حرمت و کرامت زن در اندیشه آیتالله خامنهای
«در احصای مسائل اصلیِ زنان، حقیقتاً به مسائل اصلی بپردازیم، نه به مسائل درجهی دو پرداختن به مسئلهی خانواده و بخصوص مسئلهی سلامت و امنیّت و آرامش و تکریم زن در محیط خانواده، یکی از مسائل اصلی است. ما چند مسئلهی اصلی داریم، یکی از آنها این است.» [۱]
مفهوم احترام
مساله احترام زن و مفهوم آن بر طبق بیانات رهبری چنین تعریف میشود: «اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ زن ﻓﺮﺻﺖ داده ﺑﺸﻮد ﺗﺎ آن ﻧﻴﺮوﻫﺎ و اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﻋﻈﻴﻤﻰ را ﻛﻪ در درون ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻪ ودﻳﻌﻪ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ - از ﺟﻤﻠﻪ زن و اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻓﻘﻂ در درون زنان وﺟﻮد دارد - اﻳﻦ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮوز ﻛﻨﺪ؛ در ﺳﻄﺢ خانواده، در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪ، در ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ، ﺑﺮاي ﻋﻠﻢ، ﺑﺮاي داﻧﺶ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﺤﻘﻴﻖ، ﺑﺮاي ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ. اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن اﻳﻦ اﺳﺖ.» [۲]با توجه به تعریف احترام در کلام رهبری به این نکته مهم دست پیدا میکنیم که حفظ حرمت و کرامت زن در توجه به نیروها و استعدادهای برجسته وجودی و طبیعی زن در ساختارهای مختلف اجتماع اعم از خانواده، اشتغال، مادری، همسری... حاصل میشود. بهعبارتدیگر حفظ کرامت و حرمت زن بهصورت ذاتی و اکتسابی در توجه به ویژگیهای فطری و کار ویژهی خلقت زن نهفته است و مسئلهای تصنعی و برساخت اقتضائات زمانی و مکانی نیست. با توجه به تعریف مسئله احترام زن در بیانات ایشان، سه سطح برای حفظ حرمت زن تعریف میشود. سطح خانواده، اجتماع و بینالملل که هرکدام از این سطوح به فراخور ویژگیها و استعدادهای که خداوند در وجود زن به ودیعه نهاده است، معیار و مبنای خاص آن سطح را خواهد یافت.«اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ زن ﻓﺮﺻﺖ داده ﺑﺸﻮد ﺗﺎ آن ﻧﻴﺮوﻫﺎ و اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﻋﻈﻴﻤﻰ را ﻛﻪ در درون ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻪ ودﻳﻌﻪ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ - از ﺟﻤﻠﻪ زن و اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻓﻘﻂ در درون زنان وﺟﻮد دارد - اﻳﻦ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮوز ﻛﻨﺪ؛ در ﺳﻄﺢ خانواده، در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪ، در ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ، ﺑﺮاي ﻋﻠﻢ، ﺑﺮای داﻧﺶ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﺤﻘﻴﻖ، ﺑﺮاي ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﺳﺎزﻧﺪﮔﻰ. اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن اﻳﻦ اﺳﺖ.»[۳]
حرمت زن در سطح خانواده
پس از مشخص شدن معنا و مفهوم احترام با توجه به اینکه زنان بیشترین و عمیق ترین تاثیرات و نقشها را در خانواده ایفا میکنند، این سوالات مطرح میشود:« ﭼﻪ ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ زن در ﺟﺎﻣﻌﻪي ﻣﺎ، ﻫﻢ ﻛﺮاﻣﺘﺶ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد و ﻋﺰت ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰاش ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟، ﻫﻢ ﺑﺘﻮاﻧﺪ وﻇﺎﻳﻒ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰاش را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ، ﻫﻢ ﺣﻘﻮق اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰاش ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟ ﭼﻪ ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ زن ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﺗﺎ، ﻳﻜﻰاش را اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﺪ؟.» [۴] پاسخ تمامی سوالات مطرح شده، در مساله توجه به ویژگیهای فطری و طبیعی زن، و همچنین استعدادهای است که خداوند در وجود زن بما هو زن به ودیعه نهاده است.به عبارت دیگر حفظ حرمت و کرامت زن با قرار دادن زن در متن آنچه طبیعت، خلقت و آفرینش برای او تعبیه کرده است محقق میگردد.از آنجا که زنان به دلیل همین ویژگیهای طبیعی اساسی ترین رکن نظام زوجیت و خانواده را تشکیل میدهند شاید بتوان گفت در میان این سه سطح، حفظ حرمت و کرامت زن در خانواده اهمیت ویژهتری نسبت به سایر سطوح دارد زیرابه نظر میرسد با حفظ حرمت زن در سطح خانواده سایر سطوح نیز تأمین شود.«میلاد حضرت صدیقه کبرا سلامالله عليها را در جمهوری اسلامی بهعنوان روز زن معین کردهاند. در چنین روزی باید فرصتی باشد که هم مردان طوری رفتار کنند که حرمت و کرامت و حق زن بطور کامل رعایت شود اگر نقصی در رفتار مرد با زن - همسر خودش یا هر زنی که در زندگی خانوادگی با او مرتبط است؛ مثل مادر و خواهر و غیره - وجود دارد، مرد آن نقص را بر طرف و جبران کند و هم خود زنان و بانوان، موجبات تکریم بیشتر زن را فراهم کنند. چون این به خود زن هم وابسته است.» [۵].نکته قابلتوجه در متن این بیان توجه به دوسویهبودن رفتارهای فردی، خانوادگی و اجتماعی افراد است. به این معنا که غالباً رفتار فرد، تعیینکنندهی نوع برخورد دیگران با او خواهد بود. هرچند در این میان نمیتوان نقش رفتاری طرف مقابل را نادیده گرفت؛ اما آنچه در درجهی اول اهمیت دارد نوع عملکرد زن بوده که آن نیز برآمده از باورها و بینشهای او است.
حفظ حرمت مادر
حفظ حرمت و کرامت زن در خانواده با توجه به موقعیتهای مختلف زن متفاوت است که باید از سوی دیگران صورت پذیرد. اهمیت این موضوع در رفع برخی مشکلات اجتماعی از قِبَل آن، نمایان است. بهگونهای که میتوان برای رفع برخی معضلات اجتماعی به ترویج و تبلیغ این اصل در خانواده پرداخته و از صرف هزینههای گزاف در سطح جامعه جلوگیری بهعمل آورد چراکه: "هر کس خودش را بزرگ میانگارد، خویش را با گناه خوار و خفیف نمیسازد" . در این میان حفظ حرمت «مادر»، فارغ از بحث کلان حرمت و کرامت زن، یکی از دستورات مؤکد اسلام است:« حرمت زن در چشم شوهر، فرزند، پدر و برادر باید حفظ شود. فرزندان باید حرمت و کرامت مادر را در رفتار و گفتار رعایت کنند.احترام در چشم شوهر، در چشم فرزند، در چشم پدر، در چشم برادر. زن اگر چنانچه در محیط خانواده، محترم و مکرم شمرده بشود، بخش مهمی از مشکلات جامعه حل خواهد شد. باید کاری بکنیم که بچهها دست مادر را حتماً ببوسند؛ اسلام دنبال این است. کما اینکه در خانوادههای مذهبیتر و اخلاقیتر و نزدیکتر به مفاهیم مذهبی، اینها مشاهده میشود. فرزندان خانواده نسبت به مادر تکریم داشته باشند. هیچ منافاتی ندارد این تکریم نسبت به مادر، با آن حالت عاطفی و خودمانی گرهای که بین فرزند و مادر وجود دارد؛ هیچ منافاتی ندارد؛ این احترام باید باشد؛ محترم باید باشد زن در درون خانواده. رفع مظلومیت به این شکل است.» [۶]
حفظ حرمت زن از طرف شوهر
افراد در ارتباطات خود، احساسات درونی خویش را به زبان میآورند. روابط همسران- به لحاظ ساحت خصوصیای که دارد- بیش از دیگر روابط از این قاعده پیروی مینماید. بهلحاظ همین تأثیرگزاری احساس بر کلام است که باید قلبا به حرمت طرف مقابل ایمان داشت:«...که مثلاً همدیگر را با القاب و آداب صدا کنند. بلکه قلباً مرد نسبت به زن خود و زن نسبت به مرد خود، احساس احترام داشته باشند. احترام را در قلب خود نگه¬دارد، برای هم حرمت قائل باشید. این در اداره زندگی مهم است. بین زن و شوهر، اهانت و تحقیر و تذلیل نباشد.»[۷]
حرمت زن در سطح اجتماع
یکی از مصادیق احترام به زن در سطح اجتماع شکوفایی استعدادها در سطوح مختلف علمی، فعالیت فرهنگی، قرآنی و فعالیتهای عام المنفعه ...است. فعالیتهایی که میتواند در سطح بینالمللی دنبال شود:«اﺣﺘﺮام ﺑﻪ زن اﻳﻦ اﺳﺖ. ﻣﻦ ﻣﻴﺒﻴﻨﻢ اﻳﻦ در ﺟﺎﻣﻌﻪى ﻣﺎ ﺑﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ اﻟﻬﻰ، ﺑﻪ ﻓﻀﻞ اﻟﻬﻰ دارد ﺧﻮدش را ﻛﺎﻣﻼً ﻧﺸﺎن میدﻫﺪ. ﺧﺐ، اﻳﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺳﺎسِ ﻛﺎری ﻛﻪ اﻣﺮوز ﺑﺤﻤﺪاﷲ ﺑﺎﻧﻮان ﻛﺸﻮر ﻣﺎ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﻴﻠﻰ ارزﺷﻤﻨﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻫﻤﻪى ﻋﺮﺻﻪﻫﺎی ﻋﻠﻤﻰ ﺣﻀﻮر دارﻧﺪ، آن ﻫﻢ ﺣﻀﻮر فعال و ﺗﺤﺴﻴﻦﺑﺮاﻧﮕﻴﺰ؛ و ﺑﻪﺧﺼﻮص ﺣﻀﻮر در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪى ﻗﺮآﻧﻰ و ﻛﺎر ﻗﺮآﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﭼﻴﺰ ﺑﺎارزﺷﻰ اﺳﺖ. ﻣﻦ ﮔﻤﺎن نمیکنم در ﻫﻴﭻ ﻧﻘﻄﻪای از ﺟﻬﺎن اﺳﻼم، اﻳﻦ ﻛﻤﻴﺖ ﻋﻈﻴﻢ ﺑﺎ اﻳﻦاﻧﮕﻴﺰه و ﺷﻮر در ﻛﺎرﻫﺎی ﻗﺮآﻧﻰ فعال ﺑﺎﺷﻨﺪ. اﻟﺒﺘّﻪ اطلاع دﻗﻴﻖ ﻧﺪارم، ﺑﺮرﺳﻰ ﻧﻜﺮدم؛ اما آﻧﻄﻮر ﻛﻪ از اطلاعات ﻋﻤﻮﻣﻰ اﻧﺴﺎن ﻣﻴﺸﻨﻮد - «ﻟﻮﻛﺎن ﻟﺒﺎن»؛ اﮔﺮ ﺑﻮد ﻣﺎ میداﻧﺴﺘﻴﻢ؛ میفهمیدﻳﻢ - ﭼﻨﻴﻦ ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻦ ﮔﻤﺎن ﻧﻤﻴﻜﻨﻢ در دﻧﻴﺎي اﺳﻼم وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. اﻳﻦ، ﻓﻘﻂ ﻫﻨﺮ ﺷﻤﺎﺳﺖ. اﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﺎنمهای ﻗﺮآنﭘﮋوه در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻗﺮآﻧﻰ؛ از ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺻﺮﻓﺎً ﻋﻠﻤﻰ ﺗﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺗﺒﻠﻴﻐﻰ، ﺗﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ، ﺗﺎ ﻛﺎر ﻫﻨﺮی؛ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﻴﻠﻰ ﺑﻪ ﻧﻈﺮم ﺑﺎارزش اﺳﺖ. اﻟﺒﺘّﻪ اﮔﺮ آﻧﻄﻮری ﻛﻪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪ - ﺣﺎﻻ ﺑﺮرﺳﻰ ﺑﺸﻮد، ﺟﻮاﻧﺒﺶ ﺳﻨﺠﻴﺪه ﺑﺸﻮد - اﻳﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪى ﻣﺴﺎﺑﻘﺎت ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﮔﺮ ﻋﻤﻠﻰ ﺑﺎﺷﺪ و اﻗﺪام ﺑﺸﻮد، آﻧﻮﻗﺖ ارج ﻛﺎر زن اﻳﺮاﻧﻰ در زﻣﻴﻨﻪى ﻗﺮآن ﻣﻌﻠﻮم و روﺷﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. و اﻳﻦ ﻳﻚ اﻓﺘﺨﺎر اﺳﺖ؛ ﻫﻢ ﺑﺮای زن اﻳﺮاﻧﻰ، ﻫﻢ ﺑﺮای ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﻰ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ در ﻣﺴﺄﻟﻪى ﻗﺮآن، اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ فعالیت ﭼﺸﻤﮕﻴﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ.» [۸] باید توجه داشت که راهکار اسلام همیشه بر پایهی مبانی و اصول اصلی آن استوار است و استثنائی برای آن فرض نخواهد داشت: «ﻣﺎ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ میگوﻳﻴﻢ زن ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶ و ﺣﺠﺎب ﺻﺤﻴﺢ، ﺣﻔﻆ ﻛﺮاﻣﺖ ﻣﻴﻜﻨﺪ، ﺧﻮدش را از آن ﺣﺪّی ﻛﻪ ﻣﺮدان ﻫﺮزه ى ﻋﺎﻟﻢ ـ در ﻫﻤﻪى زﻣﺎﻧﻬﺎ و ﻫﻤﻪى ﻣﻜﺎﻧﻬﺎ، ﻣﺮد ﻫﺮزه وﺟﻮد دارد ـ میخواﻫﻨﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻰآورد. در ﻗﺮآن ﺑﻪزنان میگوﻳﺪ «فلا تخضعن بالقول» ﺧﻀﻮع ﻧﻜﻨﻴﺪ. ﺑﺤﺚ ﺧﻀﻮع ﻛﺮدن اﺳﺖ. زن ﻧﺒﺎﻳﺴﺘﻰ ﺑﺮﺧﻮردش ﺑﺎ ﻣﺮد، ﺑﺮﺧﻮرد ﺧﻀﻮعآﻣﻴﺰ ﺑﺎﺷﺪ.» [۹]
