سید علی خامنه‌ای

سید علی حسینی خامنه‌ای؛ دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه.

سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۴۰۴ش) دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعۀ دوازده‌امامی در ایران است. او از حدود سن چهارسالگی در مکتب‌خانه علاوه بر خواندن و نوشتن، قرائت و تجوید قرآن را یاد گرفت. بعد از پایان تحصیلات ابتدایی، تحصیل علوم حوزوی را از سنین کودکی آغاز کرد و در حوزه‌های مشهد، نجف و قم به تحصیل پرداخت و از سید محمدهادی میلانی اجازه تدریس گرفت. فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی او پیرامون انقلاب اسلامی در نوجوانی، از طریق آشنایی با سید مجتبی نواب صفوی شکل گرفت. او از فعالان نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۱ش بود و پیش از انقلاب اسلامی ایران به‌علت فعالیت‌های سیاسی، توسط حکومت پهلوی شش مرتبه بازداشت شد و به زندان رفت. او در سال ۱۳۵۶ش، ابتدا به ایرانشهر و بعد از آن به جیرفت تبعید شد. همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش،  سید علی خامنه‌ای از تبعید آزاد شد و ابتدا در مشهد فعالیت داشت و بعد از آن به تهران سفر کرد و به‌ نمایندۀ شورای انقلاب، معاون وزارت دفاع و امامت جمعه تهران منصوب شد. او قبل از این‌که براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بعد از رحلت سید روح‌الله خمینی، عالی‌ترین مقام کشور و فرمانده کل نیروهای مسلح محسوب شود، یک دوره نمایندۀ تهران در مجلس شورای اسلامی و دو دوره ریاست‌جمهور از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ش را برعهده داشت. او در دورۀ نمایندگی مجلس، در ششم تیرماه ۱۳۶۰ش در مسجد ابوذر تهران توسط منافقین مورد ترور نافرجام قرار گرفت که بر اثر آن دست راستش مجروح شد. در دوران ریاست‌جمهوری، مسئولیت رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام و نائب رئیس اول شورای بازنگری قانون اساسی را برعهده داشت. در سال ۱۳۶۸ش مجلس خبرگان با اکثریت آراء او را به‌عنوان دومین رهبر ایران معرفی کرد و مردم با او بیعت کردند. علاوه بر مسئولیت‌های سیاسی در دوران‌های مختلف، می‌‌توان به دیدگاه‌های سیاسی، اجتماعی و فقهی که در سخنرانی‌ها، پیام‌ها، فتواها و آثار مکتوب او بیان شده است، اشاره کرد. از دیدگاه‌های مشهور سیاسی او، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و  ضد صهیونیستی است. بنابر فتوای او، افزون بر استفاده از سلاح هسته‌ای، دیگر انواع سلاح‌های کشتارجمعی مانند بمب اتم، سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی، از نظر اسلام ممنوع و حرام است. سازمان‌های ایجادشده با حمایت سید علی خامنه‌ای شامل جامعة المصطفی العالمیه، مجمع جهانی اهل‌بیت، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مؤسسة دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت، مرکز خدمات حوزه‌های علمیه، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، شورای عالی فضای مجازی، شورای عالی قرآن است. سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در ماه رمضان در جریان حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به بیت رهبری در محل کارش، به‌همراه جمعی از بستگان نزدیک مانند پسر، عروس، داماد، نوه و جمعی از فرماندهان نظامی به شهادت رسید. در واکنش به شهادت او، جمع عظیمی از مردم در تمام شهرهای ایران و برخی کشورهای دیگر از جمله عراق، پاکستان و هند تجمع کردند. دولت ایران به این مناسبت ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل عمومی اعلام کرد.

خانواده

سید علی خامنه‌ای فرزند سید جواد حسینی خامنه‌ای و سیده‌ خدیجه میردامادی در چهارشنبه ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ش مطابق با ۲۸ صفر ۱۳۵۸ق/ ۱۹ آوریل ۱۹۳۹م، در شهر مشهد در خانواده‌ای ساده و مذهبی به دنیا آمد. نسب او به سادات افطسی و سلطان سید احمد می‌رسد که با پنج واسطه از نوادگان امام سجاد است.

پدرش، مجتهد و تحصیل‌کردۀ حوزه علمیه نجف، از امامان جماعت مسجد گوهرشاد، مسجد صدیقی‌های بازار مشهد و مدرس علوم حوزوی بود. نسب او از طرف مادر نیز به محمد دیباج، فرزند امام صادق نسبت داده شده است.

همسر و فرزندان

سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش در شهر مشهد با [[منصوره خجسته باقرزاده]] از خانواده‌ای پیشه‌ور و اصیل در خراسان ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند پسر به‌نام‌های مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم و دو دختر به‌نام‌های هدی و بشری بوده است.

تحصیلات

او از چهار سالگی در مکتب‌خانه علاوه بر خواندن و نوشتن، قرائت و تجوید قرآن را یاد گرفت و سپس دورۀ ابتدائی را در اولین مدرسه اسلامی مشهد که دارالتعلیم دیانتی نام داشت، گذراند. همزمان با تحصیلات کلاس پنجم دبستان شروع به فراگیری دروس حوزوی در سال‌های اول دهۀ ۱۳۳۰ش، در مدرسه سلیمان‌خان مشهد کرد و دورۀ دبیرستان را به‌صورت متفرقه خواند و دیپلم گرفت. بخشی از معارف (شرح لمعه، فرائدالاصول، مکاسب و کفایة‌الاصول) را نزد پدر خود و هاشم قزوینی و شرح لمعه و معالم الاصول را نزد سیدجلیل حسینی شبستانی و درس خارج فقه را نزد میرزا احمد مدرّسی یزدی و سید محمدهادی میلانی فرا گرفت.

سید علی خامنه­‌ای سال ۱۳۳۶ش به نجف سفر کرد و از دروس اساتید حوزۀ علمیه نجف مانند سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود حسینی شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسین بجنوردی بهره برد. به‌علت عدم تمایل پدر برای اقامت در نجف، به مشهد برگشت و در این سال و قبل از رفتن به قم، سید محمدهادی میلانی به او اجازۀ تدریس و روایت داد. او در ۱۹سالگی در سال ۱۳۳۷ش برای ادامۀ تحصیل در دروس خارج فقه و اصول به حوزۀ علمیۀ قم رفت. او در مدرسه حجتیه در یک حجره سکونت داشت و مدتی در درس سید حسین بروجردی شرکت کرد. پس از آن نزد سید حسین طباطبایی بروجردی، سید روح‌الله خمینی، مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و سید کاظم شریعتمداری بهره برد. همچنین قسمتی از کتاب شفای بوعلی‌سینا و اسفار ملاصدرا را نزد سید محمدحسین طباطبایی و حسینعلی منتظری یاد گرفت. او بعد از چند سال تحصیل در حوزۀ علمیۀ قم در سال ۱۳۴۳ش به‌علت عارضۀ بینایی پدر به مشهد بازگشت. در این زمان علاوه بر شرکت در درس سید محمدهادی میلانی، از سال ۱۳۴۷ش تا سال ۱۳۵۶ش و قبل از تبعید به ایران‌شهر، درس تخصصی تفسیر را برای طلاب علوم دینی تدریس می‌کرد.

