لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛ خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظورهٔ آمریکایی.

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظوره تک‌نشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین ایالات متحدهٔ آمریکا است که برای ماموریت‌های برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینه‌ترین پروژه‌های نظامی تاریخ آمریکا محسوب می‌شود. در جریان حمله آمریکا و اسراییل به ایران، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگنده‌ها توسط سامانه‌های پدافندی منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد.

تاریخچه توسعه

تاریخچه توسعه جنگنده اف-۳۵ به دهه ۱۹۹۰م بازمی‌گردد، زمانی که ایالات متحده ایدهٔ ساخت یک جنگنده چندمنظوره و پیشرفته را دنبال می‌کرد. در این دوره، رقابت جدی میان دو شرکت لاکهید مارتین و بوئینگ برای طراحی نمونه‌های اولیه شکل گرفت. در ۲۰۰۱م، شرکت لاکهید مارتین موفق شد قرارداد تولید جنگندهٔ مدرن خود را به ثبت برساند. از آن زمان، اف-۳۵ به‌عنوان یکی از مدرن‌ترین جنگنده‌های حال حاضر جهان شناخته می‌شود.

مدل‌ها و ویژگی‌های فنی

اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید شده است: اف-۳۵ A با قابلیت نشست و برخاست متعارف، اف-۳۵ B با توان برخاست و نشست عمودی و اف-۳۵ C با قابلیت ناونشینی. این جنگنده برای انجام انواع ماموریت‌ها از جمله حملات زمینی، دفاع هوایی و شناسایی هوایی طراحی شده و قادر به ارائه جنگ الکترونیک و قابلیت‌های اطلاعاتی و نظارتی است.

فناوری‌های به کار رفته

جنگنده اف-۳۵ به‌عنوان یک جنگنده نسل پنجم، از فناوری پنهانکاری با استفاده از کاهش بازتاب راداری، مواد جاذب امواج و طراحی بدنه با سطوح صاف برخوردار است. در این جنگنده به جای محرک‌های هیدرولیکی از محرک‌های الکتروهیدرواستاتیکی استفاده شده و سامانه پرواز با فیبر نوری، سرعت و امنیت انتقال داده را افزایش داده است. ۴۲درصد از وزن این جنگنده را مواد مرکب تشکیل می‌دهد که بالاترین میزان در میان جنگنده‌های آمریکایی است. از دیگر فناوری‌های آن می‌توان به نمایشگر یکپارچه لمسی در کابین خلبان (اولین در جهان)، سامانه فرامین صوتی، کلاه خلبان دارای نمایشگر جلوِ دید، و نرم‌افزاری با بیش از ۸ میلیون خط کد اشاره کرد. همچنین این جنگنده با بهره‌گیری از ۶ حسگر الکترواپتیکی با پوشش ۳۶۰ درجه، ۱۰ مجموعه آنتن جنگ الکترونیک و رادار کاوش الکترونیکی فعال، بالاترین آگاهی وضعیتی را در میدان نبرد فراهم می‌سازد.

قابلیت‌های جنگی در میدان نبرد

قابلیت پنهانکاری در کنار آگاهی وضعیتی بالا، توانایی «دید اول و شلیک اول» را برای اف-۳۵ فراهم می‌آورد و به بقاپذیری این جنگنده در میدان نبرد کمک می‌کند. هر سه مدل این جنگنده توان رسیدن به زاویه حمله ۵۰ درجه در سرعت ۱٫۶ ماخ را دارند که مانورپذیری و عدم واماندگی را افزایش می‌دهد. این جنگنده توان حمل انواع سلاح‌های هوا به هوا از جمله موشک میتور با برد بیش از ۳۰۰ کیلومتر، موشک‌های هوا به زمین مانند موشک‌های کروز، بمب‌های هدایت لیزری، موشک‌های ضد زره، ضد کشتی و سلاح هسته‌ای را دارا است. همچنین یکپارچگی ساختار بال و بدنه و قابلیت حمل تسلیحات در جایگاه‌های داخلی و خارجی، انعطاف‌پذیری بالایی در ماموریت‌های تهاجمی و دفاعی ایجاد کرده است.

وابستگی به خلبان

با وجود پیشرفت فناوری‌های بدون سرنشین، اف-۳۵ همچنان به خلبان انسانی وابسته است. مهارت خلبان در هدایت و تصمیم‌گیری حین نبرد، نقش تعیین‌کننده‌ای در کارایی این جنگنده دارد. به‌گفتهٔ کارشناسان، با فناوری‌های پیشرفته اف-۳۵، نقش خلبانان مدرن کمتر به مانورهای جنگی و بیشتر به تصمیم‌گیری دقیق متمرکز شده است.

وضعیت عملیاتی و کاربران

نخستین اسکادران از جنگنده‌های اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵م در اختیار سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را خریداری کند. علاوه‌بر آمریکا، رژیم صهیونیستی، انگلیس، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد. بیش از ۷۰۰ فروند از این جنگنده هم‌اکنون به‌طور فعال در خدمت هستند و این مدل، ستون فقرات نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌دهد.

هزینه‌ها و جایگاه پروژه

پروژه طراحی و تولید اف-۳۵ در نوع خود بزرگ‌ترین و پرهزینه‌ترین پروژه نظامی در تاریخ جهان ارزیابی می‌شود. دولت آمریکا هزینه نهایی این پروژه را یک تریلیون دلار برآورد کرده است. آمریکا تا اکتبر ۲۰۱۸م سفارش خرید ۳۰۰۰ فروند اف-۳۵ را دریافت کرده بود.

هدف‌گیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران

در جریان جنگ رمضات، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند جنگنده اف-۳۵ توسط سامانه‌های پدافندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این گزارش‌ها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه شد. پیش از این، تصور می‌شد این جنگنده‌ها به‌دلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیست و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قراردادن آنها نشده بود که به‌گفتهٔ برخی منابع، قدرت رادارگریزی این جنگنده را با چالش جدی مواجه ساخته است.

منابع

• «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۰ش.
• «افسر شکارچی اف۳۵: افسانه رادارگریزی لاکهید مارتین به پایان رسید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۳ش.
• «بهترین جنگنده‌های جهان در سال ۲۰۲۵ + اینفوگرافی»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۴ش.
• «در مورد جنگنده اف ۳۵ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافه‌ای عجیب»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
• «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «واکنش رسانه‌های جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.