در سطح بین الملل
«شما با نمایش شخصیت و هویّت زن مسلمان ایرانی نشان دادید که در میادین ورزشی نیز یک زن مسلمان میتواند با حفظ حجاب و حدود دینی، حضوری مقتدر و عزتآفرین داشته باشد. رهبر انقلاب دفاع علنی این بانوی ورزشکار از جمهوری اسلامی را امتیاز دیگری برای وی برشمردند و افزودند: یکی از برنامههای ثابت جنگ روانی دشمنان علیه جمهوری اسلامی، القای این ادعای نادرست است که نخبگان عرصههای مختلف با نظام اسلامی میانهای ندارند که شما با اقدام خود، وابستگی به نظام اسلامی را از یک سکوی جهانی اعلام کردید.»[۱۰] « فرصت یادبود ولادت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها فرصت مغتنمی برای زنان مسلمان است تا هویّت زن مسلمان و ارزش والای زنان در نظر اسلام و در پرتو نظام اسلامی مورد توجه و مداقّه قرار گیرد. مثل همه موضوعات دیگر، موضوع زن هم دستمایهای در دست سوداگران همه ارزشهای انسانی شده است. در دنیا و در رسانههای جمعی عالم، در طول سالهای متمادی، کسانی که نه برای زن، نه برای جنس انسان و نه برای کرامتهای انسانی، جز در محاسبه با پول ارزشی قائل نیستند - که متأسّفانه در تمدن کنونی مغرب، نقش مهمی را در همه عرصهها ایفا میکنند - مسأله زن را هم برای خودشان در میدانهای مختلف به صورت یک سرمایه و یک وسیله سوداگری درآوردند؛ روی آن بحث میکنند، فرهنگسازی میکنند، تبلیغ میکنند و ذهنهای مرد و زن همه دنیا را در سر دو راهىِ یک وسوسه و گمراهىِ بزرگ قرار میدهند. در چنین شرایطی، جا دارد زن مسلمان با تأمّل در مفاهیم اسلامی و ارزشگذاریهای اسلامی و با دقّت در خطوطی که در نظام اسلامی برای پیشرفت زنان و مردان پیشبینی شده است، هویّت خود را بازیابی کند و قامت رسای استدلال را در مقابل سفسطهها و وسوسههای عوامل صهیونیسم و سرمایهگذاری و زراندوزی به نمایش درآورد.»[۱۱]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ زنان برگزیده کشور93/01/30
- ↑ زنان ﻗﺮآن ﭘﮋوه ﻛﺸﻮر88/07/28
- ↑ زنان ﻗﺮآن ﭘﮋوه ﻛﺸﻮر88/07/28
- ↑ ﺟﻮاﻧﺎن اﺳﺘﺎن ﺧﺮاﺳﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ91/04/23
- ↑ خانوادههای برادران حفاظت77/07/21
- ↑ زنان فرهیخته و حوزوی92/02/21
- ↑ مراسم عقد ازدواج71/09/19
- ↑ دﻳﺪار ﺟﻤﻌﻰ از ﺑﺎﻧﻮان ﻗﺮآنﭘﮋوه ﻛﺸﻮر88/07/88
- ↑ اﻋﻀﺎى ﻣﺮﻛﺰى ﺟﻤﻌﻴﺖ زنان 71/02/15
- ↑ دیدار بانوی کرمانشاهی قهرمان ووشو با رهبر انقلاب92/08/20
- ↑ دیدار عمومی زنان 79/06/30
منابع
- KHMENEI.IR
- بانکی پور فرد، محمد حسین، مجموعه 5 جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی، انتشارات انقلاب اسلامی،1391
++++
خانهداری و کدبانویی در اندیشه آیتالله خامنهای
زنان به هر صورت نقشهای جنسیتی خویش را ایفا میکنند. گاهی از سر اخلاق و گاه از سر عطوفت و گاه از سر مسئولیت شناسی. اما آنچه این عملکرد را هدفمند و با تمام ظرفیت قابل بهرهبرداری مینماید توجه دیگران به این کنشها و تاثیراتش بر کل خانواده است:« باید به نقش زن خانواده تکیه کرد و تأثیر بسیار زیادی را که صبر و حوصله و زحمتکشی و حلم زنِ خانواده ایفا میکند در ادارهی خوب خانواده حتماً بایستی از نظر دور نداشت .»[۱] شناخت دقیق حیطه و میزان مسئولیت هر فرد سهم بهسزایی در تشکیل و استحکام خانواده خواهد داشت. در خانوادهای میتوان انتظار سلامت روحی و نشاط اعضاء را داشت که هرفرد به مسئولیت خویش عمل و با شناخت مسئولیت طرف مقابل، قدردان عملکرد و زحمات او گردد: «خانواده یکچیز مشترک است بین زن و مرد، اینجور نیست که زنها در مورد ادارهی خانواده سهم داشته باشند، نقش داشته باشند، وظیفه داشته باشند، مردها نه. بلکه مرد و زن هر دو مشتركاً مأمورند که خانواده را بنا کنند، بسازند. درست است؟ خب؛ با توجه به اهمیتی هم که اسلام به خانواده میدهد، پس کاری از کارهای اصلی یا شاید بشود گفت اصلیترین کار یک زن و مرد مسلمان که پایه و قوام زندگیشان بر آن هست چیست؟ اینکه خانوادهشان را بسازند دیگر، هم زن و هم مرد. هر دو این وظیفه را مشترکاً بر دوش دارند. منتها در بنای خانواده سهم زن و مرد یک اندازه نیست بهصورت طبیعی، اولاً یکسان نیست، ثانیاً یک اندازه نیست، یعنی یک جور سهمی در بنای خانواده ندارند و همانی هم که سهم هرکدامی هست به یک اندازه و میزان و كمیت مشترکی نیست، هرکدام كمیت خاص خودشان رادارند. مثلاً فرض بفرمایید نقش زن و مرد را شما در تولید فرزند؛ خب یکی از کارهای اساسی انسان است دیگر تکثیر مثل، اگر این نباشد که خب جامعه منقطع خواهد شد. شما این دو تا را با همدیگر مقایسه کنید، خواهید دید نقش مرد یک نقش کمتر و نقش زن یک نقش بیشتر و طولانیتری است. مسئولیت خانوادگی زن، مسئولیت داخلی خانه زن باید انجام بگیرد، اما این به معنای این نیست که مسئولیت اجتماعی از دوش او برداشته است. نه مسئولیت اجتماعی هم بر دوش اوست و او غیرازاین است، منتها این یک تقدمی دارد.» [۲]
