جزیره زرکوه

جزیره زرکوه؛

معرفی

جزیره زرکوه با وسعت 8 کیلومترمربع، در بخش جنوبی خلیج فارس و در نزدیکی خطوط حیاتی دریایی ایران واقع شده است از دیدگاه ژئوپلیتیکی، این جزیره در آب‌های میان دوحه و ابوظبی واقع شده است. فاصله آن تا ابوظبی حدود ۱۴۰ کیلومتر و تا دوحه حدود ۱۶۰ کیلومتر است؛ فاصله آن از سرزمین اصلی امارات متحده عربی حدود ۸۰ کیلومتر برآورد می‌شود. و از ذخایر قابل توجه نفت و گاز برخوردار است. شرکت زادکو وابسته به شرکت ملی نفت ابوظبی در این جزیره تأسیسات نفتی گسترده‌ای احداث کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در آب‌های اطراف این جزیره روزانه حدود ۵۵۰ هزار بشکه نفت استخراج می‌شود. ورود افراد عادی به این جزیره ممنوع است. پیش از ایجاد تأسیسات نفتی، به‌دلیل عدم وجود منابع طبیعی آب آشامیدنی این جزیره غیرقابل سکونت بود.

در حال حاضر این جزیره تحت مالکیت امارات متحده عربی قرار دارد و بخش قابل توجهی از تولید نفت و گاز آن از میادین مرتبط با جزیره زرکوه و آریانا تأمین می‌شود. پس از تسلط، دولت امارات نام این جزیره را تغییر داد.

در زرکوه فرودگاه کوچکی به نام فرودگاه زرکوه وجود دارد که برای پشتیبانی از فعالیت‌های نفتی استفاده می‌شود.

تاریخچه

جدایی جزیره زرکوه از حاکمیت ایران، نتیجه‌ روندی تدریجی بود که در سده‌های نوزدهم و بیستم میلادی و در بستر مداخلات استعماری و بازتعریف مرزها در خلیج فارس شکل گرفت. در این دوره، همزمان با ضعف حکومت مرکزی ایران و نظارت ناکافی بر جزایر دورافتاده، بریتانیا با انعقاد قراردادهای تحت‌الحمایگی با شیوخ محلی و تفسیر یک‌جانبه از موافقت‌نامه‌های مرزی، به‌تدریج کنترل عملی این جزایر را در دست گرفت. پس از خروج بریتانیا از منطقه در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰م، این قدرت استعماری پیش از ترک، مرزهای دریایی را میان شیخ‌نشین‌های تازه‌تأسیس تعیین کرد و کنترل جزایر را به شیخ‌نشین‌های تازه‌تأسیس امارات واگذار کرد. دولت ایران در آن مقطع، به‌دلیل نبود روابط دیپلماتیک مؤثر و پشتیبانی بین‌المللی کافی، نتوانست ادعاهای تاریخی خود را عملی کند. در نتیجه، جدایی این جزایر نه از طریق درگیری نظامی، بلکه طی یک فرآیند حقوقی-سیاسی هدایت‌شده توسط بریتانیا تثبیت شد. غیبت و عدم کنترل پایدار ایران در عمل، خلأیی حقوقی ایجاد کرده که زمینه را برای تحکیم ادعاهای مالکیت از سوی طرف خارجی فراهم ساخته است.

اسناد حاکمیت ایران بر جزیره

مطابق با نقشه‌ها و اسناد موثق تاریخی و بین‌المللی جزیره زرکوه متعلق به ایران است. در میان این اسناد، می‌توان به نقشهٔ دریانوردی تهیه‌شده توسط انگلیسی‌ها در اوایل قرن بیستم اشاره کرد که در آن محدودهٔ جزایر مورد ادعای امارات و تمامی کرانه‌های خلیج فارس، با همان رنگ شناسهٔ ایران مشخص شده‌اند. بر اساس اصول پذیرفته‌شدهٔ حقوق بین‌الملل دریاها، حاکمیت هر کشور تا فاصلهٔ ۲۴ مایلی (حدود ۴۴ کیلومتری) از ساحل خود در دریا گسترده است که به آن آب‌های داخلی و دریای سرزمینی گفته می‌شود. حال آن‌که فاصلهٔ جزیره زرکوه از ساحل امارات بیش از ۶۰ کیلومتر است. بنابراین، ادعای مالکیت امارات بر این دو جزیره، فاقد مبنای حقوقی بین‌المللی بوده و این جزایر در اشغال غیرقانونی این کشور قرار دارند.

اهمیت

جزیره زرکوه به‌همراه جزیره آریانا، با قرار گرفتن در مسیرهای کلیدی دریایی و داشتن منابع نفتی فراوان، همواره نقشی اساسی در تأمین امنیت انرژی و ثبات اقتصادی ایران ایفا کرده‌ است. برجای‌گاه انرژی این مناطق، نزدیکی آن‌ها به کریدورهای ترانزیتی دریایی و بنادر کلیدی، بر اهمیت راهبردی آن‌ها در امنیت ملی می‌افزاید. حاکمیت بر این جزیره، امکان نظارت بر تردد نفتکش‌ها، تضمین ثبات در بازار انرژی منطقه و ایجاد توان بازدارندگی در برابر تحرکات احتمالی همسایگان را برای ایران فراهم می‌سازد. بی‌توجهی به این مسئله می‌تواند تبعات اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای در پی داشته باشد.

کارزارهای بازپس‌گیری جزیره

پویش‌های متعددی در سال‌های اخیر حول موضوع بازپس‌گیری جزایر ایرانی آریانا و زرکوه از امارات متحده عربی شکل گرفته است. از جمله این کارزارها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1.  کارزار درخواست بازپس‌گیری دو جزیره ایرانی خلیج‌فارس که خطاب به سید ابراهیم رئیسی (رئیس‌جمهور) و حسین امیرعبداللهیان (وزیر امور خارجه) از ۱۷ آبان ۱۴۰۰ش تا ۱۷ دی ۱۴۰۰ش فعالیت داشت.
2. کارزار درخواست بازپس‌گیری جزایر ایرانی آریانا و زرکوه از امارات که خطاب به رئیس و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، از ۲۸ مهر ۱۴۰۳ش تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ش فعال بود.
3. کارزار پویش بازگرداندن جزایر آریایی و زرکوه که خطاب به وزیر امور خارجه و رئیس مجلس شورای اسلامی، از ۲۲ شهریور ۱۴۰۳ش تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ به جمع‌آوری امضا پرداخت.
4. در 19 مهرماه ۱۴۰۴ش پویش جمع‌آوری امضا در پلتفرم کارزار خطاب به روسای قوای سه‌گانه تنظیم و راه‌اندازی شد که در آن خواستار آزادسازی جزایر ایرانی آریانا و زرکوه از مالکیت کشور امارات متحده عربی است. این پویش تا تاریخ ۱ فروردین ۱۴۰۶ش فعال است و امکان ثبت امضا برای حامیان وجود دارد.

منابع

• ««آریانا» و «زرکوه»؛ جزیره‌های ایرانی که در اشغال امارت است»، صراط‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 3 اردیبهشت 1397ش.
• «جزیره آریانا ، جزیره زرکوه و آرایی کجاست؟ + نقشه»، تجارت‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش.
• «دادخواست قضايی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 8 اسفند 1395ش.
• فاخری، مرتضی، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.
• «کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد، تاریخ درج مطلب: 21 مهر 1404ش.
• «ماجرای تصاحب ۲ جزیره آریانا و زرکوه توسط امارات در زمان شاه چه بود؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش.