مبعوث شدن مردم

مبعوث‌شدن مردم؛ برانگیخته‌شدن تاریخی و الهی یک ملت برای نقش‌آفرینی در حوادث سرنوشت‌ساز.

مبعوث‌شدن مردم، اصطلاحی است در اندیشۀ سیاسی معاصر ایران که به برانگیخته‌شدن و نقش‌آفرینی تاریخی ملت در برابر حوادث و تهدیدها اشاره دارد. این مفهوم برگرفته از معنای قرآنی «بعثت» به معنای برانگیختن برای تحول و ورود به مرحله‌ای جدید از تکامل است که در آن، مردم یک جامعه به جای صرفاً دریافت‌کننده رسالت، خود مأموریت الهی-تاریخی یافته و در مسیر تحقق عدالت و دفاع از ارزش‌ها قیام می‌کنند.

مفهوم‌شناسی

مبعوث‌شدن از مادۀ «بعثت» گرفته شده و بعثت در لغت به‌معنای به معناي ارسال و برانگيختن يا روانهكردن چیزى است و در فرهنگ اسلامی نیز به‌معنای برانگیختن و برگزیدن پیامبران از سوی خداوند برای هدایت مردم است که آغاز رسالت هر پیامبر به شمار می‌رود. این واژه در قرآن به معنای عامل برانگیختن و رساندن به مرحله‌ای خاص از تکامل به کار رفته و از همین رو در معنای حشر مردگان نیز استفاده شده است؛ زیرا هر دو آغازگر تحولی بزرگ و ورود به فضایی جدید است. اصطلاح «مبعوث‌شدن مردم» تعبیری نوین است که در آن، واژه بعثت برای توصیف برانگیخته شدن یک ملت در مسیر تاریخی خود به کار گرفته شده است. بر اساس برخی دیدگاه‌ها، بعثت در فرهنگ دینی به لحظۀ برانگیخته‌شدن انسان برای مأموریتی بزرگ اشاره دارد، اما در این تعبیر جدید، سخن از بعثت یک ملت مطرح شده است. بر این اساس، ملتی در لحظه‌های سخت از زندگی عادی برمی‌خیزد و به نیرویی تاریخی تبدیل می‌شود. این پدیده در چارچوب سنتی الهی تفسیر شده که گاهی خداوند برای پیشبرد تاریخ به سوی عدالت، ملت‌ها را بیدار می‌کند. از این منظر، مردم برای ایستادگی در برابر ظلم و هموار کردن مسیر تحقق عدل مبعوث می‌شوند..

مبانی دینی

در قرآن کریم، واژۀ بعث و مشتقات آن در معنای برانگیختن بندگان خدا برای پیکار سخت و نیرومندانه در برابر طغیان و فساد به کار رفته است. چنانکه در آیۀ پنجم سورۀ اسرا آمده است که خداوند هنگام فرا رسیدن وعدۀ فسادانگیزی، بندگانی نیرومند را برمی‌انگیزد تا با قوّت و صلابت در برابر ظلم ایستادگی کنند. بر پایۀ این نگاه، سنت الهی بر آن است که در لحظه‌های سرنوشت‌ساز تاریخی، مردمانی را برای مقابله با فساد و طغیان مبعوث گرداند. از منظر برخی تحلیلگران، کاربرد واژۀ بعثت برای خیزش مردم، ریشه در همین آیه دارد؛ زیرا در آن، برانگیخته‌شدن برای پیکاری سخت علیه قوم طغیانگر با عبارت «بعثنا» توصیف شده است. افزون بر این، براساس آموزه‌های دینی نتایج چنین بعثتی شامل پیروزی، تقویت اقتصادی و افزایش نفرات وعده داده شده است. بر این اساس، صاحب‌نظران مبعوث‌شدن مردم ایران در برابر حوادث بزرگ را تحقق وعده الهی و جریانی در چارچوب سنت‌های تاریخی قرآن ارزیابی می‌کنند. همچنین سنت نصرت الهی که در قرآن به صراحت بیاه شده است، نشان می‌دهد که اگر مردم برای اهداف الهی گام بردارند، امداد الهی شامل حالشان خواهد شد و این وعده به نظر برخی نویسندگان، در ایستادگی و پیروزی مردم ایران در جنگ تحمیلی سوم به‌صورت عینی قابل مشاهده بوده است. برخی پژوهشگران، مبعوث‌شدن مردم را در چارچوب نظریه قرآنی «امت» تبیین کرده‌اند. از دیدگاه ایشان، قرآن جامعۀ مؤمنان را افزون بر هویت اعتقادی، دارای فاعلیت اجتماعی و مسئولیت جمعی در قبال تحقق ارزش‌های الهی معرفی می‌کند. در این چارچوب برخی آیات قرآنی بر نقش اجتماعی امت در اصلاح و اقامۀ عدالت دلالت دارد. بر این مبنا، مبعوث‌شدن مردم وضعیتی است که جامعۀ ایمانی با تکیه بر آموزه‌هایی جهاد در راه خدا، از انفعال خارج شده و به کنشگری فعال در تحولات اجتماعی تبدیل می‌شود.

کاربرد اصطلاح توسط رهبران انقلاب اسلامی

این اصطلاح توسط سیدعلی خامنه‌ای، رهبر پیشین انقلاب اسلامی ایران، به کار گرفته شد. ایشان در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی فرمودند: «بعد از این هم به توفیق الهی اگر چنانچه حادثه‌ای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابله با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.»