تعریف مفاهیم خانهداری و کدبانویی
مفهومسازی و ارائهی تعریف دقیق و صحیح از حقوق و تکالیف، اولین و مهمترین گامی است که در جهت تبیین نقشها و مسئولیتها باید برداشته و به آن ملتزم بود: «امروز نیاز جامعهی ما به این است که بداند مادری یعنی چه؟ زنِ خانه بودن یعنی چه؟ کدبانو بودن یعنی چه؟ فاطمهی زهرا با آن شأن و با آن رتبه و با آن مقام و با آن عظمت، یک خانم خانهدار است؛ این تحقیر او نیست؛ او که با آن عظمت قابل تحقیر نیست، مگر این عظمت را میشود کوچک شمرد؟ این عظمت به جای خود محفوظ است، امّا یکی از شئون و یکی از مشاغل همین عظمت عبارت است از همسر بودن یا مادر بودن و خانهداری کردن؛ با این چشم به این مفاهیم نگاه کنیم .»[۳]
توجه به ابعاد شخصیتی حضرتزهرا(سلاماللهعلیها)
برای تعریف و بازتولید مفاهیم مربوط به مسائل خانوادگی زنان، توجه به الگوها بسیار ضروری و حائز اهمیت است. چراکه الگویی مانند حضرت زهرا سلامالله از جایگاه رفیع ارزشی و اجتماعی برخوردار است و قیاس موضوع در چارچوب زندگی ایشان برای درک دقیق مسئله راهگشا خواهد بود:.« امروز نیاز جامعهی ما به این است که بداند مادری یعنی چه؟ زنِ خانه بودن یعنی چه؟ کدبانو بودن یعنی چه؟ فاطمهی زهرا با آن شأن و با آن رتبه و با آن مقام و با آن عظمت، یک خانم خانهدار است؛ این تحقیر او نیست؛ او که با آن عظمت قابل تحقیر نیست، مگر این عظمت را میشود کوچک شمرد؟ این عظمت به جای خود محفوظ است، امّا یکی از شئون و یکی از مشاغل همین عظمت عبارت است از همسر بودن یا مادر بودن و خانهداری کردن؛ با این چشم به این مفاهیم نگاه کنیم .»[۴]
توجه به اهمیت و ضرورت مسائل
یکی از ملزومات ضروری برای تبیین و تنقیح مسئلهی خانهداری و کدبانوگری توجه به آثار این دو میباشد. آنچه با این مسئولیتها تامین و دنبال میشود مورد توجه است نه نفس خود این اعمال:«مسئله مادر، همسر و خانه و خانواده بسیار اساسی و حیاتی است. در همهی طرح¬هایی که ما داریم خانواده باید مبنا باشد. شما اگر بزرگترین متخصص پزشکی بشوید، ولی زن خانه نباشید، ناقص هستید. شما می¬توانید ضمن آن کارها زن و کدبانوی خانه هم باشید. اصلاً محور این است و اگر بخواهیم در این مورد یک تشبیه ناقص بکنیم، باید به ملکه زنبور عسل اشاره کنیم. کانون خانواده جایی است که باید در آن عواطف و احساسات وجود داشته باشد و رشد و بالندگی پیدا کند. بچه¬ها در آن کانون محبت و نوازش ببینند. طبیعت مرد در یک محدوده خاصی خامتر و شکنندهتر از طبیعت زن است و لذا مرهم زخم او فقط نوازش زن است. حتی نوازش مادر هم برای او نمیتواند جایگزین نوازش همسر باشد؛ یعنی همسر برای او کاری را میکند که مادر برای بچه کوچک خود میکند. زنهای دقیق و ظریف به این نکته آشنا هستند. احساسات و عواطف خانوادگی محتاج یک محور اصلی است که آن خانم خانه است و اگر او نباشد، خانواده شکل بدون معنایی خواهد بود.» [۵]
توجه به ظرافت و سختیهای خانهداری
مسئلهی اصلی و آزاردهنده در خانهداری و کدبانویی زن عدم دریافت توجه و قدردانی متناسب با ظرافتها و سختیهای خانهداری است. موضوعی که از عدم شناخت و توجه کافی به مشغولیت و مسئولیتهای زن ناشی میشود:«زن توی خانه که بیکار نیست. یک عده¬ای خیال می¬کنند زن در خانه بیکار است. نخیر زن توی خانه، بیشترین و سخت¬ترین و ظریف¬ترین کارها را انجام می-دهد.» [۶]
عدم نفی تواناییهای دیگر زن
جامع دیدن توانایی، استعداد و علائق زنان است که جامعه را از فروافتادن در مرداب نفی و ستمانگاری کار خانه نجات خواهد داد«خانهداری و اداره کردن همسر و فرزندان، طبیعیترین و فطریترین کار برای زنان است، اما این امر هر گونه توانایی زنان را در میدانهای علمی و معنوی نفی نمیکند.» [۷]
توجه به اختیار، رای و نیاز روحی زن
توجه به زن، توجه به نیازهایی است که تامینکننده منافع زن باشد نه توجهی که برطرف کنندهی نیاز اعضاء خانواده است. این مفهوم به معنای دیدن همهی ساحات زندگی زن است. ایثارها، رنجها،علائق و شادیها: «مرد نباید خیال کند چون میرود توی کوچه و بازار و با این و آن سر و کله میزند و یک شاهی صنار پول میآورد خانه، همه چیز دیگر مال اوست؛ نه ! آنچه او میآورد نصف موجودی همه این خانواده است. نصف دیگر این خانم است. اختیارات خانم، کدبانویی خانم، رأی و نظر و نیازهای روحی خانم، اینها را باید رعایت کند. اینطور نباشد که مرد چون در دوران مجردی ساعت ۱۰ شب می¬آمده خانه پدر و مادرش، حالا هم که زن گرفته، اینطور ادامه بدهد! حالا باید ملاحظه همسرش را بکند.» [۸]
حفظ جنبهی خانهداری در کنار فعالیت اجتماعی