خط مقدم مبارزات انقلابی

سابقۀ فعالیت‌های سیاسی سید علی خامنه‌ای تاحدی برگرفته از سابقۀ سیاسی و مذهبی خاندان او است. او از فعالان انقلاب اسلامی ایران و مبارزان قاطع علیه حکومت پهلوی بود. آغاز فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی او براساس آشنایی و دیدار با سید مجتبی نواب صفوی در خرداد ۱۳۳۲ش در مشهد بوده است. تنها دیدار او با نواب صفوی در سال ۱۳۳۲ش و به‌دنبال سفر نواب به مشهد و سخنرانی او در مدرسۀ سلیمان‌خان بوده است که سید علی خامنه‌ای در آن درس می‌خواند.

او در سال ۱۳۳۴–۱۳۳۵ش به‌واسطۀ سید مصطفی خمینی و سایر طلاب قم با شخصیت و راه سید رو‌الله خمینی آشنا شد. نخستین دیدار او با امام‌خمینی در سال ۱۳۳۶ش اتفاق افتاد و تحت تأثیر گفتار و رفتار و کردار او قرار گرفت.

در سال ۱۳۴۱ش، همزمان با شروع مبارزات سید روح‌الله خمینی علیه مصوبه انجمن‌های ایالتی و ولایتی رژیم پهلوی، به این قیام ملحق شد. او از نخستین افرادی بود که قبل از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش با تکثیر و پخش اطلاعیه‌ها با سید روح‌الله خمینی همراه شد. در همین سال، پس از طرح لایحۀ انجمن‌های ایالتی و ولایتی، او و برادرش سید محمد خامنه‌ای مأموریت رساندن گزارش و نامۀ سید محمدهادی میلانی به سید روح‌الله خمینی دربارۀ واکنش مردم مشهد به این لایحه را برعهده داشتند.

خامنه‌ای در سال ۱۳۴۲ش، از طرف سید روح‌الله خمینی مأمور رساندن پیام‌های حساس و مهم در راستای ترسیم خط‌مشی مبارزه به علما، خطبا و هیئت‌های مذهبی در مشهد شد. در یکی از این پیام‌ها، علما و روحانیون مأمور شدند تا از روز هفتم محرم، به‌منظور تبیین رفتار رژیم پهلوی، واقعۀ مدرسۀ فیضیه را برای عموم مردم بازگو کنند. سخنرانی‌های او در مورد موضوعات مدرسۀ فیضیه و سلطۀ اسرائیل بر جوامع اسلامی در شهر بیرجند منجر به زندانی شدنش در همین سال توسط رژیم پهلوی شد. بعد از آزادی و ملاقات با سید محمدهادی میلانی به حوزه علمیه قم برگشت و به سازمان‌دهی مجدد فعالیت‌های سیاسی ادامه داد. به‌منظور حمایت از سید روح‌الله خمینی تلگرافی به سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی و نامه‌ای به حسنعلی منصور نخست‌وزیر وقت ارسال کرد. او با سخنرانی در زاهدان دوباره توسط رژیم پهلوی بازداشت و در قزل‌قلعه زندانی شد.

در سال ۱۳۴۳ش، طرح تشکیلاتی نوین حوزه و ایجاد یک سازمان سیاسی پنهان را به‌همراه عبدالرحیم ربانی شیرازی، محمد حسینی بهشتی، علی فیض مشکینی، احمد آذری قمی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد خامنه‌ای و محمدتقی مصباح یزدی بنا کرد. در اواخر همین سال، با بازگشت به مشهد و ادامه تحصیل و تدریس، به فعالیت‌های پایه‌ای و تشکیل جلساتی اقدام کرد. همچنین وی به‌علت سخنرانی‌های بیدارگرانه و انتقادی و تکاپوهای فکری و عقیدتی چندین بار از سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۸ش بازداشت شد. بعد از آزادی فعالیت‌های عمومی و مخفیانۀ او گسترش بیشتری یافت و در سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۳ش، پایگاه جلسات تفسیری او در سه مسجد کرامت، امام حسین و میرزا جعفر بود. در دی‌ماه ۱۳۵۳ش، ششمین و سخت‌ترین مرحلۀ بازداشت اتفاق افتاد و در سال ۱۳۵۶ش، در مشهد هستۀ اولیه بنیان جامعه روحانیت مبارز با رهبری سید روح‌الله خمینی و جمعی از روحانیان قم و تهران را بنا نهاد.

با درگذشت سید مصطفی خمینی، رژیم پهلوی با وجود اعلام سیاست فضای باز سیاسی، به سرکوب مبارزان پرداخت. او در آذر ۱۳۵۶ش به‌دلیل فعالیت سیاسی به‌مدت سه سال، به ایرانشهر تبعید شد. گسترش فعالیت‌های انقلابی و مردمی خامنه‌ای در ایرانشهر سبب شد گروه ساواک، محل تبعید او را به جیرفت تغییر دهد. سید علی خامنه‌ای همچنان در دوران تبعید به فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم پهلوی از جمله سخنرانی‌هایی در مسجد جامع و ارائۀ راهکارها از طریق نوشتن نامه به سید علی‌محمد دستغیب پیرامون حوادث کشور و مبارزه با رژیم پهلوی ادامه داد و سپس به‌صورت مخفیانه جهت ادامۀ فعالیت مبارزاتی راهی کهنوج شد.

آستانه انقلاب اسلامی

همزمان با شروع مهرماه ۱۳۵۷ش، سید علی خامنه‌ای از کهنوج ابتدا به چند شهر رفته و نهایتا به مشهد بازگشت و فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی خود را ادامه داد. در زمان اقامت سید روح‌الله خمینی در فرانسه، به‌همراه چند نفر از روحانیون مشهد، اقامت او را عاملی برای زنده شدن موجی از امید و قاطعیت در جان مردم و نشانه‌ای از عزم و ارادۀ استوار سید روح‌الله خمینی در راستای نجات امت مسلمان ایران دانست و خواستار بازگشت او از فرانسه بود. در این زمان فعالیت انقلابی خامنه‌ای اوج گرفت و سخنرانی‌هایی افشاگرانه‌ را در جهت سازماندهی تظاهرات و حرکت‌های مردمی و بازگشت سید روح‌الله خمینی بیان می‌کرد. سید روح‌الله خمینی نیز با او از طریق سید احمد خمینی در تماس بود و خواستار ملاقات با وی و محمد صدوقی شد.

به‌دنبال سخنرانی‌ها و فعالیت‌ها و تظاهرات سیاسی او با سفر به شهرستان‌های مختلف، در گزارش‌های ساواک از او به‌عنوان یکی از پرچمداران برجستۀ انقلاب اسلامی در خراسان یاد شده است.

در همین سال اقدامات او شامل سخنرانی در اجتماع بزرگ راهپیمایان مشهد در تاسوعا و عاشورا، خواندن خطبۀ شب عاشورا در حرم امام‌رضا به نام سید روح‌الله خمینی، تأکید بر پیروزی در جمع رؤسا و افراد ادارات، استانداری و سازمان‌ها، طرح تحصن بیمارستان امام‌رضا در مشهد به‌علت حملۀ مأموران رژیم پهلوی، خواندن اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی از جمله اعلامیه وی دربارۀ کمک به کارکنان شرکت نفت، صدور اعلامیه‌ای در راستای تشریح جنایات عوامل رژیم پهلوی و سرنگونی آنان و بازگشت سید روح‌الله خمینی و همراهی با جمعیت تظاهرات‌کنندگان برای همراه ساختن کارکنان استانداری خراسان با جریان انقلاب است. در جریان حادثۀ آخر، رژیم پهلوی با قتل‌عام مردم تظاهرت‌کننده به استانداری جریان یکشنبۀ خونین ۱۰ دی ۱۳۵۷ش را رقم زد.