همچنین سید روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، نیز سخنانی مشابه در مورد نقش و جایگاه مردم در انقلاب داشتند. ایشان مردم را به عنوان نیروی تعیین‌کننده معرفی می‌کردند و در توصیف رزمندگان جوان، از تعبیر «طفل سیزده ساله‌ای که نارنجک به خود می‌بندد و خود را به زیر تانک دشمن می‌اندازد» استفاده می‌کردند که نشان‌دهنده باور ایشان به برانگیخته شدن مردم در لحظات سرنوشت‌ساز است.

بستر سیاسی-اجتماعی کاربرد اصطلاح

این اصطلاح در بستر تاریخی خاصی مطرح شد که کشور ایران با تهدیدها و حوادث گوناگونی مواجه بود. به گفته برخی تحلیلگران، کاربرد واژه بعثت برای خیزش مردم بی‌سابقه ارزیابی شده و نشان‌دهنده وقوع حادثه‌ای بزرگ‌تر از حوادث پیشین است. در این نگاه، حادثه مورد نظر شامل ترور رهبر، جنگ مستقیم با دشمنان خارجی و تهدیدهای همه‌جانبه علیه نظام جمهوری اسلامی بوده است.

هدف و مقصود اصلی از استفاده از اصطلاح

هدف اصلی از به کارگیری این اصطلاح، تبیین جایگاه استثنایی مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران و نقش تعیین‌کننده آنان در سرنوشت کشور است. بر این اساس، ملت ایران صرفاً یک جمعیت معمولی نیست، بلکه ملتی است که در لحظه‌های سخت از دل زندگی عادی برمی‌خیزد و به نیرویی تاریخی تبدیل می‌شود. همچنین این تعبیر بر این نکته تأکید دارد که قدرت حقیقی یک کشور نه در تجهیزات و محاسبات سیاسی، بلکه در مردمی است که در هنگام حوادث، خدا آنان را مبعوث می‌کند.

جایگاه مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران

در نظریه جمهوری اسلامی که توسط سید روحالله خمینی بنیان گذاشته شد، رابطه مردم و اسلام به گونه‌ای تعریف شده است که هرچه مردمی‌تر، اسلامی‌تر و هرچه اسلامی‌تر، مردمی‌تر تلقی می‌شود. مردم در این نگاه نه صرفاً یکی از ارکان نظام ولایی، بلکه عین نظام ولایت و امامت هستند. همچنین در اندیشه سیدعلی خامنه‌ای، مردم در خط مقدم جهاد قرار دارند و تحکیم ارتباط بین مردم و حاکمیت، پوچی ادعاهای جریان‌های غرب‌زده را به اثبات رسانده است.

بسترهای عینی و تاریخی حضور مردم

در طول تاریخ جمهوری اسلامی ایران، نمونه‌های متعددی از حضور مردم به عنوان مصداق کامل این اصطلاح مشاهده می‌شود. از جمله:

در سال‌های نخست انقلاب، مردم در برابر انفجار نماز جمعه و تهدید به بمباران راهپیمایی تهران، با لباس کفن‌پوش در صحنه حاضر شدند.

در فتنه ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، مردم به صورت خودجوش و میلیونی در خیابان‌ها حضور یافتند و علیه فتنه‌گران شعار دادند و آتش فتنه را خاموش کردند.

در جنگ تحمیلی سوم (موسوم به جنگ رمضان)، مردم چهل شبانه‌روز زیر بمباران و هجوم پهپادها و تهدیدهای امنیتی و نظامی، استوار و منسجم پای کار بودند.

در چهلمین روز پس از آغاز جنگ و شهادت سیدعلی خامنه‌ای، مردم در راهپیمایی روز قدس در مقیاس ده‌ها میلیونی شرکت کردند.

نقش پررنگ مردم به عنوان مصداق کامل اصطلاح

مردم ایران در این برهه تاریخی، نه تنها در راهپیمایی‌ها و اجتماعات شبانه حضور یافتند، بلکه این حضور بسیاری از محاسبات دشمن را بر هم زد؛ تا جایی که برخی از مقامات آمریکایی این موج انسانی را ساخته هوش مصنوعی دانستند. همچنین پس از شهادت رهبر پیشین، انتخاب رهبر جدید و حمایت گسترده اقشار مختلف از مراجع عظام تقلید تا امت اسلامی در داخل و خارج کشور صورت گرفت.

به تعبیر تحلیلگران، این حضور را می‌توان نشانه‌ای از بعثت مردم ایران دانست؛ بعثتی که از پیوند عمیق میان هویت ملی و ایمان دینی این ملت سرچشمه می‌گیرد. مردم در این نگاه، پیامبرگونه بعثت کرده‌اند و مفهوم امت از مفهوم ملت قوی‌تر و ملت‌سازتر و جهانی‌تر جلوه می‌کند.

منابع

«بعثت علیه طغیان ظالمان؛ سنت الهی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 فرودین 1405ش.

«بعثت مردم در آخرین بیانات رهبر شهید؛ الهامی الهی که به ثمر نشست»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: 19 فرودین 1405ش.

«بعثت مردم؛ وقتی یک ملت مأمور تاریخ می‌شود»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.

«راز مبعوث شدن ملت ایران چیست؟»، وب‌سایت ایران تئاتر، تاریخ درج مطلب: 28 فرودین 1404ش.

راغب‌ اصفهانی‌، حسین‌، المفردات‌ فی‌ غریب‌ القرآن‌، به‌ كوشش‌ محمد سید كیلانی‌، بیروت‌، دارالمعرفه‌، 1404ق.

«ویژه نامه بعثت رسول مکرم اسلام (ص)»، وب‌سایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد استان قم، تاریخ بازدید: 1 شهریور 1405ش.