درکنار هم دیدن فعالیت خانهداری زن با فعالیتهای اجتماعی او فرصت را برای ارجحیت یکی بر دیگری مهیا میسازد که برای این کار نیز نیازمند معیار خواهیم بود: «ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ فعالیت اﺟﺘﻤﺎﻋﻴﺸﺎن را ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺟﻨﺒﻪى ﺧﺎﻧﻪداری انجام بدهند.اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﻧﻤﻴﮕﻮﻳﻢ ﻛﻪ ﻫﻤﻪى زﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺎﻧﻪدار ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻪ، ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺧﺎﻧﻤﻬﺎﻳﻰ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ در ﻛﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﻣﺴﺆوﻟﻴﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﻪوﺟﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺎز ﺷﺪﻳﺪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺠﺒﻮر ﻫﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻓﺮﺿﺎً ﻣﺒﺎﻟﻐﻰ از وﻗﺘﻰ را ﻛﻪ ﺻﺮف ﺧﺎﻧﻮاده ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻜﻨﻨﺪ در آن ﻛﺎرﻫﺎی ﺣﺴﺎس ﺻﺮف ﻛﻨﻨﺪ ﺑﺮای آﻧﻬﺎ ﺷﺎﻳﺪ ﮔﺎﻫﻰ واﺟﺐ ﻋﻴﻨﻰ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺷﺎﻳﺪ واﺟﺐ ﻋﻴﻨﻰ ﻳﺎ ﻛﻔﺎﻳﻰ ﺑﺎﺷﺪ درﻣﻮاردی، در اﻳﻦ ﺷﻜﻰ ﻧﻴﺴﺖ، اما اﻳﻦ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﺸﻮد ﻛﻪ فعالیت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ، فعالیت ﺳﻴﺎﺳﻰ، درس ﺧﻮاﻧﺪن، درس ﮔﻔﺘﻦ ﻧﺒﺎﻳﺪ رﻗﻴﺐ و ﻣﺰاﺣﻢ ﻫﻤﺴﺮﺑﻮدن و ﻣﺎدرﺑﻮدن زن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﺑﻴﺎﻳﺪ؛ و زن ﺑﺎ اﺧﻼق اﻧﻘﻼﺑﻰ و اﺳﻼﻣﻰﺧﻮدش ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺳﺎزﻧﺪهى ﻣﺮد و ﺳﺎزﻧﺪهى ﻧﺴﻠﻬﺎی آﻳﻨﺪه ﺑﺎﺷﺪ.» [۹] اولویت مسئولیتهای خانگی زنان بهمعنای نفی دیگری نبوده و نمیتواند باشد. اما چارچوبها را بهخوبی میتواند تعیین نماید: «وﻇﻴﻔﻪى اﺧﺘﺼﺎﺻﻰ زن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از: وﻇﻴﻔﻪى ﻣﺎدری، ﻣﺎدر ﺷﺪن ﻛﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ دﻳﮕﺮی اﺳﺖ از ﻫﻤﺴﺮ ﺑﻮدن و ﻛﺪﺑﺎﻧﻮ ﺑﻮدن، اﻳﻦ ﻳﻚ وﻇﻴﻔﻪ اﺳﺖ. ﺑﺎ وﻇﺎﻳﻒ دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﻣﻨﺎﻓﺎﺗﻰ ﻧﺪارد، ﺧﻴﻠﻰ از ﺧﺎنمهای ﺑﺰرگ و ﺳﺮﺷﻨﺎس و ﻣﻌﺮوف دﻧﻴﺎ، ﭼﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻋﻠﻤﻰ، ﭼﻪ از ﻟﺤﺎظ ﺳﻴﺎﺳﻰ، ﻣﺎدران ﺧﻮﺑﻰ ﻫﻢ در ﺟﺎی ﺧﻮدش ﺑﻮدﻧﺪ، ﻫﻤﺴﺮان ﺧﻮﺑﻰ ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻛﺪﺑﺎﻧﻮﻫﺎی ﺧﻮﺑﻰ ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ. ﺣﺎﻻ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻨﺤﻮس ﭘﻬﻠﻮی اﻳﻨﺠﻮر واﻧﻤﻮد ﻛﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ؛ اﮔﺮ ﻳﻚ دﺧﺘﺮ ﺧﺎﻧﻤﻰ رﻓﺖ داﻧﺸﮕﺎه درس ﺧﻮاﻧﺪ و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﻳﻚ ﺷﻐﻠﻰ ﻳﻚ ﺟﺎ ﮔﺮﻓﺖ، اﻳﻦ دﻳﮕﺮ ﻛﺪﺑﺎﻧﻮ نمیتواﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺧﺐ، ﭼﺮا؟ ﺑﻪ ﭼﻪ دﻟﻴﻞ؟ ﻧﺨﻴﺮ ﻛﺪﺑﺎﻧﻮ ﻫﻢ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﻳﻚ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻳﻚ ﺳﻴﺎﺳتمدار ﺑﺎﺷﺪ. ﺧﺐ ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻴﺪ زنهای ﻣﻌﺮوف دﻧﻴﺎ را ﺷﻤﺎ ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﭼﻪ ﺟﻮری اﻧﺪ. در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﭼﻬﺮهﻫﺎی ﻋﻠﻤﻰ ﻳﺎ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ درﻋﻴﻦﺣﺎل ﻣﺎدران ﺧﻮﺑﻰ، ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻰ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ و به ﻓﺮزﻧﺪان از ﻟﺤﺎظ ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ ﺧﻮب ﻫﻢ میرﺳﻨﺪ. زنان ﺧﻮﺑﻰ ﺑﺮای ﻫﻤﺴﺮاﻧﺸﺎن، ﺷﻮﻫﺮاﻧﺸﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻛﺪﺑﺎﻧﻮﻫﺎی ﺧﻮﺑﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻳﻚ وﻗﺖ ﻣﻦ ﺷﺮحﺣﺎل ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻢ ﺳﻴﺎﺳتمدار ﻣﻌﺮوف را - ﻛﻪ ﻧمیخواﻫﻢ ﺣﺎﻻ از ﺟﻬﺘﻰ اﺳﻤﺶ را ﺑﻴﺎورم - ﻳﻚ ﭼﻬﺮهى ﺧﻴﻠﻰ ﻣﻌﺮوف ﺳﻴﺎﺳتمدار ﻛﻪ اﻟﺒﺘّﻪ اﻻن در ﺻﺤﻨﻪ ﻧﻴﺴﺖ، ﻣﺎل ده، ﭘﺎﻧﺰده ﺳﺎل ﻗﺒﻞ، از ﺻﺤﻨﻪى ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻮد. ﺷﺮح ﺣﺎل او را ﺧﻮاﻧﺪم، ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﺎ آن ﺷﻐﻞ ﺑﺎﻻی ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻛﻪ دارد ﺗﻮی ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻴﺮود ﺗﻮی آﺷﭙﺰﺧﺎﻧﻪ و ﻏﺬای ﺧﺎﻧﻪﺷﺎن را ﺧﻮدش میپزد. ﺧﺐ ﭼﻪ اﺷﻜﺎﻟﻰ دارد؟ ﺣﺎﻻ ﺑﻌﻀﻰ از ﺧﺎﻧمها ﺑﻪ ﺻﺮف اﻳنکه ﻳﻚ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺳﻮادی، ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﻰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻳﻚ ذره دﺳﺘﺸﺎن ﺑﻪ ﻳﻚ ﻛﺎری ﺑﻨﺪ ﺑﺸﻮد، ﺧﻴﺎل میکنند ﻛﻪ دﻳﮕﺮ دﺳﺖ زدن ﺑﻪ ﻇﺮف و ﺑﻪ دﻳﮓ ﺑﻪ ـﻋﺮض ﻛﻨﻢ ﻛﻪـ ﭼﺮاغ ﺧﻮراكﭘﺰی ﺟﺰو ﻣﺤﺮﻣﺎت اﺳﺖ و ﺧﻼف و دون ﺷﺄﻧﺸﺎن اﺳﺖ. اﻳﻦﭼﻪ ﺗﺼﻮر ﺑﺎﻃﻠﻰ اﺳﺖ؟ اﻳﻦ ﻫﻢ از آن ﻛﺎرﻫﺎﻳﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏﻠﻂ رژﻳﻢﮔﺬﺷﺘﻪ روی اﻏﺮاض ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺣﻘﻴﻘﺘﺎً ﺗﺰرﻳﻖ ﻛﺮده و ﺑﻪ وﺟﻮد آورده..» [۱۰]
