این باورند که اجرای برجام نتوانست شروط رهبر ایران را تأمین کند.[۱۷]
| ردیف | موضوع اصلی | شرح شرط و الزامات |
|---|---|---|
| ۱ | لغو تحریمها و تضمین کتبی | لزوم ارائه تضمینهای قوی از جمله اعلام کتبی رئیسجمهور آمریکا و اتحادیه اروپا مبنی بر لغو کامل تحریمها؛ هرگونه اظهار بر باقی ماندن ساختار تحریمها نقض برجام است. |
| ۲ | منع وضع تحریمهای جدید | در طول ۸ سال، وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانهای (تروریسم و حقوق بشر) نقض برجام است و دولت موظف به توقف فعالیتها است. |
| ۳ | پرونده PMD | اقدامات اجرایی بندهای بعدی تنها زمانی آغاز میشود که آژانس، پایان پرونده موضوعات حال و گذشته (PMD) را اعلام کند. |
| ۴ | نوسازی رآکتور اراک | نوسازی رآکتور اراک با حفظ هویت آب سنگین، تنها پس از انعقاد قرارداد قطعی و مطمئن دربارهٔ طرح جایگزین و کسب تضمین کافی آغاز شود. |
| ۵ | تبادل اورانیوم | معاملۀ اورانیوم غنیشده در برابر کیک زرد با دولت خارجی باید تدریجی، در دفعات متعدد و همراه با قرارداد مطمئن و تضمین کافی باشد. |
| ۶ | طرح توسعه صنعت هستهای | تهیه طرح توسعه میانمدت برای رسیدن به ۱۹۰ هزار سو ظرف ۱۵ سال و بررسی و تصویب دقیق آن در شورای عالی امنیت ملی. |
| ۷ | تحقیق و توسعه (R&D) | سازمان انرژی اتمی باید تحقیق و توسعه را بهگونهای مدیریت کند که در پایان دورۀ ۸ ساله، هیچ کمبود فناوری برای غنیسازی مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد. |
| ۸ | تفسیر متون ابهامآمیز | در موارد ابهام در سند برجام، تفسیر طرف مقابل قابل قبول نیست و مرجع اصلی، متن مذاکرات است. |
| ۹ | هیئت نظارت بر اجرای برجام | تشکیل یک هیئت قوی و هوشمند در شورای عالی امنیت ملی برای رصد دقیق پیشرفت کارها، انجام تعهدات طرف مقابل و جلوگیری از فریبکاری.[۱۸] |
خروج آمریکا از برجام
دونالد ترامپ در اردیبهشت ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواستهای مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن جو بایدن، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری اروپا آغاز شد؛ اما بهدلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.[۱۹]
دوران دولت سیدابراهیم رئیسی
مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها در دستور کار دولت سید ابراهیم رئیسی نیز قرار داشت.[۲۰] بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات دولت سیزدهم برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، بهدلیل تحولات داخلی و منطقهای با بنبست مواجه شد:
- وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران: در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش باعث تغییر رویکرد طرفهای غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامیها، با طمع به براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع شد.[۲۱]
- عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر: دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمیگردد. گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان علی باقری کنی و برت مکگورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از عملیات ۷ اکتبر مشهور به طوفان الاقصی، در کشور عمان نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ ۹ اکتبر (دو روز پس از شروع عملیات حماس) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. بهگفتۀ محمدجواد ظریف، وقوع عملیات ۷ اکتبر باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.[۲۲]
دوران دولت مسعود پزشکیان