با فرمان سید روح‌الله خمینی از فرانسه، او به‌عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب اسلامی انتخاب شد و به تهران رفت و با حضور در مدرسه رفاه و در کنار سیّد محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری و محمد مفتح برای پیروزی انقلاب اسلامی نقش مهمی را در کمیتۀ تبلیغات برای استقبال از سید روح‌الله خمینی برعهده داشت. وی همچنین در تحصن‌ها در دانشگاه تهران، سخنرانی‌ها، انتشار اعلامیه و انتشار نشریه‌ای به نام «تحصن» که علیه بسته شدن فرودگاه مهرآباد توسط بختیار، صادر شده بود، نقش داشته است.

پیروزی انقلاب اسلامی

مسئولیت‌های سیاسی سیدعلی خامنه‌ای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در جدول ذیل آمده است:

مسئولیت سال توضیحات عضویت و فعالیت در شورای انقلاب ۱۳۵۷-۱۳۵۹ش مسئول تصمیم‌گیری‌های مهم از جمله مذاکره با مقامات رژیم پهلوی و مقامات کشورهای خارجی. فعالیت در تأسیس حزب جمهوری اسلامی ۱۳۵۷ش تهیه مرام‌نامه و تبلیغات حزب جمهوری اسلامی و انتخاب به‌عنوان سومین دبیرکل حزب جمهوری اسلامی. سفر استانی به سیستان و بلوچستان ۱۳۵۸ش مأمور رسیدگی به اوضاع سیستان و بلوچستان به فرمان سید روح‌الله خمینی. نماینده شورای انقلاب اسلامی در وزارت دفاع ۱۳۵۸ش عضویت کمیسیون وزرای امنیتی. مسئولیت مرکز اسناد و نیز سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱۳۵۸ش سرپرستی و مسئولیت کلیۀ امور انتظامی، نظامی و امنیتی. نماینده مردم تهران در نخستین دوره انتخابات مجلس شوراى اسلامى ۱۳۵۸ش عضو و رئیس کمیسیون امور دفاعی. امامت جمعه تهران به فرمان سید روح‌الله خمینی ۱۳۵۹ش بیش از ۲۴۰ بار اقامۀ نماز جمعه. امامت جمعه او در طول ۴۰ سال به ۳ دوره تقسیم می‌شود: ۱) از اولین خطبه‌ نماز جمعه‌ از ۲۸ دی ۱۳۵۸ش تا مجروحیت او در ترور در مسجد ابوذر در ۶ تیر سال ۱۳۶۰ش. ۲) پس از ترور و انتخاب به‌عنوان رئیس‌جمهور تا انتخاب او به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران. ۳) دورۀ رهبری جمهوری اسلامی ایران. نماینده سید روح‌الله خمینی در شوراى عالى دفاع ۱۳۵۹ش اعلام اولین اطلاعیه در مورد حملۀ ارتش عراق به ایران از رادیو، عهده‌دار کلیۀ امور جنگ، حضور فعّال در جبهه‌هاى جنوب و غرب در سال ۱۳۵۹ش و با شروع جنگ تحمیلى از سوی عراق با حمایت آمریکا و شوروى سابق. سومین ریاست‌جمهوری اسلامی ایران ۱۳۶۰ش دوره اول: در ۱۰ مهر ۱۳۶۰ش، با ۱۵ میلیون و ۹۰۵ هزار و ۹۸۷ رأی (۹۵درصد آرا) دوره دوم: در ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش، با  ۱۲ میلیون و ۲۰۳ هزار و ۸۷۰ رأی (۸۵.۶۷درصد آرا) ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی ۱۳۶۲-۱۳۶۳ش و ۱۳۷۵ش اولین، دومین و سومین ترمیم عمده در ستاد انقلاب فرهنگی و تقویت آن با حضور مسئولان اجرایی با پیشنهاد خود براساس حکم سید روح‌الله خمینی. ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام ۱۳۶۶ش عهده‌دار بودن این سمت تا پایان دورۀ ریاست‌جمهوری. ریاست شوراى بازنگرى قانون اساسى ۱۳۶۸ش اصلاح قانون اساسی. رهبرى جمهوری اسلامی ایران ۱۳۶۸-۱۴۰۴ش -

دوران ریاست جمهوری

پس از ترور و شهادت محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی، نخبگان کشور، اقشار مختلف مردم و شخصیت‌های انقلابی و روحانی از نامزدی سید علی خامنه‌ای در انتخابات ریاست‌جمهوری حمایت کردند. سید روح‌الله خمینی که تا آن زمان نسبت به ورود روحانیت به این عرصه نظر مساعدی نداشت، با نامزدی او موافقت کرد. بعد از برگزاری انتخابات و کسب حد نصاب آرای مردم، در ۱۷ مهر ۱۳۶۰ش مصادف با عید قربان، مراسم تنفیذ حکم ریاست‌جمهورى در حسینیۀ جماران توسط سیدروح‌الله خمینی برگزار شد.

سید علی خامنه‌ای در ۴ آبان ۱۳۶۰ش در دور اول، میر حسین موسوی را به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی کرد و موسوی به این سمت منصوب شد. در دور دوم ریاست جمهوری، سید علی خامنه‌ای به‌دنبال اختلاف نظرها در چهارساله اول، تصمیم گرفت به‌جای موسوی فرد دیگری را برای نخست‌وزیری انتخاب كند که در این زمینه با سید روح‌الله خمینی مشورت کرد. در این شرایط سید علی خامنه‌ای که از رأی حقیقی و مطلوب سید روح‌الله خمینی مطلع بود، با فعال شدن تحمیل‌گران و فشار و چانه‌زنی آنان با سید روح‌الله خمینی، برای حفظ مصالح عالی امت، اتحاد نیروهای انقلابی و حفظ وحدت كشور در شرایط جنگ، به‌گونه‌ای دیگر تصمیم گرفت و موسوی را به مجلس معرفی کرد. سید علی خامنه‌ای در سخنرانی خود با اشاره به رأی منفی ۹۹ نفر از نمایندگان به نخست‌وزیری موسوی، بیان کرد که آن‌ها ۹۹ نفر نیستند و با من صد نفر هستند. سرانجام در دور دوم نیز موسوی به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد. این مسئله در تاریخ به‌گونه‌ای بیان شد که سید علی خامنه‌ای با نظر سید روح‌الله خمینی مخالف بوده و متهم به ولایت‌گریزی شد.

فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی او در دورۀ ریاست‌جمهوری به شرح ذیل است:

1. رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ: به‌کارگیری ‌بهتر امکانات کشور در خدمت جنگ و انجام اقدامات مؤثر در بسیج نیروها و امکانات برای رفع نیازمندی‌های جبهه‌های جنگ.
2. ترمیم تشكیلات انقلاب فرهنگی: در ۸ شهریور ۱۳۶۲ش و در ۱۹ آذر ۱۳۶۳ش، به‌ترتیب نخستین، دومین و سومین ترمیم عمده در ستاد انقلاب فرهنگی به‌حکم سیدروح‌الله خمینی اتفاق افتاد و ستاد انقلاب فرهنگی به شورای عالی انقلاب فرهنگی تغییر نام داد و سید علی خامنه‌ای رئیس این شورا شد.
3. فعال كردن دستگاه سیاست خارجی: در دوره‌ اول ریاست‌جمهوری سفر به كشورهای سوریه، لیبی و الجزایر شروع شد و در دورۀ دوم به كشورهای آسیایی و آفریقایی و دیگر نقاط از جمله پاكستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیك، یوگسلاوی، رومانی، چین و كره ‌شمالی سفر کرد. در چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارۀ دیدگاه‌ها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران برای سران دولت‌های جهان سخنرانی کرد که با استقبال ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و مطبوعات بین‌المللی مواجه شد. همچنین برقراری ارتباط قدرتمند با گروه‌‎های سیاسی شیعی در افغانستان، عراق و لبنان، ایجاد تفاهم بین آن‌ها، تشكیل مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و حمایت از مبارزان، احزاب و گروه‌های اسلامی در لبنان، فلسطین، عراق و افغانستان از جمله برنامه‌های دستگاه سیاست خارجی و دیپلماسی او بوده است.
4. بازدیدها، دیدار و سفرهای استانی: ابتکارات، برنامه‌‌ها و فعالیت‌های او در این دوران شامل دیدار با اقشار مختلف مردم، بازدید از مؤسسات و سازمان‌های گوناگون، شركت در مراسم افتتاح طرح‌ها، شركت در همایش‌ها و سفرهای استانی با هدف ملاقات با اقشار مختلف مردم، آشنایی با مشكلات و شرایط آنها از نزدیك، رفع اختلافات مقامات محلی، پیگیری مسائل مربوط به جنگ و همكاری سپاه و ارتش، دیدار با روحانیون و بزرگان شهرها و روستاها، بررسی مسائل و مشكلات اقتصادی بوده است.
5. نامه سید روح‌الله خمینی به سید علی خامنه‌‌ای: پیرامون حدود اختیارات حكومت اسلامی و ولایت فقیه.
6. اولین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام: تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام براساس نظر سید روح‌الله خمینی برای حل اختلافات مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان در تصویب لوایح مختلف که ریاست آن برعهدۀ سید علی خامنه‌‌ای بود.
7. محول شدن مأموریت ‌های متعدد از سوی سیدروح‌الله خمینی: تمشیت امور ارتش و سپاه، پیگیری مطالبات ایران از آمریكا و سایر كشورها، تشكیل ادارۀ حفاظت اطلاعات ارتش، مأمور بررسی مجدد لایحۀ تعریزات، شرکت از اعضای شورای ‌عالی قضایی جلسه‌ سران سه ‌قوه، موافقت با طرح مورد بررسی در جلسه‌ سران سه‌ قوه و مسئول رسیدگی به مشكلات عراقی‌های مقیم ایران.
8. حضور در شورای بازنگری قانون اساسی: سید علی خامنه‌ای به‌عنوان نایب رئیس اول شورا به‌همراه ۲۰ نفر دیگر در طول ۴۱ جلسه در مورد پنج موضوع اصلی شرایط رهبری، تمركز در قوای مجریه و قضائیه، تمركز در مدیریت صداوسیما، چگونگی بازنگری احتمالی قانون اساسی در آینده و تعداد نمایندگان مجلس شورای اسلامی تصمیم‌گیری کرد.
9. تأسیس بنیاد دایرة المعارف اسلامی: نهادی عمومی و غیردولتی كه در سال ۱۳۶۲ش به‌تصمیم سیدعلی خامنه‌ای در تهران تأسيس شد. برنامۀ دانشنامۀ جهان اسلام شامل ۶۰ جلد است و تا اسفند ۱۴۰۳ش، ۳۳ جلد آن منتشر شده است.

دوران رهبری

۶ فروردین ماه سال ۱۳۶۸ش سید روح‌الله خمینی به‌سبب درگیری حسینعلی منتظری با سران نظام، او را از قائم‌مقامی رهبری عزل کرد. بعد از رحلت سید روح‌الله خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، در مجلس خبرگان رهبری، موضوع‌ رهبری سید علی خامنه‌ای به رأی گذاشته شد. او ابتدا در علل مخالفت خود مطالبی را بیان كرد كه مورد قبول خبرگان قرار نگرفت و سرانجام انتخاب او با ۶۰ رأی از ۷۴ عضو حاضر در جلسه یعنی با اكثریت بیش از دو سوم و با حذف شرط مرجعیت به تصویب رسید. همچنین جامعه مدرسین حوزه علمیه با تأیید اعلمیت سید علی خامنه‌ای او را به‌عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان معرفی کرد.

مسائلی که در دوران رهبری او رخ داد:

1. ریاست‌جمهوری محمد خاتمی و آغاز فشار و تنش، به‌علت موافقت خاتمی برای ایجاد رابطۀ نزدیک با آمریکا و همچنین توقیف گستردۀ نشریات اصلاح‌طلبان.
2. قتل‌های زنجیره‌ای ایران در دهۀ ۱۳۷۰ش که علیه نیروهای وزارت اطلاعات تمام شد.
3. تظاهرات اعتراض‌آمیز دانشجویان در سال ۱۳۷۸ش به‌درگیری و خشونت کشیده شد و کار به دخالت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران رسید. سید علی خامنه‌ای حمله به کوی دانشگاه تهران را اشتباه دانست و معتقد بود این مسئله سوءاستفادۀ دشمن از اختلاف گرایش‌های سیاسی بوده است.
4. نخستین بار اصطلاح حکم حکومتی در ادبیات سیاسی ایران در سال ۱۳۷۹ش مطرح شد و طیف گسترده‌ای از نشریات اصلاح‌طلبان کمی پس از آغاز ریاست جمهوری محمد خاتمی توقیف شد.
5. انتخابات سال ۱۳۸۸ش و جنبش سبز که با اعتراض به نتیجۀ انتخابات ریاست‌جمهوری، مخالفان نتیجه را رد کردند و برای اعتراض در خیابان‌ها تجمع کردند.
6. دورۀ دوم ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد که برخلاف دوره اول بود.
7. مهم‌ترین بحث میان نامزدهای دهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، برنامه هسته‌ای، تحریم‌های غرب و مذاکره با گروه ۱+۵ بود. با پیروزی حسن روحانی در انتخابات، مذاکرات برای دستیابی به توافق هسته‌ای، منجر به توافقی بین‌المللی با نام توافقنامه برجام شد و این توافق کوتاه‌مدت از طرف آمریکا لغو شد. سید علی خامنه‌ای مذاکره را سمی مهلک خواند و مجدداً تاکید کرد که سیاست جمهوری اسلامی ایران در مقابل فشارهای آمریکا مقاومت است.
8. درگذشت اکبر هاشمی رفسنجانی چالش‌های دیگری در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار داد.
9. در سال ۱۳۹۷ش رویدادهای مهمی مثل نقض برجام توسط آمریکا تا حوادث تروریستی، ممنوع شدن خرید و فروش اسکناس ارز و رسیدگی به پرونده‌های فساد اتفاق افتاد.
10. افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ش، تظاهرات گسترده‌ای در چندین شهر را به‌همراه داشت.
11. در سال ۱۳۹۸ش قاسم سلیمانی مهم‌ترین و مشهورترین فرمانده نظامی ایران با حملۀ پهپادی آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد به شهادت رسید و ایران در راستای انتقام به پایگاه عین‌الاسد در عراق حملۀ موشکی کرد و در ایران تظاهرات در دی سال ۱۳۹۸ش روی داد.
12. در سال ۱۳۹۹ش، سید علی خامنه‌ای واردات واکسن کرونا از آمریکا و انگلیس را ممنوع اعلام کرد. وی همچنین با توجه به پروندۀ خون‌های آلوده، نسبت به واکسن‌های فرانسوی خوش‌بین نبودند و بر تولید واکسن در داخل کشور تأکید داشتند.
13. خیزش اعتراضی مهسا امینی از پاییز ۱۴۰۱ش که در بیش از 150 شهر ایران نمود یافت.
14. در سال ۱۴۰۳ش ابراهیم رئیسی در پی سقوط هلی‌کوپتر در شمال غربی ایران به شهادت رسید.
15. عملیات «وعده صادق ۱» در فروردین ۱۴۰۳ش در پاسخ به حمله به کنسولگری ایران در دمشق آغاز شد.
16. آغاز ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان همزمان اوج رویارویی ایران و اسرائیل بود. به‌دنبال شهادت اسماعیل هنیه از رهبران ارشد حماس در ایران و سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله و عباس‌ نیلفروشان، از فرمانده سپاه در لبنان با حملۀ موشکی اسرائیل، عملیات «وعده صادق ۲» انجام شد.
17. به‌دنبال حملۀ ۱۲ روزه اسرائیل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش تعداد زیادی از مهم‌ترین فرماندهان نظامی در کنار دانشمندان هسته‌ای ایران به شهادت رسیدند و عملیات «وعده صادق ۳» محقق شد.
18. افزایش قیمت کالاهای اساسی در دی ۱۴۰۴ش، تظاهرات گسترده‌ای در چندین شهر را به‌همراه داشت.
19. حملۀ مجدد اسرائیل به ایران در ۹ اسفند سال ۱۴۰۴ش اتفاق افتاد و بلافاصله «وعده صادق ۴» در پاسخ به حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت. برخی تحلیلگران این تحولات را نشانه‌ای از افزایش چالش‌های امنیتی برای اسرائیل و کاهش کارآمدی نسبی سامانه‌های پدافندی آن، از جمله گنبد آهنین، فلاخن داوود، تاد و پیکان، ارزیابی کرده‌اند.