توجه به چالشهای خانهداری
چالشها و درگیریهای شغلی و موقعیتی فقط مربوط به مشاغل خارج از خانه و فعالیتهای بیرونی نمیباشد لذا در تعریف جدید از مفهوم خانهداری باید نسبت به این چالشها توجه و دقت نظر داشت. یکی از مهمترین راهکارهای ارزشگزاری بر فعالیتهای خانگی؛ برابر انگاری آن با مشغولیتهای خارج از خانه است. موضوعی که زنان خانهدار را در برابر زنان شاغل در موضع ضعف و نارضایتی قرار میدهد:«زن و ﻣﺮد ﻫﺮ دو در ﺑﺮاﺑﺮ چالشهای ﻓﺮاوان زﻧﺪﮔﻰ ﻗﺮار دارﻧﺪ. ﻣﺮدﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر و ﺑﻴﺮون از ﺧﺎﻧﻪ و زنها ﺑﻌﻀﻰ در ﻣﺤﻴﻂ فعالیت و ﻛﺎر و ﺗﺤﺼﻴﻞ و اﺷﺘﻐﺎل و ﺑﻌﻀﻰ دﻳﮕﺮ ﻛﻪ خانهدارند در ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ، ﺑﺎ چالشهای ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ مواجهاند. اﻳﻦ را ﻫﻢ ﺑﺪاﻧﻴﺪ ﻛﻪ ﻛﺎر زنهای خانهدار ﻛمتر از زﻧﺎن ﺷﺎﻏﻞ ﻧﻴﺴﺖ. آنها ﻫﻢ در ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺰار ﻛﺎر و فعالیت دارﻧﺪ.»[۱۱]
آموختن و آموزش خانهداری
آﻣﻮﺧﺘﻦ روشهای ﺻﺤﻴﺢ ﻛﺎر داﺧﻞ ﺧﺎﻧﻪ- ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮ و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪان- مانند دیگر مهارتهای خارج از خانه این فرصت را به دست میدهد که حوزهی فعالیتهای کارِخانه در زمرهی کارهای تخصصی بهشمار آید. در چنین شرایطی ارزشگزاری کار خانه با سهولت بیشتری رخ خواهد داد:«زنانﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﻴﻠﻰ ﻫﻢ خوباند، دارای ﺣﻠﻢ و ﺻﺒﺮ و ﮔﺬﺷﺖ و اﺧﻼق خوباند؛ اما روشهای ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮ ﻳﺎ ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪانشان را درﺳﺖ نمیدانند. اﻳﻦ روشها ﻋﻠﻤﻰ اﺳﺖ؛ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ باتجربهی ﺑﺸﺮی روزبهروز ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﺮده و ﺑﻪ ﻣﺮاﺣﻞ ﺧﻮﺑﻰ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ. ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ تجربههای ﺧﻮﺑﻰ دارﻧﺪ؛ ﺑﺎﻳﺪ روشهایی ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ اﻓﺮادی ﻛﻪ میتوانند، خانمها را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ راﻫﻨﻤﺎﻳﻰ ﻛﻨﻨﺪ. در ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻰ زنان ﺑﺎﻳﺪ از درك ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﻨﺪ، فن خانهداری و ﻫﻤﺴﺮداری را ﺑﺪاﻧﻨﺪ و درصحنهی فعالیتهای اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ، ﺳﻴﺎﺳﻰ، ﻋﻠﻤﻰ و ﺧﺪﻣﺎت، ﻣﻈﻬﺮ ﻋﺼﻤﺖ، ﻃﻬﺎرت و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻬﻢ توجه ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﺠﺎب ﺷﺮط اول اﺳﺖ؛ زﻳﺮا ﺑﺪون ﺣﺠﺎب، زن ﻓﺮاﻏﺖ ﻻزم را ﺑﺮای دﺳتیاﺑﻰ بهمراتب ﺑﺎﻻ ﺑﻪدﺳﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ آورد.»[۱۲]
قدردانی جامعه از کارخانهداری
علاوهبر وظیفهمندی افراد خانواده در قبال قدردانی مسئولیتهای زنان، جامعه نیز در این رابطه مکلف بوده چراکه در عصر حاضر سپهر عمومی و خصوصی افراد بههم گره خورده است و در چنین فضایی یکی از مهمترین ملاکات ارزشمندی امور، نگاه و اقدامات اجتماعی در آن رابطه است:«حتماً بایستی بر روی کار زنهای خانهدار ارزشگذاری ویژه بشود. بعضی می¬توانستند بروند کار بگیرند، بعضی میتوانستند تحصیلات عالیه بکنند، بعضی تحصیلات عالیه هم داشتند ـ من دیدم زنانی را از این قبیل - گفتند ما میخواهیم این بچه را بزرگ کنیم، خوب تربیت کنیم، نرفتیم کار بگیریم. زن نرفته کار بگیرد، آن کار هم زمین نمانده؛ آن ده نفر دیگر رفتند آن کار را گرفتند. باید از اینجور زنی قدردانی شود. در بیاناتی که حضرات فرمودند، این بود که مثلاً بیمههایی برای اینها در نظر گرفته شود. بله، تأمین اقتصادیشان، بیمهشان، بقیه چیزهایی که لازم است، باید در نظر گرفته شود.» [۱۳]
برتری کار خانه در قیاس فعالیت بیرون
برای دستیابی به تعاریف و مفاهیم سازنده، قیاس با آنچه ارزشمند بهشمار میآید میتواند کاربردی باشد: «وظایف داخل خانه زنان نه اهمیتش کمتر از وظایف بیرونی است .و نه اینکه زحمتش کمتر است. شاید زحمتش بیشتر هم باشد.او هم برای اینکه این محیط را اداره کند، به تلاش و کوشش احتیاج دارد. چون مدیر داخل خانه زنان هستند. آن کسی که اداره میکند، کدبانو، یعنی آن کسی که محیط خانواده تحت اشراف اوست. تحت نظارت و تدبیر و مدیریت اوست. خیلی کار پرزحمتی است. خیلی کار ظریفی است. فقط هم ظرافت زنانه از عهده انجام این کار بر میآید. هیچ مردی امکان ندارد بتواند این ظرافتها را رعایت کند.» [۱۴]
منابع
- KHMENEI.IR
- بانکی پور فرد،محمد حسین،مجموعه 5 جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی،انتشارات انقلاب اسلامی،1391
+++++++
زن در اندیشۀ آیتالله خامنهای؛ دیدگاه آیتالله خامنهای دربارۀ جایگاه فردی و اجتماعی زن مسلمان.