پس از شروع ریاستجمهوری ترامپ و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، با وجود مخالفتهایی که در ابتدای دولت مسعود پزشکیان برای مذاکره مجدد وجود داشت، مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقبنشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقهای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هستهای آغاز کرد. بهگفتۀ مقامات ایرانی، هدف ایران خنثیسازی فریب افکار عمومی و کنترل رژیم صهیونیستی بود.[۲۳] با میانجیگری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در مسقط و دو دور در رم، برگزار شد. هیئتهای ایران به ریاست سید عباس عراقچی و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیامها را تبادل کردند. محور گفتوگوها بازگشت به تعهدات هستهای و رفع تحریمها بود؛ اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران در خرداد ۱۴۰۴ش، شروع جنگ دوازه روزه اسرائیل با ایران و حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران، مذاکرات متوقف شد.[۲۴] منابع غربی بعدها فاش کردند این مذاکرات فریب دیپلماتیک و پوششی برای آمادگی اسرائیل جهت حمله به ایران و ترور فرماندهان و دانشمندان هستهای بوده است.[۲۵]
در بهمن ۱۴۰۴ش با درخواستهای همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیادهخواهی و محدود به مسائل هستهای دانستند.[۲۶] مذاکرات در ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش در مسقط[۲۷] و دور دوم در ۲۸ بهمن[۲۸] و دور سوم در ۷ اسفند ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر حق غنیسازی هستهای در ازای لغو تحریمها تأکید کرد.[۲۹] این مذاکرات نیز بهدلیل حملۀ مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ش که منجر به ترور و شهادت برخی مقامات ایرانی بهویژه آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی شد، متوقف گشت.[۳۰] وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً بهمعنای پایان قطعی گفتوگوها بود.[۳۱]
تقویم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا
| سال میلادی | تاریخ شمسی | رویداد کلیدی | شرح مختصر واقعه طبق مستندات |
| ۱۹۵۷م | ۱۳۳۳ش | توافق اتم برای صلح | امضای قرارداد همکاری هستهای غیرنظامی در دولت آیزنهاور و تعهد آمریکا به تأمین رآکتور و سوخت. |
| ۱۹۶۷م | ۱۳۴۶ش | ارسال رآکتور تهران | تحویل رآکتور ۵ مگاواتی تحقیقاتی به تهران و تأمین سوخت با غنای ۹۳درصد توسط آمریکا. |
| ۱۹۷۰م | ۱۳۴۹ش | پیوستن به NPT | امضای پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA). |
| ۱۹۷۴م | ۱۳۵۳ش | تاسیس سازمان انرژی اتمی | بنیانگذاری سازمان توسط محمدرضاشاه و اعلام برنامهٔ ساخت ۲۳ نیروگاه هستهای. |
| ۱۹۷۹م | ۱۳۵۸ش | توقف فعالیتها | پیروزی انقلاب و توقف پروژهها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاههای هستهای. |
| ۲۰۰۲م | ۱۳۸۱ش | افشاگری مجاهدین خلق | ادعای ساخت تأسیسات مخفی در نطنز و اراک و آغاز بحران هستهای در سطح بینالمللی. |
| ۲۰۰۳م | ۱۳۸۲ش | اولین تعلیق داوطلبانه | تصویب قطعنامه شورای حکام و توافق ایران با تروئیکای اروپایی برای توقف غنیسازی. |
| ۲۰۰۵م | ۱۳۸۴ش | تحریمهای دستور ۱۳۳۸۲ | صدور دستور انسداد داراییهای نهادهای ایرانی توسط جرج بوش به اتهام اشاعه تسلیحات. |
| ۲۰۰۶م | ۱۳۸۴–۸۵ش | آغاز غنیسازی و قطعنامه ۱۷۳۷ | اعلام اولین غنیسازی ۳٫۵درصد در نطنز؛ صدور قطعنامۀ تحریمی شورای امنیت سازمان ملل. |
| ۲۰۰۶م | ۱۳۸۵ش | نامه احمدینژاد به بوش | ارسال نامه ۱۸ صفحهای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگرۀ آمریکا. |
| ۲۰۰۷م | ۱۳۸۶ش | گزارش اطلاعات ملی آمریکا | انتشار گزارش NIE مبنی بر اینکه ایران برنامه تسلیحاتی خود را در سال ۲۰۰۳م متوقف کرده است. |
| ۲۰۰۸م | ۱۳۸۶ش | قطعنامه ۱۸۰۳ | تشدید تحریمها علیه اقتصاد ایران و کنترل صادرات کالاهای با مصرف دوگانه. |
| ۲۰۰۹م | ۱۳۸۸ش | تغییر رویکرد اوباما | اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفتوگوی دوجانبه در ژنو. |
| ۲۰۰۹م | ۱۳۸۸ش | استاکسنت و فوردو | افشای تأسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار سانتریفیوژها. |
