روز بزرگداشت شیخ مفید

روز بزرگداشت شیخ مفید؛ نماد تجلیل از عقلانیت، اجتهاد و پویایی علمی در تاریخ تشیع.

روز بزرگداشت شیخ مفید یکی از مناسبت‌های درج‌شده در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران است که به‌منظور پاسداشت مقام علمی، فقهی و کلامی محمد بن محمد بن نعمان، معروف به شیخ مفید (۳۳۶–۴۱۳ق)، متکلم و فقیه نامدار امامیه، تعیین شده است. این مناسبت ملی با هدف توجه سالانه به نقش کلیدی این عالم شیعی در پایه‌گذاری روش‌شناسی عقلانی در استنباط احکام، تدوین اصول فقه ساختاریافته و ایجاد موازنه میان عقل و نقل در اندیشۀ اسلامی گرامی داشته می‌شود و بستری برای ارایۀ دستاوردهای جدید در حوزۀ پژوهش در میراث علمی و تقریب مذاهب اسلامی به‌شمار می‌رود.

تاریخچه و بستر نام‌گذاری روز بزرگداشت

نهم آذر در تقویم رسمی ایران، بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام روز بزرگداشت شیخ مفید نام‌گذاری شده است. پیشینه این تصمیم به برگزاری «کنگره جهانی هزاره شیخ مفید» در فروردین ۱۳۷۲ (شوال ۱۴۱۳ق) در شهر قم بازمى‌گردد. این رویداد با پیام مراجع تقلید و رهبر جمهوری اسلامی ایران در ۲۸ فروردین آغاز به کار کرد و طی آن، بیش از ۲۵۰ پژوهشگر از ۲۳ کشور به بررسی آرای شیخ مفید پرداختند. در پی برگزاری این کنگره، با پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی، روز نهم آذر با هدف بازخوانی سالانه ابعاد شخصیتی و روش‌شناسی علمی وی در تقویم ملی ایران ثبت شد.

جایگاه شیخ مفید

شیخ مفید از برجسته‌ترین عالمان امامیه در قرن چهارم هجری است که با گذار از رویکرد صرفاً حدیثی به روش‌های استدلالی، عقلانی و اصولی، نقش بنیادینی در نظام‌مندی مکتب فقهی و کلامی شیعه ایفا کرد. وی با تبیین مرزهای عقل و نقل، تألیف حدود ۲۰۰ اثر علمی، ازجمله کتب شاخص الإرشاد در تاریخ‌نگاری تحلیلی و المقنعه در فقه و تربیت شاگردانی برجسته چون سید رضی، سید مرتضی و شیخ طوسی، چارچوب قانون‌مند استنباط احکام را پایه‌گذاری نمود. حضور مؤثر او در بغداد و مناظرات علمی با متکلمان اهل سنت، علی‌رغم فشارهای سیاسی و تبعیدهای مقطعی در دوران عباسی، علاوه بر تثبیت و دفاع عقلانی از مبانی تشیع، به‌عنوان الگویی تاریخی در تقریب مذاهب و همزیستی مسالمت‌آمیز اسلامی مورد توجه است.

برنامه‌ها و اقدامات اجرایی

به‌مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید، همه‌ساله برنامه‌ها و فعالیت‌های علمی و پژوهشی متعددی در سطح کشور برگزار می‌شود. مهم‌ترین اقدامات اجرایی و برنامه‌های مرتبط با این مناسبت عبارت‌اند از:

1. احیا و بازنشر آثار: تصحیح، تجدید چاپ و انتشار دورۀ کامل مصنفات شیخ مفید به‌عنوان یک جنبش احیای آثار و میراث ماندگار علمی.
2. موضوع‌بندی و دیجیتال‌سازی: اقدام بنیادین در جهت نمایه‌سازی، موضوع‌بندی رایانه‌ای و استخراج ساختاریافته اهم موضوعات کلامی، اصولی و فقهی از میان آثار شیخ مفید با تکیه بر ساختار کتاب‌هایی همچون التذکره.
3. همایش‌های استانی و منطقه‌ای: توسعۀ جریان بزرگداشت شیخ مفید از پایتخت و مراکز حوزوی به سایر استان‌ها و شهرستان‌های کشور، نظیر برگزاری همایش‌های تبیینی در استان خوزستان و شهرستان کازرون، جهت فراگیر کردن شناخت ابعاد شخصیتی او.
4. طرح‌های هویت‌شناسی در مدارس: راهبری نهادهای آموزشی و آموزش و پرورش در جهت آشنا ساختن دانش‌آموزان با بزرگان دین و مذهب، به‌ویژه در مدارس و دبیرستان‌هایی که به‌نام این عالم شیعی مزین هستند، با هدف انتقال فرهنگ اهل‌بیت به نسل‌های جدید.
5. نشست‌ها و همایش‌های علمی: برگزاری کرسی‌های نظریه‌پردازی، نشست‌های تخصصی در حوزه‌های علمیه و دانشکده‌های الهیات جهت بررسی افکار تشیع راستین، نسبت عقل و نقل و پاسخ‌گویی به نیازهای معرفتی روز.
6. آیین‌های فرهنگی و هنری: برپایی محافل ادبی و شب‌های شعر با حضور شاعران و ادیبان برای قرائت چکامه‌ها و سروده‌هایی در پاسداشت جایگاه علمی و معنوی این متکلم شیعی.

منابع

• «9 آذر؛ روز بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت ستاره، تاریخ بارگذاری: 11 آبان 1400ش.
• «اولین همایش بزرگداشت شیخ مفید در شهرستان کازرون برگزار شد»، وب‌سایت مصلای نماز جمعۀ شهرستان کازرون، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1396ش.
• «به مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بارگذاری: 9 آذر 1384ش.
• «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریج درج مطلب: 28 فروردین 1373ش.
• «در حاشیۀ کنگرۀ جهانی هزاره شیخ مفید»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1388ش.
• «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا، تاریخ بارگذاری: 8 آذر 1397ش.
• «کنگرۀ جهانی هزاره شیخ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 خرداد 1400ش.
• «ماجرای بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت رادیو صبا، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1402ش.