زن در اندیشۀ سید علی خامنهای، بهعنوان مکمل مرد بوده که توانایی طیکردن مسیر کمال را دارا است و تعالی هر یک از آنها در گرو ارتقای دیگری است. وی معتقد است که زنان بهعنوان نیمی از جمعیت کشور و نیمی از نیروی انسانی، در بازسازی کشور نقش اساسی دارند. از جمله امتیازهای اندیشۀ اسلامی نسبت به زن از منظر او، این است که زنان نیز میتوانند همچون مردان در قالب دانشمند، فیلسوف و عنصر فعال در صحنههای سیاسی، اداری و دولتی به جامعه خدمت کنند. به نظر آیتالله خامنهای، حضور اجتماعی زنان همراه با ایفای نقش مادری و همسری ضرورت دارد.
اهمیت جایگاه و نقش زنان
زن در اندیشۀ آیتالله خامنهای از اهمیت و جایگاه بسیار بالا برخوردار است. وی زن را عنصری با ایمان، عفیف، مدیر، محور و مایۀ آرامش میداند که در خانواده و در فرایند پیشرفت جامعه، اثرگذار است.[۱۵] به باور وی مسئلۀ مادری، همسری و خانهداری، از جمله مسائل اساسی و حیاتی زنان است و مبنا قراردادن خانواده در تمام طرحها و برنامهها لازم است. دستیابی زن به رتبههای عالی در صورتی ارزش تلقی میشود که زن پایگاه و جایگاه اصلی خود در خانه را حفظ کرده باشد.[۱۶] از منظر آیتالله خامنهای، عفت، عصمت، حفظ حجاب و نبود اختلاط بین زن و مرد و آرایشنکردن در برابر چشم مردان بیگانهای که از او لذت ببرند، دعوت به حفظ کرامت است. وی فرهنگ غرب را مروج برهنگی و ابتذال و حضور زنان در هرجا را نابودکنندۀ کرامت زن میداند.[۱۷]
زن در فرهنگ غرب
از دیدگاه آیتالله خامنهای، فرهنگ غرب با به لجنکشیدن هویت مردان، و پایینکشیدن شخصیت و هویت زنان تا سرحد یک شیء و بهانهای برای لذتجویی مردانِ هوسبازِ قدرتمدار، ظلم بزرگی به زنان روا داشته و آنها را از حقوق اساسی خود محروم کرده است. برخی از اصول حاکم بر فرهنگ غرب از منظر وی عبارتاند از:
1. اختلاط، آزادی و بیبندوباری در روابط زن و مرد و آزادی جنسی و همجنسی؛
2. وسیلهشدن زنان برای لذتبردن مردان؛
3. پایه قراردادن زنان برای رواج مصرفگرایی، تجملگرایی، اشرافیگری و مدپرستی؛
4. تحریک مردان با برهنگی و بیحجابی و رهاساختن زنان؛
5. سستکردن بنیان خانواده و رهاکردن و بیپناه و بیهویتکردن کودکان و رهاکردن آنها در جامعهای به شدت آزاردهنده؛
6. افراط و تفریط در دفاع از حقوق زنان و ایجاد پدیدهای بهنام فمینیسم.[۱۸]
احیای شخصیت زن با ورود اسلام
از منظر آیتالله خامنهای، اسلام نسبت به زن و مرد یک نگاه واقعبینانۀ متناسب با آفرینش و فطرت و نیازهای حقیقی دارد و بر اساس نیازهای فطری و واقعی و جهتگیری الهی بر محورهای ذیل استوار است:
1. ایجاد نگرش صحیح به نقش زن؛
2. روشهای صحیح قرارگرفتن زن و مرد در کنار هم در خانواده و جامعه؛
3. ترویج فرهنگ خویشتنداری جنسی و ایجاد مرز مشخص بین زن و مرد با حجاب و عفاف؛
4. تعیین مرزها و نقشها در سه حوزۀ تکامل فردی، خانواده و فعالیتهای اجتماعی برای زنان و دفاع از حقوق آنها در این سه حوزه؛
5. جلوگیری از تبرج و خودنمایی، مصرفگرایی، مدپرستی، اشرافیگری و سرگرم شدن زنان به امور پست و شهوانی؛
6. اصل قراردادن بنیان خانواده در جامعه؛
7. رکن قراردادن زن در استحکام بنیان خانواده؛
8. مشخصبودن حقوق زن در خانواده.[۱۹]
ویژگیهای زن در سبک زندگی اسلامی - ایرانی
بر اساس اندیشۀ آیتالله خامنهای، زن در صورتی که بخواهد از حیثیت اجتماعی شایستۀ خود برخوردار باشد، بایستی به روح آموزههای اسلام و خانواده پایبند باشد.[۲۰] برخی از ویژگیهای زن در سبک زندگی اسلامی – ایرانی از منظر وی عبارتاند از:
1. تلاشگر در راه خودسازی معنوی و اخلاقی؛
2. تلاشگر در راه فرزانگی و علم؛
3. پیشقدم در راه جهاد و مبارزه (از هر نوع)؛
4. بیاعتنایی نسبت به ارزشهای مادی، مال دنیا و تجملات بیارزش؛
5. عفیف و طاهر به حدی که دفعکنندۀ نظر هرز بیگانه باشد؛
6. دل آرامِ مرد و فرزندان در محیط خانه؛
7. مایۀ آرامش و آسایش محیط خانواده؛
8.با زن اسلامی-ایرانی، پاکتر از راهبه و شجاعتر از سرباز؛
9. قانع؛
10. ایثارگر؛
11. پرورشدهندۀ فرزندان سالم از جهت روانی و اعصاب و بیعُقده با کمک سخنان پرمهر و عاطفه؛
12. الگوبودن زنان مسلمان ایرانی در حجاب، حرکتهای اجتماعی، استقامت و حفظ خانواده.[۲۱]
الگوهای زنان مسلمان