وظایف و اختیارات رهبر را می‌توان در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دسته‌بندی کرد. در دوران رهبری اقدمات سید علی خامنه‌ای مبنی بر تداوم راه سید روح‌الله خمینی در راستای حفظ وحدت ملی، ایجاد اعتماد متقابل بین مسئولین نظام و آحاد مردم، اصرار بر ارزش‌ها و موازین قرآنی و روایی، حمایت از محرومان و مظلومان و ایجاد همبستگی با آنان در قالب عدالت اجتماعی، عزت‌بخشی به امت مسلمان، نترسیدن از تهدیدات اسکتبار جهانی، خنثی‌کردن فتنه‌های داخلی و خارجی از سوی جریان‌های مدعی اصلاحات و ملی‌گرایان براساس رهنمودها و تدابیر خاص، توجه و تأکید بر اقتصاد مقاومتی، محور مقاومت، هشدارهای بیدارگرایانه در مورد جنگ نرم و خیانت و خباثت دشمن و نامگذاری سال‌های شمسی در کار بوده است.

سازمان‌های ایجاد شده زیر نظر سیدعلی خامنه‌ای

نام سازمان سال تأسیس رویکرد اهداف مکان جامعة المصطفی العالمیه ۱۳۶۸ش آموزشی و پژوهشی گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی. قم، اصفهان و مشهد و ۶۰ کشور دیگر مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ۱۳۶۸ش رایانه‌ای و نرم‌افزاری پژوهش‌های رایانه‌ای و تولیدات نرم‌افزاری. قم مجمع جهانی اهل‌بیت ۱۳۶۹ش تقریب مذاهب اسلامی و ترویج مکتب اهل‌بیت معرفی اسلام، نشر معارف قرآن و اهل‌بیت، تقریب مذاهب اسلامی و حمایت از پیروان اهل‌بیت در جهان. - مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی ۱۳۶۹ش تقریب مذاهب اسلامی گسترش معارف اسلامی، دفاع از قرآن و سنت پیامبر، آشنایی و تفاهم بین عالمان مذهبی جهان اسلام، رفع بدبینی‌ها و شبهات بین پیروان مذاهب اسلامی. تهران مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت ۱۳۶۹ش آموزشی و پژوهشی دایرة المعارف فقه اسلامی، تحقیق و انتشار کتب مرتبط با شیعه. قم مرکز خدمات حوزه‌های علمیه ۱۳۷۰ش ارائة خدمات بیمه استقلال معیشتی طلاب و روحانیون سراسر کشور و حمایت از این قشر. قم ستاد اقامه نماز - نهاد ویژه توسعه و ترویج اقامه نماز. - شورای عالی فضای مجازی شورای عالی قرآن

دیدگاه‌های سید علی خامنه‌ای

دیدگاه اقتصادی

سید علی خامنه‌ای معتقد بود هر روش اقتصادی، هر توصیه و نسخۀ‏ اقتصادی چنانچه بر دو پایۀ اصلی افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی قرار گیرد، معتبر است. او در سال ۱۳۸۹ش اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریم‌ها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرد و گام‌های تحقق اقتصاد مقاومتی را کاهش وابستگي بودجه به نفت، حمايت از توليد ملی و مردمی کردن اقتصاد، برنامه‌ريزی، تلاش و مديريت صحيح و مدبرانه و استفاده از روش‌هاي علمي در اقتصاد، کاهش شکاف موجود بين دانشگاه‌ها با صنعت و زندگي مردم، صادرات و رقابت در بازارهاي جهانی در شرايط تحریم‌های استکبار جهانی می‌دانست. همچنین از نظر او عدالت، اساس کار اقتصاد در اسلام بوده است.

دیدگاه سیاسی و اجتماعی

از جمله دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی سید علی خامنه‌ای شامل مبارزۀ سیاسی و جهاد، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی، حمایت از وحدت مسلمانان در جهان اسلام، مسائل فرهنگی و منطقه‌ای از جمله تهاجم فرهنگی، به‌کارگیری اصلاح غرب آسیا و بیداری اسلامی، مسئلۀ فلسطین از طریق همه‌پرسی، اقتصاد و مدیریت داخلی، حوزه علمیه و تمدن اسلامی، مخالفت با صلح تحمیلی، پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، دعوت جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا، ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان، حمایت از محور مقاومت، دستور مقابله نظامی ایران با اسرائیل، دستور عملیات نظامی علیه پایگاه‌های آمریکا در غرب آسیا، امنیت اجتماعی و اخلاق کارگزاران بود.

مهم‌ترین دیدگاه‌هاى او در عرصه کلام سیاسى عبارت از مبانى کلام سیاسى، نبوت و رسالت، امامت، مهدویت، عدالت اجتماعی و ولایت فقیه بوده است.

دیدگاه فرهنگی

سید علی خامنه‌ای فرهنگ را جزو اساسی‌ترین مسائل کشور می‌دانست. او معتقد بود دشمن از راه اشاعۀ ‌فرهنگ غلط یعنی فرهنگ فساد و فحشا جوانان را تهدید می‌کند. وی تهاجم فرهنگی را با عناوینی مانند شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی و قتل‌عام فرهنگی معرفی کرد. سید علی خامنه‌ای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، به‌عنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبهه‌افکنی‌ها و تحریف‌ها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.

دیدگاه فقهی

در کنار تمام سخنانی که سیدعلی خامنه‌ای در حوزۀ دین و فقه از جمله اسلامی‌سازی علوم انسانی، اقتصاد مقاومتی، جهاد تبیین و فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهل‌سنت بیان کرده است، مهم‌ترین فتوا، فتوای حرمت ساخت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای در پاسخ به ادعاها دربارۀ ساخت سلاح هسته‌ای در ایران است. متن این فتوا به‌صورت رسمی در تاریخ ۲۸ فروردین سال ۱۳۸۹ش در کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای توسط علی‌اکبر ولایتی خوانده شد که به شرخ ذیل است:

«به اعتقاد ما افزون بر سلاح هسته‌ای، دیگر انواع سلاح‌های کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی می‌شوند... ما کاربرد این سلاح‌ها را حرام... می‌دانیم».

فعالیت‌های فرهنگی

ادبیات

سید علی خامنه‌ای بسیاری از رمان‌ها و داستان‌های کوتاه در سطح جهانی مانند آثار رومن رولان و استاندال تا آثار جین اوستین، آنتوان چخوف، شولوخف، آلکسی تولستوی، روژه مارتین دوگار، زاهاریا استانکو، ویکتور هوگو، اشتاین بک و امیل زولا را مطالعه کرده و دربارۀ آن‌ها نظرات فنی بیان کرده است. در 18 مرداد 1376ش در دیدار با مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پیشنهاد داد که ۲ الی ۳ عنوان رمان بلند قابل قبول در کشور می‌تواند تولید شود و خلأ را پر کند. او حاشیه‌هایی بر این مجموعه‌های ادبی نوشته و در قالب کتاب به چاپ رسیده است.

او در ۳۰ اردیبهشت سال ۱۳۹۸ش راجع به زبان فارسی ابراز نگرانی کرد و گفت زبان فارسی در حال فرسایش است؛ صداوسیما به‌جای ترویج زبان صحیح، معیار، صیقل‌خورده و درست گاهی از زبان بی‌هویت، تعابیر غلط و خارجی استفاده می‌کند.

شعر

سید علی ‌خامنه‌ای در معارف گوناگون اسلامی اعم از معقول و منقول، علم اصول، شناخت رجال، حوزۀ الهیات با رویکرد اجتماعی و کاربردی، مباحث تاریخی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ادبی و ذوقی صاحب نظر و دیدگاه بود. سید علی خامنه‌ای به زبان و ادبیات عربی مسلط بود و سروده‌های سخنوران عرب را به‌خوبی می‌شناخت. خطبه‌های او به زبان عربی به‌سبب جنبه‌های ادبی، لحن خوش و صوت زیبا در جهان عرب مخاطبان خاص و بسیاری داشت و در مقولۀ فرهنگ اسلامی-ایرانی و سبک زندگی صاحب نظر بود.

او در شناخت فنون شعر، وزن، قافیه و صنایع شهری تسلط داشت و خود شعر می‌سرایید و «امین» تخلص می‌کرد. دیدار شاعران با خامنه‌ای که هرساله در نیمۀ ماه رمضان برگزار می‌شد، در این سال‌ها دیگر تبدیل به یک آیین فرهنگی شده بود. رسانه‌های خارجی نیز درباره علاقۀ او به شعر و ادبیات سخن گفته‌اند. در مقاله Who Is Ali Khamenei، اکبر گنجی متنی هم برای علاقه‌مندی سید علی خامنه‌ای به شعر و ادبیات و رمان نوشته است. رسانۀ انگلیسی ضمن معرفی حساب توئیتری دفتر نشر آثار او، گزارش خود را این‌چنین آغاز کرد که این رهبر دینی 75 ساله تعداد زیادی کتب رمان و شعر خوانده است؛ هرچند اجازه نداد تصویری مثبت از سید علی خامنه‌ای مخابره شود. همچنین رسانه سعودی الشرق‌الاوسط سعی کرد رهنمودهای همدلانه سید علی خامنه‌ای را دیکته به شعرا تعبیر کند و گزارش کرد که به‌عقیدۀ او، شعرای انقلابی باید شعر خود را به‌عنوان یک سلاح جنگی در جنگ حق و باطل استفاده کنند. این موضوع حتی از نگاه نیویورکر هم در مورد ملاقات سید علی خامنه‌ای در تعدادی از شعرای ایرانی، افغانستانی، تاجیکستانی، هندی، آذربایجانی و پاکستانی پنهان نماند.

هنر

سید علی خامنه‌ای در زمینۀ جنبه‌های هنری، به‌خصوص در عرصۀ سینما و تلویزیون، در مورد بسیاری از برنامه‌ها، براساس اظهارات کارگردانان و هنرپیشه‌های باسابقه، نظرات کارشناسانه و دقیق بیان کرده است.

تدریس

سید علی خامنه‌ای با تلسط و تخصص در خارج فقه، ابواب جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر، علم رجال، شناخت احادیث و توالی آنها، علم کلام، مقتضیات زمان و مسائل مستحدثه، دقت نظر و ظرافت‌های ویژه در تحلیل و نقد و ارزیابی دیدگاه‌های قدما، تدریس نظریه علمی و فکری خویش را مستدل و مستند از سال ۱۳۶۹ش آغاز و تا زمان شهادت در اسفندماه ۱۴۰۴ش ادامه داد.

آثار

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، مجموعه آثار سید علی خامنه‌ای را با عنوان حدیث ولایت و به‌صورت نرم‌افزار و مجموعه بیانات و پیام‌ها از سال ۱۳۵۷ش تا ۱۳۹۹ش، به‌‌همراه متن ۱۲۱ عنوان کتاب در ۲۰۸ جلد از آثار انتشارات انقلاب اسلامی به زبان‌های مختلف، منتشر کرده ‌است.

آثار او شامل تألیف و ترجمه‌ها، متن درس‌ها و سخنرانی‌ها در قالب محورهای عبادی و اخلاقی، فقهی، کلامی و تفسیری، سیره اهل‌بیت، اجتماعی و سیاسی و همچنین بیانیۀ گام دوم انقلاب، مقالۀ نامه‌ای برای تو، کتاب مصاحبه‌ها و کتاب راه امام راه ما است. در برخی آثار به‌صورت مختصر، منسجم و ساختارمند، در بررسی سیرۀ ائمه اطهار، بر عنصر مبارزه و موضع‌گیری‌های سیاسی آنان تأکید زیادی داشته است.

تألیف و ترجمه‌ها

صلح امام حسن پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانۀ تاریخ، چهار کتاب اصلی علم رجال، ثلاث رسائل فی‌الجهاد، پژوهشی در زندگی امام سجاد، آینده در قلمرو اسلام، مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، گزارشی از سابقۀ تاریخی و اوضاع کنونی حوزه علمیه مشهد، مناسک حج و اجوبة الاستفتائات به زبان فارسی.

متن درس‌ها و سخنرانی‌ها

1. عبادی و اخلاقی: خلوت انس، از ژرفای نماز، درس اخلاق، بدان ایدک‌الله، گفتاری در باب صبر، معیشت مؤمنانه، معیشت پرهیزکارانه.
2. فقهی، کلامی و تفسیری: تفسیر قرآن، رساله آموزشی، غناء، درس‌هایی از نهج‌البلاغه، طرح کلی اندیشۀ اسلامی در قرآن، نبوت‌ها در نهج‌البلاغه.
3. سیره اهل‌بیت: پیشوای صادق، آفتاب در مصاف، سیری در زندگی امام صادق، انسان ۲۵۰ ساله، همرزمان حسین، قبسات النور، دو امام مجاهد، عنصر مبارزه در زندگی ائمه، بازگشت به نهج‌البلاغه، گفتاری دربارۀ حکومت علوی.
4. اجتماعی: خون دلی که لعل شد، پرسش و پاسخ، جهاد تبیین، مرگ تاجرانه، حدیث ولایت، عطر شهادت، کتاب حوزه و روحانیت، هنر از دیدگاه مقام معظم رهبری، راه روشن مدیران، مرد عمل، جهاد و شهادت؛ دکتر مصطفی چمران.
5. سیاسی: فلسطین از منظر سید علی خامنه‌ای (کتاب)، گروه‌های معارض در نهضت‌های انبیا و در انقلاب اسلامی ایران، گفتاری در وحدت و تحزّب، درست فهمیدن اسلام، دشمن‌شناسی، دوران جدید عالم، اندیشه مقاومت و منشور حکومت علوی.

مرجعیت

سید علی خامنه‌ای در ۵۵ سالگی پس از درگذشت محمدعلی اراکی با تأیید چندین مرجع و مجتهد مسلم از جمله اکبر هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر مشکینی، محمدعلی اراکی، محمدفاضل لنکرانی، عبدالله جوادی آملی، سیدرضا بهاءالدینی، محمد مؤمن، محمدرضا مهدوی‌کنی، محمد یزدی، محمدتقی مصباح یزدی، ابراهیم امینی و  محی‌الدین حائری شیرازی جوان‌ترین مرجع عصر بود. هرچند برخی از علما مانند حسینعلی منتظری، محمدحسین فضل‌الله و احمد آذری قمی مرجعیت او را قبول نداشتند. در سال ۱۴۰۱ش، کاظم حائری از مراجع شیعه عراق به‌دلیل بیماری از مرجعیت کناره‌گیری کرد و از مقلدین خود تقاضا کرد، به‌دلیل این‌که خامنه‌ای بهترین و شایسته‌ترین شخص برای رهبری امت و ادارۀ مبارزه با نیرو‌های ستمگر و مستکبر است، از او پیروی کنند.

اولین اثر مدون فتوایی منتشرشده از او کتاب «اجوبة الاستفتائات» است که شامل پاسخ‌ها به استفتائات شیعیان است.

دارایی‌

سفارت ایالات متحده آمریکا در بغداد در گزارشی دارایی و سرمایۀ سید علی خامنه‌ای را 200 میلیارد دلار برآورد کرده است. طبق گزارش وب‌سایت صهیونیستی «ینت نیوز»، با توجه به این‌که رهبر جمهوری اسلامی ایران کنترل کاملی بر این مجموعۀ اقتصادی ایران دارد، می‌توان ادعا کرد که وی ثروتمندترین فرد جهان است.

خبرگزاری رویترز در سال ۲۰۱۳م، در گزارشی پیرامون روحانیون ثروتمند، به‌نام سید علی خامنه‌ای به‌عنوان یک شخصیت ثروتمند اشاره کرد و مدعی شد که او از طریق سازمان ستاد اجرایی فرمان امام و با دارایی ۹۵ میلیارد دلاری، در صدر این فهرست قرار دارد. این سازمان از طریق مالکیت، سرمایه‌گذاری و داشتن سهام در تقریباً تمامی شاخه‌های اقتصادی ایران، نظیر نفت، بانک‌ها و مخابرات در بازار اقتصاد ایران و جهان فعالیت می‌کند. این مبلغ ۳۰ برابر بیشتر از دارایی‌های محمدرضا پهلوی، شاه سابق ایران ذکر شده است. همچنین بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، اساس دارایی‌های ستاد از طریق مصادرۀ املاک و دارایی‌های افراد عامه شیعه، اقلیت‌های مذهبی مانند بهاییان، اهل‌حق، اهل‌سنت و ایرانیان مقیم خارج از کشور به دست آمده است. همچنین، نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان، سازمان اقتصادی قدس و آستان قدس رضوی نیز از جمله سازمان‌هایی هستند که با خرید سهام بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ توسط این نهادها که وابسته به دفتر رهبر جمهوری اسلامی است، ثروت ایران را به خود اختصاص داده است. البته بنا بر گزارش رویترز، این خبرگزاری مدرک مستندی ندارد که نشان دهد سید علی خامنه‌ای از این سازمان‌ها برای دارایی شخصی خود استفاده کرده است.

با این حال، به گفتۀ احمد مروی و محمدحسن رحیمیان، اعضای سابق دفتر و بیت رهبری، سطح زندگی شخصی سید علی خامنه‌ای بیشتر با استفاده از حداقل نذورات مردمی می‌گذرد و از بیت‌المال و از دفتر، حقوق نمی‌گیرد. مستنداتی مانند انتشار تصویری از دیدار قاسم سلیمانی با سید علی خامنه‌ای در دفتر کار او برای نخستین بار به مناسبت هفته دفاع مقدس، سخنان سید علی اکبری، سید رحیم صفوی، غلامعلی حداد عادل، محمد محمدی‌گلپایگانی، سید احمد خمینی، محمدتقی مصباح یزدی و سید علی‌اکبر طاهایی نیز سطح زندگی وی را پایین‌تر از حد متوسط ایران توصیف کرده است.

نظر شخصیت‌ها در مورد سید علی خامنه‌ای

شخصیت‌های مهم و متعدد دینی، فرهنگی و سیاسی جهان نیز از جمله سید روح‌الله خمینی، محمدفاضل لنکرانی، حسین نوری همدانی، سید رضا بهاءالدینی، محمدتقی مصباح یزدی، سید محمود هاشمی شاهرودی، علی مشکینی، حسن حسن‌زاده آملی، سید حسن نصرالله، خاویر پرز دکوئیار و کوفی عنان با رویکردهای متنوع، او را مورد تکریم و احترام قرار دادند. خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سابق سازمان ملل متحد، در دوران ریاست جمهوری سید علی خامنه‌ای اظهار داشت که تا کنون شخصیتی سیاستمدارتر و هوشمندتر از رئیس‌جمهور ایران ندیده است. کوفی عنان، هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد نیز معتقد است که کسی را مثل سید علی خامنه‌ای ندیده و شخصیت معنوی وی چنان کوفی عنان را تحت تاثیر قرار داده که از خود پرسیده چرا شخصیتی مثل من دبیرکل سازمان ملل باشد و از معنویات چیزی نداشته باشد.