| ۲۰۱۰م | ۱۳۸۸–۸۹ش | قطعنامه ۱۹۲۹م | رد بیانیه تبادل سوخت تهران توسط آمریکا و وضع سنگینترین تحریمها علیه ایران. |
| ۲۰۱۱م | ۱۳۹۰ش | گزارش ادعایی پارچین | ادعای آژانس دربارهٔ ابعاد نظامی (PMD) و آزمایشهای انفجاری در سایت پارچین. |
| ۲۰۱۲م | ۱۳۹۱ش | مذاکرات آلماتی و مسکو | مذاکرات فشرده ایران و ۵+۱؛ تعدیل جزئی مواضع طرفین در مورد غنیسازی ۲۰درصد. |
| ۲۰۱۳م | ۱۳۹۲ش | توافق موقت ژنو | تماس تلفنی اوباما و روحانی؛ امضای برنامه اقدام مشترک (JPOA) و لغو محدود تحریمها. |
| ۲۰۱۴م | ۱۳۹۳ش | مذاکرات مسقط | دیدار مستقیم ظریف و کری در عمان برای شکستن بنبستهای فنی توافق جامع. |
| ۲۰۱۵م | ۱۳۹۴ش | برجام (JCPOA) | دستیابی به توافق جامع هستهای؛ پذیرش محدودیتهای بلندمدت در قبال لغو تحریمها. |
| ۲۰۱۶م | ۱۳۹۴–۹۵ش | روز اجرا و لغو تحریمها | تایید آژانس و لغو تحریمهای هستهای توسط اوباما؛ همزمان با تحریمهای موشکی جدید. |
| ۲۰۱۶م | ۱۳۹۵ش | چالشهای پسابرجام | ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع آیتالله خامنهای دربارهٔ آتشزدن برجام در صورت نقض. |
| ۲۰۱۷م | ۱۳۹۶ش | روی کار آمدن ترامپ | آغاز تاییدهای «با اکراه» پایبندی ایران و سپس تصویب قانون مقابله با فعالیتهای بیثباتکننده. |
| ۲۰۱۸م | ۱۳۹۷ش | خروج آمریکا از برجام | فرمان ترامپ برای خروج از توافق و آغاز سیاست فشار حداکثری و تحریمهای نفتی. |
| ۲۰۱۸م | ۱۳۹۷ش | شکایت به دیوان لاهه | صدور قرار موقت دیوان عالی بینالمللی به نفع ایران برای رفع تحریم اقلام بشردوستانه. |
| ۲۰۱۹م | ۱۳۹۸ش | کاهش تعهدات ایران | آغاز گامهای پنجگانه ایران در پاسخ به تحریمها؛ عبور از سقف غنیسازی ۳٫۶۷درصد. |
| ۲۰۲۰م | ۱۳۹۸ش | گام نهایی و ترور سردار سلیمانی | لغو تمامی محدودیتهای عملیاتی برجام توسط ایران پس از ترور قاسم سلیمانی فرمانده نیروی سپاه قدس توسط آمریکا. |
| ۲۰۲۰م | ۱۳۹۹ش | حادثه نطنز و ترور فخریزاده | انفجار در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ؛ ترور دانشمند هستهای و تصویب قانون اقدام راهبردی مجلس. |
| ۲۰۲۱م | ۱۴۰۰ش | مذاکرات احیا در وین | آغاز مذاکرات در دولت بایدن برای بازگشت به برجام و غنیسازی ۶۰درصد توسط ایران. |
| ۲۰۲۱م | خرداد ۱۴۰۰ش | پایان دور پنجم مذاکرات | اتمام دور پنجم مذاکرات وین و ابراز خوشبینی به حصول توافق در دورهای آتی.[۳۲] |
| ۲۰۲۵م | اسفند ۱۴۰۳ش | نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه | دونالد ترامپ با ارسال نامهای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در عمان و ایتالیا آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به اسرائیل هشدار داد، اما تهران بر حق غنیسازی اصرار داشت.[۳۳] |
| ۲۰۲۵م | خرداد ۱۴۰۴ش | جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات | در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش آغاز شد که منجر به توقف کامل فرایند دیپلماتیک و لغو موقت گفتوگوها شد. |
| ۲۰۲۵م | ۱ تیر ۱۴۰۴ش | آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران | در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات هستهای کلیدی در فردو، نطنز و اصفهان، موج جدیدی از درگیری را آغاز کرد. واشنگتن دلیل این حمله را دفاع از اسرائیل و نگرانیهای امنیتی عنوان کرد. |
| ۲۰۲۵م | ۲ تیر ۱۴۰۴ش | حمله تلافیجویانه ایران به پایگاه آمریکا در قطر | در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به پایگاه هوایی العدید در قطر (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد. |
| ۲۰۲۶م | ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش | ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ) | اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیریهای نظامی با میانجیگری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر غنیسازی صفر و موضوعات موشکی تأکید داشت، اما ایران غنیسازی صفر را خط قرمز خود اعلام کرد.[۳۴] |
