عاق والدین، آزردن پدر و مادر با گفتار یا رفتار
رنجاندن پدر و مادر از گناهان بزرگ است که نافرمانی، نگاه خشمآلود، احترام نکردن و اف گفتن از مصادیق آن دانسته شده است. در آموزههای اخلاقی و اسلامی پیامدهای سخت و ناگواری برای عاق والدين بیان شده است.
مفهومشناسی
«عاق» و «عُقوق» از واژه «عَقّ» گرفته شدهاند که در لغت به معناى پاره كردن و بريدن آمده[۱] و در اصطلاح به معنای «اذيت و آزار رساندن» است.[۲] «عاق والدین» نیز به معنای آزار پدر و مادر توسط فرزندان با زبان و رفتار ناشایست است که موجبات نگرانی و نارضایتی آنان را فراهم سازد. برخی از اهل لغت عاق والدین را از مصادیق قطع رحم دانستهاند.[۳] علمای اخلاق آن را از بدترین نوع قطع رحم دانستهاند که از کینه، خشم، بخل یا حب دنیا نشأت میگیرد وخاستگاه همگی آنها قوای غضبیه و شهویه است.[۴]
مصادیق
کمترین مصداق عاق والدین گفتن «اُف» به آنها است و در روایتی از امام صادق آمده است که اگر چیزی کمتر از «اُف» وجود داشت خداوند آن را نهی میکرد.[۵] برخی از مصادیق عاق والدین در روایات عبارتاند از نگاه تند و خشمآلود،[۶] ضایع کردن حقوق،[۷] محزون کردن والدین،[۸] انجام ندادن فرمانهای آنها.[۹]
پیامدها
عاق والدین از گناهان کبیره شمرده شده[۱۰] و در روایات برای آن پیامدهایی بیان شده است: محرومیت از بهشت[۱۱] و استشمام بوی آن،[۱۲] پذیرفته نشدن نماز،[۱۳] عدم استجابت دعا،[۱۴] عذاب در دنیا،[۱۵] سختی جان دادن،[۱۶] کوتاه شدن عمر[۱۷] و فقر و تنگدستی.[۱۸]
عاق والدین پس از مرگ آنها
عاق والدین تنها به زمان حیات آنها اختصاص ندارد و ممکن است بعد از مرگ والدین، به علت عدم توجه فرزندان به پرداخت دیون و طلب آمرزش برای آنها، خداوند آنها را در زمره افراد عاق شده قرار دهد. همچنان که ممکن است فرزندی در زمان حیات والدین عاق شده باشد اما بعد از مرگ پدر و مادر، بواسطه پرداخت دیون و طلب آمرزش برای آنها، خداوند او را در زمره افراد نیکیکننده به پدر و مادر قرار دهد.[۱۹]
رهایی از عاق والدین
برای رهایی از عاق والدین و گرفتار نشدن به آن یادآوری زحمات، بیخوابیها و دلسوزیهای پدر و مادر برای فرزند، استجابت نفرین پدر و مادر، عذابهای الهی در دنیا و آخرت و تفکر در آنها میتواند راهگشا باشد.[۲۰]
پانویس
- ↑ طریحی، مجمع البحرین، 1375ش، ج5، ص215.
- ↑ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج5، ص440.
- ↑ فراهیدی، العین، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۶۳.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، ۱۳۸۳ق، ج۲، ص271.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴8.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴9.
- ↑ تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ۱۴۱۰ق، ص۶۷۱.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص188.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۵، ص۱۹۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۷۶.
- ↑ حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۸۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۴۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۴۸.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، ۱۳۸۲ش، ص۱۶۵.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص196.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص176.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص195.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص163.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، ۱۳۷۸ش، ص۵۳۲.
منابع
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، تهران، دانش، چاپ چهارم، ۱۳۸۲ش.
- تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، تصحیح سید مهدی رجائی، قم، دارالکتب الاسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الاسناد، قم، مؤسسة آل البیت، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- طریحی، فخرالدين بن محمد، مجمع البحرین، تصحیح احمد حسینی، تهران، مرتضوی، چاپ سوم، 1375ش.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى، چاپ اول، 1387ش.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی، معراج السعاده، قم، نشر هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۸ش.
- نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، بیتا.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.