در سال ۱۳۹۳ش نشریۀ «شارلی ابدو» در پاریس به‌خاطر انتشار تصاویری موهن از محمد رسول‌خدا هدف حمله تروریستی قرار گرفت. سید علی خامنه‌ای دو هفته از طریق نامه‌ای از جوانان غربی خواست شناخت مستقیم و بی‌واسطه از اسلام به دست بیاورند. یک‌سال بعد حادثۀ تروریستی دیگری در فرانسه رخ داد و سید علی خامنه‌ای در طی نامۀ دوم به جوانان گفت حوادث تلخی که تروریسم کور در فرانسه رقم زد، بار دیگر مرا به گفت‌وگو با شما جوانان برانگیخت. متن دو نامه که با ایام پیروزی جبهه مقاومت بر تروریسم تکفیری و پایان سیطرۀ داعش در منطقه مقارن شده بود،‌ از نظر کارشناسان بین‌المللی، اساتید دانشگاه‌ها و شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی جهان مانند فیل ویلایتو، مایکل برگ، ریچارد فالک، سارا فلاندرز، دریک فورد، آلیسون ویر، تیزینا کاواردینی، برندن هریس، ابوذر محمدهاشمی، مصطفی مصدق‌پور، محسن صلاح، شیخ حسن طریکی، زینب الصفار، بسام هاشم، اسماعیل احمداف، دنیس رنکورت، بثینه شعبان، الهامی الملیجی، محمود حیدر، طلال عتریسی، عادل العرداوی، امین حطیط و آدام گری قابل توجه است.

شهادت

سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در ماه رمضان در حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل به بیت رهبری در تهران به‌همراه چند تن از اعضای خانواده خود ترور و به شهادت رسید. سید عبدالرحیم موسوی رئيس ستاد كل نيروهاى مسلح، محمد پاکپور فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، علی شمخانی مشاور فرمانده کل قوا و دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده وزير دفاع و پشتيبانى نيروهاى مسلح از جمله شهدایی بودند که در حین جلسه شورای دفاع به شهادت رسیدند. در پی این حادثه ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل رسمی در ایران اعلام شد.

منابع

• آشنایی با مجمع جهانی اهل بیت(ع)، قم، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۱۳۹۴ش.
• «آغاز حمله اسرائیل به ایران امروز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش / تهران مورد اصابت قرار گرفت»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• آوردی، حسین، آشنایی با ستارگان هدایت، قم، برگزیده، ۱۳۷۶ش.
• «آیت‌الله خامنه‌ای از نگاه خاویر پرز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «استقبال شیخ الازهر از فتوای رهبر انقلاب»، روزنامه رسالت، وب‌سایت مگ‌ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۸۹ش.
• «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۸۵ش.
• «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۱ش.
• ««اقدامات راهبردیِ رهبری» برای رفع مشکلات اقتصادی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
• «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
• «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیس‌جمهور»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
• «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش.
• «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۲ش.
• «بازخوانی نامه عزل آیت‌الله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
• بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم زندگی نامه آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش.
• بهروزلک، غلامرضا، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
• «بیوگرافی و سن آیت‌الله خامنه‌ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
• «بیوگرافی سید علی خامنه‌ای – Seyyed Ali Khamenei»، وب‌سایت لیگ جزیره، تاریخ بازدید: 21 اسفند 1404ش.
• «پایگاه نواتیم؛ طعمه موشک‌های ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، وب‌سایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
• «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• «تأیید رهبری آیت‌الله خامنه‌ای از سوی علمای بزرگ»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
• «تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۸ش.
• «تهاجم فرهنگی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۷۱ش.
• «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
• جزوه آشنایی با سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش.
• جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، اصفهان، معروف، ۱۳۸۵ش.
• جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام‌خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
• جلانی‌پور، حمیدرضا، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۲ش.
• ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
• «چرا خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ش.
• حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
• «حدیث ولایت؛ مجموعه بیانات و پیام‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی) و آثار انتشارات انقلاب اسلامی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۵ش.
• «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وب‌سایت شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۳۹۵ش.
• خامنه‌ای، سید علی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح ‌میرزایی، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
• خامنه‌ای، سید علی، نرم‌افزار حدیث ولایت، بیانات و مکتوبات؛ خامنه‌ای، سیدمحمد، خاطرات آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، تدوین جواد کامور بخشایش و جواد عربانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲ش.
• «درباره ما»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۲ش.
• «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخابات‌ها»، وب‌سایت وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
• ربانی شیرازی، عبدالرحیم، «زندگی‌ نامه آیت‌الله ربانی شیرازی به قلم خودش»، پانزده خرداد، سال ۶، شماره ۶، ۱۳۸۴ش.
• «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
• ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• روزبه، محمدحسین، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
• «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
• «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ بازدید: ۱ مارچ ۲۰۲۶م
• زنگنه‌قاسم‌آبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، زیرنظر غلامرضا جلالی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۷ش.
• «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 26 آوریل 2019م.
• سلیمی بنی، صادق و مظفری، آیت، جامعه روحانیت مبارز، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۸ش.
• «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مهر ۱۴۰۴ش.
• «سید علی خامنه‌ای کیست؟»، وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، تاریخ درج مطلب: 31 فروردین 1403ش.
• «سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• شایگان، فریبا، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، بصیرت و تربیت اسلامی، سال ۱۳، شماره ۳۹، ۱۳۹۵ش.
• «شاهدی دیگر از ساده‌زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مهر ۱۴۰۲ش.
• شجاعی، محمدهادی، «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت کرمان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۸۹ش.
• «شخصیت‌های جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه می‌گویند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۶ش.
• شریف‌رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
• شمس‌آبادی، حسن، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
• شیرازی، علی، پرتویی از خورشید، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
• طالقانی، سیدمحمود، یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۲ش.
• عبایی خراسانی، محمد، مصاحبه، چاپ‌شده در خاطرات ۱۵ خرداد، به کوشش علی باقری، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۸ش.
• عبدی، عباس، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
• «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• «فوری/ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «فهرست آثار سید علی حسینی خامنه‌ای»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
• قاسم‌پور، داوود، دهه سرنوشت‌ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
• قطبی، هادی، در سایه خورشید، قم، احمدیه، ۱۳۸۳ش.
• «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت دیدبان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۳ش.
• «گزارش‌ها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‎بیت(ع)»، فرهنگ کوثر، شماره ۱۳، ۱۳۷۷ش.
• گلی زواره، غلامرضا، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، مبلغان، سال ۲۱، شماره ۲۴۰، ۱۳۹۸ش.
• «ماجرای ازدواج حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• مجموعه ۲۲ جلدی دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، نشر مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
• مرندی، سیدعلی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، مطالعات راهبردی، سال ۲۶، شماره ۹۹، ۱۴۰۲ش.
• «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، تحول اداری، سال ۷، شماره ۲۱، ۱۳۷۸ش.
• «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «معرفی مرکز خدمات حوزه‌های علمیه»، وب‌سایت مرکز خدمات حوزه علمیه، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامی‌ها در عراق چیست؟»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
• موحد ابطحی، محمدتقی، تحلیل بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۵ش.
• مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سیر مبارزات امام‌خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، ۱۳۸۶ش.
• مهاجرنیا، محسن، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۳ش.
• «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ش.
• «نظر کوفی عنان درباره رهبر انقلاب»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ش.
• «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
• «وعده‌های صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگ‌ترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه می‌دانیم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۰، عبور از بحران، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۸ش.
• هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.
• یعقوب، احمدحسین، اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خامنه‌ای، ترجمه محس زارع‌پور و همکاران، قم، مؤسسه مطالعاتی و انتشاراتی صادق آل محمد (ص)، ۱۳۶۳ش.
• یوسفی، احمدعلی، نظام اقتصادی مقاومتی، قم، نگاه فارسی، ۱۳۹۵ش.