| ۲۰۲۶م | ۹ اسفند ۱۴۰۴ش | حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران | صبح روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، آمریکا و اسرائیل در یک اقدام مشترک، حملات جنگی را به ایران آغاز کردند. این حمله منجر به شهادت آیتالله خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران و گسترش درگیریها شد.[۳۵] |
زمینههای منازعه ایران و آمریکا
بهباور تحلیلگران، ریشههای منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایههای عمیقتری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جستوجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل تنها به اختلافات تاکتیکی یا دورهای محدود نمیشود، بلکه ریشه در ماهیت سلطهجویانهٔ آمریکا از یکسو و هویت اسلامی، استقلالطلبانه و عدالتمحور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.[۳۶] بر اساس این دیدگاه، اختلاف آمریکا و جمهوری اسلامی نه یک اختلاف تاکتیکی و موردی، بلکه اختلافی ذاتی است.[۳۷]
زمینههای تاریخی
کارشناسان مسائل بینالملل بر این باورند که سابقهٔ مداخلات آمریکا در ایران به دورهٔ قاجار و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش بازمیگردد؛[۳۸] اما نقطهٔ عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. بهاعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند کاپیتولاسیون، خوی سلطهجویانهٔ خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار استقلالطلبی و استکبارستیزی، نظم مورد نظر آمریکا در منطقه خاورمیانه را به چالش کشید و این کشور را از جایگاه ژاندارم منطقه به عاملی مقاوم در برابر هژمونی آمریکا تبدیل کرد.[۳۹]
زمینههای فرهنگی و ایدئولوژیک
از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیقترین لایۀ منازعه را تشکیل میدهد. بر اساس این دیدگاه، آمریکا بهعنوان نماد نظام لیبرال-دموکراسی غربی و جمهوری اسلامی بهعنوان الگوی حکومت اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه، دو پارادایم متضاد از ادارهٔ جامعه و جهانبینی را نمایندگی میکنند.[۴۰] پژوهشگران معتقدند که رهبران انقلاب اسلامی با الهام از آیات قرآن مبنی بر عدم رضایت یهود و نصارا از مسلمانان مگر با تبعیت از آیین آنان،[۴۱] ماهیت این دشمنی را ریشهای و هستیشناختی توصیف کردهاند. از این منظر، دشمنی آمریکا تا زمانی که آمریکا از روش استکبار و استعماری خود یا جمهوری اسلامی از هویت اسلامی و اصول انقلابی خود دست نکشد، پایدار خواهد ماند.[۴۲]
زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک
به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقهٔ حساس خلیج فارس و خاورمیانه، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.[۴۳] از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره بهدنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانهٔ آمریکا از جمله تحریک صدام حسین به جنگ عراق با ایران، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در ۱۲ تیرماه ۱۳۶۷ش که به کشتهشدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور قاسم سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی در ۱۳ دیماه ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند.[۴۴] بهباور آنها، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، نهتنها برنامه هستهای یا مسائل منطقهای، بلکه ماهیت مستقل و الهامبخش انقلاب اسلامی برای سایر ملتهای منطقه است.[۴۵]
بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه
- بدبینها: این گروه مذاکرات را بازی سیاسی و بینتیجه میدانند و اعتماد خود را به هر دو سوی ماجرا از دست دادهاند. این نگرش میان طیفهای متنوع اجتماعی با هر سطح درآمد و تحصیلات دیده میشود.
