خجالت
خجالت؛ احساس ناخوشایند خودآگاهی در جمع، همراه با نگرانی از قضاوت منفی دیگران.
خجالت که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگاهانه در سبک زندگی است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. تردید در تواناییهای شخصی ارتباط مستقیم پیدا میکند. این پدیده دو چهره کاملاً متمایز دارد: از یک سو، خجالت ناپسند که حالتی انفعالی، غیرعاقلانه و بیاساس است و بهعنوان یک اختلال روانشناختی، فرد را از فرصتها و کمالات محروم ساخته و نیازمند درمان است. از سوی دیگر، خجالت پسندیده عاملی سازنده است که در تنظیم روابط، حفظ هنجارهای اجتماعی، عمل به وظایف الهی و پیشگیری از رفتارهای ناشایست در سبک زندگی نقش مؤثری ایفا میکند.
مفهومشناسی
واژۀ خجالت بدینصورت در زبان عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.[۱] کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بیتابی و حیرت معنا شده[۳] و همچون خجالت بهمعنای شرم، شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخشدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجِل، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همینمفهوم بهکار میروند.[۴]
خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی
- روانشناسی: خجالت، بهعنوان یک پدیدۀ روانشناختی، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از ارتباطات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.[۵]
- جامعهشناسی: خجالت بهعنوان احساس اجتماعی، پاسخی به محرکهای محیطی است و زمانی بروز میکند که فرد، احساس کند در اثر نقض هنجار اجتماعی یا یک توقع برداشتشده از او، نوعی فرافکنی ناسازگار از وی در اجتماع شکلگرفته[۶] یا تصور کند که ناظران واقعی یا خیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشان داده شده است.[۷]
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و اضطراب در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که به دو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک اختلال اجتماعی شناخته میشود.[۸]
خجالت و مفاهیم مشابه
خجالت، حیا، شرم و کمرویی بهرغم آنکه هممعنا بوده و در مفهوم یکسان بهکار میروند؛[۹] اما باهم تفاوت دارند:
خجالت و حیا
- منشأ: ریشۀ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشۀ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در سبک زندگی است.[۱۰]
- قلمرو: خجالت، شامل امور مذموم و غیر مذموم میشود؛ اما حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.[۱۱]
- زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است؛[۱۲] اما حیا هم شرم پیش از عمل و هم شرم پس از عمل را شامل میشود.[۱۳]
- اثر ظاهری: خجالت، آثار ظاهری دارد؛ اما حیای قبل از عمل، حالتی مربوط به روح انسان است.[۱۴]
- ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است؛ اما حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ کرامت، شرافت و تسلط انسان بر قوای خود است.[۱۵]
- کیفیت: خجالت، غیر ارادی؛ اما حیا اختیاری است.[۱۶]
خجالت و شرم
- شدت: شرم، احساس عمیق درونی؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا و ناگهانی است.[۱۷]
- محیط: احساس شرم در تنهایی؛ اما احساس خجالت در یکموقعیت اجتماعی پیدا میشود.[۱۸]
- عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایتنکردن هنجارهای اخلاقی؛ اما احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.[۱۹]
- گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛[۲۰] اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود.[۲۱]
- زمان: شرم هم قبل و هم بعد از یک عمل شرمآور؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست پدید میآید.[۲۲]
- ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد؛ اما عامل خجالت، تنها بیرونی است.[۲۳]
خجالت و کمرویی
- ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد؛ اماکمرویی یک خصلت ذاتی است.
- اثر: خجالت، مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی فرد میشود؛ اما كمرویی، مانع کسب موفقیت نیست.
- حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتمادتر، متفكرتر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.[۲۴]
نشانههای خجالت
خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی[۲۵] که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:[۲۶]
- هیجانی؛ با واکنش های جسمی همچون سرخشدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع.[۲۷]
- شناختی- روانی؛ با مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف و اظهار باور های منفی در مورد خود.[۲۸]
- رفتاری؛ با گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.[۲۹]
عوامل خجالت
- ژنتیکی، زیستی و ارثی؛[۳۰]
- فیزیولوژیکی و هورمونی؛[۳۱]
- محیطی؛ همچون مقایسۀ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.[۳۲]
- روانشناختی؛ هشیاری نسبت به خود، باورها و رفتارهای ناخودآگاه، اعتمادبهنفس پایین، خودمشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.[۳۳]
- اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀ تربیت و سبک زندگی.