- موافقان جدی: این دسته گفتوگو را حیاتی میدانند، اخبار را پیگیری میکنند و خواهان مذاکره مستقیم هستند. آنها اغلب تحصیلکردگان امیدوار به اصلاحات در نظام حکمرانی را تشکیل میدهند.
- مخالفان مذاکره: شامل دو زیرگروه است؛ طرفداران نظام که دشمنی با آمریکا را باور دینی میدانند و مخالفان نظام که مذاکره را موجب تقویت جمهوری اسلامی میبینند.
- خرسند از شکست نظام: این گروه مذاکره را نشانه شکست جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا میدانند و از این رو پیگیر آن هستند. این طیف بیشتر طبقۀ متوسط آسیبدیده از سیاستهای داخلی را شامل میشود.
- بیتفاوتها: این دسته مذاکرات را در اولویت خود نمیبینند و اخبار آن را دنبال نمیکنند. بیشتر آنان را جوانان طبقه متوسط به بالا تشکیل میدهند.
- منتقدان نگران: این گروه مذاکرات را جدی دنبال میکنند، اما موافق آن نیستند؛ زیرا معتقدند با وجود جمهوری اسلامی، نتیجهای جز بقای نظام با واگذاری امتیازات به آمریکا حاصل نخواهد شد.[۴۶]
- کارشناسان اجتماعی: برخی از جامعهشناسان با اشاره به وضعیت بحرانی نظام اجتماعی ایران، باروری و رشد جمعیت را مهمترین شاخص حیات اجتماعی دانسته و هشدار میدهند که اختلال در آن بهمعنای اختلال در کل نظام است. در این دیدگاه، مذاکرات فرصتی حیاتی برای نجات این نظام است و حاکمیت باید حتی با پذیرش امتیازات ناگوار، به بهبود شرایط معیشتی مردم و جلوگیری از فروپاشی اجتماعی تن دهد.[۴۷]
- آیتالله خامنهای: وی با استناد به تجربۀ تلخ برجام، مذاکره با آمریکا را بیتأثیر در رفع مشکلات و حتی موجب تحمیل مشکلات جدید میدانست. او تأکید داشت که آمریکا به هیچیک از تعهدات خود عمل نکرد و راهحل اصلی کشور در همت مسئولان متعهد و همراهی ملت متحد است. با وجود این، وی مانع مذاکرات هیچیک از دولتها نشده و بر اصول کلی تأکید کرده است.[۴۸]
زمینههای تاریخی بیاعتمادی ایران به آمریکا
پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیلگران سیاسی، ریشههای بدبینی ساختاری ایران به فرایند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جستوجو میکنند:
- استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته: بر اساس اسناد مالی دورهٔ قاجار و پهلوی اول، تحلیلگران معتقدند حضور مستشارانی چون آرتور میلسپو، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان میدهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیتهای مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملیگرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.[۴۹]
- تعارضهای فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک: گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیتهای تبشیری پروتستانهای آمریکایی در ایران را نوعی نفوذ نرم قلمداد میکردند. اسناد موجود دربارهٔ تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروههای آمریکایی، از سوی جامعهشناسان بهعنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیجکنندگی نهاد روحانیت شیعه تحلیل شده است.[۵۰]
- بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم: تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که قرارداد کنسرسیوم پس از کودتا، نقض صریح قانون ملیشدن صنعت نفت بود. اسناد این قرارداد نشان میدهد که ۴۰درصد از سهم نفت ایران به شرکتهای آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران بهعنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملتها ثبت شده است.[۵۱]
- نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی: مدارک موجود در بایگانیهای اطلاعاتی نشان میدهد که ساختار اولیه ساواک توسط کارشناسان سیا و موساد طراحی شده است. تحلیلگران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران میدانند و معتقدند واشنگتن برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر نقض حقوق بشر در ایران بسته بود.[۵۲]
- دکترینهای اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید: پژوهشگران علوم سیاسی، برنامههای اصلاحی دههٔ ۴۰ش مانند اصلاحات ارضی را واکنشی به دکترین کِندی برای پیشگیری از انقلابهای سرخ میدانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان میدهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیتهای بومی ایران و با فشار کاخ سفید اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی کشاورزی و مهاجرت گستردهٔ روستاییان انجامید.[۵۳]
- نقض تمامیت ارضی در واقعهٔ طبس: از منظر حقوق بینالملل، عملیات پنجه عقاب در ۱۳۵۹ش نمونهای از نقض صریح منشور ملل متحد در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولتمردان ایرانی سندی است که نشان میدهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح میدهد.[۵۴]
- انحصارطلبی در فناوریهای راهبردی: در حوزهٔ معاصر، تحلیلگران به ممانعت آمریکا از فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران اشاره میکنند. با وجود گزارشهای متعدد آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشنگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبههای دانش نوین تلقی میشود.[۵۵]
نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران
| ردیف | موضوع توافق یا تعهد | بازه زمانی | شرح تعهدات آمریکا | نوع اقدام و نقض تعهدات از دیدگاه ایران و ناظران بینالمللی |
| ۱ | بیانیه الجزایر | ۱۹۸۱م | عدم مداخله در امور داخلی ایران و آزادسازی داراییهای بلوکه شده در ازای آزادی گروگانها. | اعمال تحریمهای جدید پس از آزادی گروگانها و تداوم حمایتهای مالی و لجستیکی از گروههای اپوزیسیون خارجنشین. |
| ۲ | جنگ ایران و عراق | ۱۹۸۰–۱۹۸۸م | تعهد به بیطرفی طبق منشور ملل متحد و قوانین بینالملل. | ارائه تصاویر ماهوارهای، تسهیلات بانکی و قطعات نظامی به رژیم صدام؛ سکوت در برابر استفاده از سلاحهای شیمیایی علیه ایران. |
| ۳ | ایران-کنترا (ماجرای مکفارلین) | ۱۹۸۵–۱۹۸۶م | توافق برای فروش تسلسحات تدافعی در ازای میانجیگری ایران در لبنان. | توقف یکجانبه ارسال قطعات و تجهیزات و افشای سیاسی ماجرا که منجر به بنبست دیپلماتیک و تشدید بیاعتمادی شد. |
| ۴ | قوانین تحریمی (داماتو/آیلسا) | ۱۹۹۵–۲۰۱۵م | احترام به اصول تجارت آزاد و قراردادهای پیشین (نظیر قرارداد کونوکو). | وضع تحریمهای ثانویه که شرکتهای غیرآمریکایی را از سرمایهگذاری در صنایع نفت و گاز ایران منع کرد؛ نقض اصول سازمان تجارت جهانی (WTO). |
| ۵ | برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) | ۲۰۱۵–۲۰۱۸م | لغو تحریمهای هستهای و تسهیل مراودات بانکی در قبال محدودیت برنامه هستهای ایران. | خروج یکجانبه در می ۲۰۱۸م و بازگرداندن تمامی تحریمهای پیشین علیرغم تأییدات مکرر آژانس (IAEA) بر پایبندی ایران. |
| ۶ | سیاست فشار حداکثری | ۲۰۱۸–۲۰۲۵م | احترام به حاکمیت ملی و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد). | ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریمهای دارویی و بانکی شدید و اقدامات نظامی علیه زیرساختهای هستهای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.[۵۶] |
چالشها و موانع مذاکرات
کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، مهمترین چالشهای پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا را در شش دسته طبقهبندی کردهاند:
- تفاوت در رویکرد و اهداف مذاکره: آمریکا بهدنبال پیروزی تبلیغاتی و تحمیل ارادهٔ خود است؛ در حالی که ایران توافقی عادلانه، متوازن و مبتنی بر احترام متقابل برای حفظ منافع ملی خود را میخواهد.