- زمینهای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.[۳۴]
خجالت در سنین مختلف
خجالت در افراد بالغ، با کمالگرایی[۳۵] و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است[۳۶] و از رعایتنکردن قواعد[۳۷] در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛[۳۸] اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.[۳۹]
با توجه به تغییرات جسمی و روانی نوجوانان و جوانان که به اهمیت مهارتهای اجتماعی پی میبرند، خجالت در سنین نوجوانی و جوانی، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس خود کمبینی میشود.[۴۰] در این میان والدین نقش مهمی در چگونگی ایجاد وجدان و اخلاق در کودکان و تربیت و نظمپذیری اجتماعی و شکلگیری خجالت در آنان دارند. کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بودهاند، از سرزنش خود بهخاطر زیر پاگذاشتن قوانین اجتماعی ناراحت میشوند.[۴۱]
انواع خجالت
پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در فرهنگ اسلامی، فضیلت و نشاندهندۀ احترام و تواضع تلقی میشود.[۴۲] در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.[۴۳] بدینجهت، خجالت به دو گونۀ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.[۴۴]
- خجالت پسندیده: خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.[۴۵] ریشۀ این نوع خجالت عبارت است از مقایسۀ خود بهعنوان یکفرد صاحبکرامت و آبرو با دیگران در موقعیتهای اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص که فرد میداند دیگران به نقص او پی بردهاند.[۴۶] خجالتکشیدن از مردم پس از ارتکاب رفتارهای ناشایست و خجالتکشیدن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت، دو مصداق خجالت پسندیده شمرده شده است.[۴۷]
- خجالت ناپسند: یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،[۴۸] یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.[۴۹] این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند اضطراب اجتماعی منجر شود.[۵۰] فرضکردن ضعف و نقص غیر واقعی برای خود و خود کمبینی و پایینبودن اعتمادبهنفس، ریشههای این نوع خجالت ذکر شده است.[۵۱] خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیرمذموم همانند خجالتکشیدن از علمآموزی، رعایت حجاب یا بیان یک سخن منطقی در جمع از مصادیق این نوع خجالت ذکر شده است.[۵۲]
آثار خجالت
آثار مثبت خجالت عبارتند از:
- کاهش گناه و ناهنجاریهای رفتاری: خجالت میتواند از بروز رفتارهای ناپسند و گناهآلود در جامعه جلوگیری کند؛ زیرا انفعال شدید در درون انسان، موجب پشیمانی و استغفار وی از رفتار ناشایست میشود.[۵۳]
- تنظیم روابط اجتماعی:[۵۴] خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.[۵۵] بدینجهت، با تأکید بر حفظ حریم خصوصی، سبب ترویج ادب و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.[۵۶]
آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است:
- کاهش اعتماد بهنفس: ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای نیک؛[۵۷]
- ابتلا به ضعف و نقص: بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛[۵۸]
- انزوا و گوشهگیری: خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در جامعه، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف باز دارد؛[۵۹]
- محدودیت در پیشرفت: محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛[۶۰]
- اختلالات روانی و اجتماعی: مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی.[۶۱]
بدترین خجالت در فرهنگ اسلامی، خجالتداشتن از عمل به و ظیفۀ الهی است که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی ذکر شده است. چنین خجالتی سبب میشود تا انسان کار خیر و و ظیفۀ واجب خود که نفع دنیوی و اخروی دارد را ترک کند.[۶۲]
راهکارهای رفع خجالت ناپسند
بر خلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم[۶۳] و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید تلقی شده است؛[۶۴] اما خجالت ناپسند بهدلیل آثار منفی آن نیاز به درمان شناختی- رفتاری دارد[۶۵] که برخی راهکارهای آن به صورت زیر بیان شده است:
- خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛
- تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت زبان بدن و نقشآفرینی فرد؛
- مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه.[۶۶]
برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرئتدادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.[۶۷] در فرهنگ اسلامی، اگر از انجام کارهای الهی مثل واجبات یا ترک گناهان خجالت کشیده میشود، راه درمانش توجه به خواست خدا است. سفارش شده است که انسان باید آنقدر معرفت خود نسبت به خدا را بالا ببرد که ملاک کارها و حتی خجالتکشیدنش فقط نظر او باشد، نه مردم.[۶۸]
خجالت در اشعار فارسی
در اشعار فارسی نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها در سبک زندگی بازتاب یافته است:
قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند
بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم.[۶۹]
گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار.[۷۰]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.
- ↑ ابنمنظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.
- ↑ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914؛ «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص913-914؛ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیرصفر.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.
- ↑ بانکیپورفرد، حیا، 1389ش، ص15؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص213؛ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص127.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص127.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.
- ↑ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمت است یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی؛ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص129.
- ↑ نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا.
- ↑ مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.
- ↑ ميدلتون موز، روانشناسي شرم و گناه، 1373ش، ص28.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص9 - 10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ خلیلی، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاعرسانی حجتالاسلام مجید خلیلی؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛ «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.
- ↑ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.
- ↑ حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور.
- ↑ سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.
دیدگاههای ارزیابان
منابع
- ابنمنظور، لسانالعرب، ج4، لبنان، بیروت، داراحیاءالتراثالعربی و مؤسسة التاریخالعربی، 1408ق.
- «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- العسکری، حسن بن عبدالله، معجمالفروق اللغویه، قم، مؤسسة النشرالإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق.
- بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش.
- «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی. تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمتاست یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی، تاریخ درج مطلب: 21 اردیبهشت 1396ش.
- پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش.
- «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- حاجی دهآبادی، محمدعلی و کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش.
- حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش
- «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1390ش.
- «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز، تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان، تاریخ درج مطلب: 5 دی 1403ش.
- خلیلی، مجید، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاع رسانی حجتالاسلام مجید خلیلی، تاریخ درج مطلب: 3 مهر 1400ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6 و ج 9، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش.
- رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، فصلنامۀ رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش.
- سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
- سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین، ترجمه المنجد لوییس معلوف، تهران، اسلام، 1378ش.
- «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان، تاریخ درج مطلب: 29 بهمن 1401ش.
- غلامی، حسین، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، فصلنامۀ مطالعات پیشگیری از جرم، ش10، 1387ش.
- کاظمی سیرکانه، آرزو و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، روانشناسی معاصر (ویژه نامۀ مجموعه مقالات کنگرۀ انجمن روانشناسی ایران)، ش12، 1396ش.
- کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
- محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، فصلنامۀ مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش.
- مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال 27، ش11، بهمن 1397ش.
- مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، 1401ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، معین، 1381ش.
- «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.
- مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
- مهر آوران، آرمان، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1401ش.
- نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.