- تقابل در نگاه به نظم جهانی: آمریکا در پی تضعیف چندجانبهگرایی و عقبراندن چین و روسیه است، اما ایران با همراهی شرکای خود، نظم چندجانبه را مسیری عادلانهتر برای مدیریت جهانی میداند.
- مسئله مقاومت: آمریکا تضعیف گفتمان مقاومت در غرب آسیا را در دستور کار دارد،؛در حالی که ایران حمایت از مقاومت را بخشی از دکترین امنیتی و هویتی خود و حق ملتها میداند.
- رژیم صهیونیستی: حمایت همهجانبه آمریکا از رژیم صهیونیستی در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان فلسطین قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است.
- مداخلات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای: بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله میکنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است.
- بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا: سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بیاعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.[۵۷]
پانویس
- ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ ؛«مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.
- ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.
- ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.
- ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.
- ↑ «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.
- ↑ «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیسجمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.
- ↑ منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیههای الجزایر»، وبمرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.
- ↑ منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150
- ↑ «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.
- ↑ «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وبسایت انصاف نیوز.
- ↑ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وبسایت انصاف نیوز؛«مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
- ↑ شروط 9 گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وبسایت روزنامه کیهان.
- ↑ «نامه رهبر انقلاب به رئیسجمهور درباره الزامات اجرای برجام»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، وبسایت مدیست نیوز.
- ↑ «روایت باقریکنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی».
- ↑ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟».
- ↑ «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وبسایت خبر فوری.
- ↑ «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.
- ↑ «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران؛«مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.
- ↑ «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
- ↑ «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.
- ↑ «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین
- ↑ «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.
- ↑ «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، وبسایت نور نیوز.
- ↑ «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وبسایت یواس فاکت.
- ↑ «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وبسایت فرارو.
- ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.
- ↑ «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.
- ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
- ↑ «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وبسایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.
- ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
- ↑ «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وبسایت دیگران.
- ↑ سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۰.
- ↑ «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشهای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، 1392ش، ص96.
- ↑ «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1494ش.
- ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
- ↑ نظری، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.
- ↑ «تحلیل جامعهشناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاعرسانی مزرعه سبز.
- ↑ «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصتها و چالشها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
- ↑ آوند، «بدعهدیها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وبسایت فراز انرژی.
- ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- قرآن کریم.
- آوند، بابک، «بدعهدیها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وبسایت فراز انرژی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور ۱۴۰۱ توافق نشد؟»، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۴ش.
- «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۹۴ش.
- «بدعهدی آمریکا»، مجلهٔ الکترونیکی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۵ش.
- بهرامی، مراد، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۹ش.
- «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وبسایت انصاف نیوز. تاریخ در مطلب: ۲ مهر ۱۳۸۸ش
- «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وبسایت یواس فاکت، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصتها و چالشها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فرودین ۱۴۰۴ش.
- «تحلیل جامعهشناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاعرسانی مزرعه سبز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، وبسایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
- «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشهای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
- حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، مجلهٔ حصون، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۶ش.
- «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو؛ تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۳ش.
- «روایت باقریکنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وبسایت دنیای اقتصاد؛ تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
- شروط ۹ گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وبسایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۹ش
- عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، مجلهٔ سپهر، شمارهٔ ۸۶، ۱۳۹۲ش.
- «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز دربارهٔ مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وبسایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وبسایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۳ش.
- «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۴ش.
- منصوریان، ناصرعلی، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، مجلهٔ پژوهش حقوق و سیاست، شمارهٔ ۵، ۱۳۸۰ش.
- منصوری، جواد، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیههای الجزایر»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «نامه رهبر انقلاب به رئیسجمهور دربارهٔ الزامات اجرای برجام»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای؛ تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۴ش.
- نظری، فریبا، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال ۱۹۷۹»، وبسایت مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آوریل ۲۰۲۵م.
- «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «۵ تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیسجمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ش.