آیتالله خامنهای، قرارگرفتن زن در مسیر کمال را در دنیای امروز بدون الگو میسر نمیداند. وی معتقد است تجملات، خوشگذرانیها، هوسهای زودگذر و تسلیمشدن در برابر احساسات بیبنیاد همچون تار عنکبوتی طنیده بر پای انسان رهرو است که او را از حرکت بازمیدارد.[۲۲] بر اساس بیانات آیتالله خامنهای، زنان میتوانند با الگو قراردادن فاطمۀ زهرا و زینب کبری توانایی فهم درست، هوشیاری در درک موقعیتها و انتخاب بهترین کارها ولو با فداکاری و ایستادن پای همه چیز، تکلیف بزرگی که خدا بر دوش او قرار داده را به نحو احسن انجام دهند.[۲۳] از نظر او، اگر جامعۀ اسلامی بتواند زنان الگو، باعظمت، زهرایی و زینبی تربیت کند، آن زمان زن به مقام شامخ خود نائل شده و دنیا و تاریخ را تحت تأثیر خود قرار میدهد.[۲۴] وی زنان الگو در تاریخ اسلام را حضرت زهرا؛ حضرت زینب؛ حضرت سکینه؛ همسر فرعون؛ حضرت مریم و دختران شعیب بیان میکند. از منظر وی، این الگوها بهویژه حضرت زهرا و حضرت زینب، در هر سه حوزۀ فردی، خانوادگی و اجتماعی، در قله قرار دارند. آیتالله خامنهای، شناخت درست این الگوها و تلاش برای نزدیک شدن به آنها را از جمله وظایف مهم در شناخت شخصیت، حقوق و دفاع از زنان میداند.[۲۵]
جایگاه زن در خانوادۀ اسلامی
بر اساس بیانات آیتالله خامنهای، اسلام زن را از آن جهت که نسبت به مرد در خانواده و در ارتباط با فرزندان زحمت بیشتری را تحمل میکند، در جایگاه حقیقی خود قرار داده است. از اینرو در محضر عدل الهی از ارزش حقِ بالاتری برخوردار است.[۲۶] از طرفی از مرد خواسته است که در خانواده حق تکلیف، تحمیل، زیادهروی، اعمال قدرتهای جاهلانه و غیر قانونی نداشه باشد. برخی از ویژگیهای جایگاه زن در خانواده از دیدگاه وی عبارتاند:
1. رکن اساسی؛ از منظر آیتالله خامنهای زن از آن جهت که هم بهوجودآورندۀ خانواده است و هم ادارهکنندۀ آن و داشتن نقش اصلی در تربیت فرزندان و تقویت روحیۀ شوهر، رکن اساسی خانواده محسوب میشود؛
2. حافظ خانواده؛ وی زنِ عاقل، با تدبیر و خانهدار را حافظ خانواده دانسته و در نبود زن، مرد را ناتوان در حفظ خانواده میداند؛[۲۷]
3. محور اصلی عواطف خانواده؛ از نظر او، کانون خانواده محل رشد و بالندگی عواطف و احساسات است که نیازمند یک محور اصلی است که آن خانم خانه است که اگر او نباشد، خانواده معنایی ندارد. او درمانگر طبیعت خاص و شکنندۀ مرد را فقط نوازش زن دانسته که حتی نوازش مادر نمیتواند جایگزین آن شود.[۲۸]
4. سهم بیشتر زن در تولید نسل؛ بر اساس بیانات وی، سهم زن و مرد در بنای خانواده یکسان نیست و هر کدام کمیت خاص خود را دارد. بهعنوان مثال در تولید نسل که از جمله کارهای اساسی انسان است، نقش مرد کمتر از نقش زن است. زن در دوران بارداری و شیرخوارگی فرزند، نقش طولانی دارد و بهطور کلی امکان حضانت زن نسبت به فرزند بیش از مرد است.[۲۹]
5. مادری؛ از منظر آیتالله خامنهای، نقش مادری از جمله مسائل اساسی و حیاتی زن در خانواده، حق حیات، مایۀ ادامۀ نسل بشر، انتقال دهندۀ فرهنگ، معرفت، تمدن و ویژگیهای اخلاقی یک قوم و جامعه و خلق و خوی خود به فرزند و عامل بهشتیشدن انسان است.[۳۰]
6. گرمابخش کانون خانواده؛ وی معتقد است، برای زن، وزیر و یا نخست وزیربودن افتخار نیست، بلکه افتخار زن این است که بتواند محیط خانواده خود را گرم اداره کند و حافظ آن باشد.[۳۱]
چالشهای زن مسلمان در خانواده
آیتالله خامنهای، با تأکید بر نقش تعیینکننده و سازندۀ زنان بر همسر، فرزندان، پدر و برادران خود، نادیدهگرفتن شأن و حق بانوی مسلمان در خانواده و عائله را از جمله مشکلات مهم زن میداند. از نظر او بخش مهمی از رسیدگی به این مشکلات بر عهدۀ قانونگذار بوده و بخش مهم دیگر آن بر عهدۀ خودِ زنان است. برخی از توصیههای وی به زنان جامعه برای برطرفکردن مشکلات آنها در خانواده عبارتاند از:
1. تحصیل علم، کسب معارف دین و انسگرفتن با کتاب؛
2. آگاهی از حقوقی که اسلام برای زن مسلمان در خانواده قرار داده است.[۳۲]
جایگاه اجتماعی زن در نظام اسلامی
از نظر آیتالله خامنهای، زن بهمثابۀ یک عنصر انسانی توانایی طیکردن مراحل کمال انسانی را دارد و همانند مرد میتواند[۳۳] به نحوی که هم خصوصیات زنانگی او (که برگرفته از مجموعه احساسها و خواستههای او است) حفظ شود در هیئت دانشمند، فیلسوف و عنصر فعال در صحنههای سیاسی، اداری و دولتی، به جامعه خدمت کند و هم به میدان معنویت و علم و هم به حضور در میدان سیاسی، تشویق شده باشد.[۳۴]
ضرورت حضور زن در اجتماع
بر اساس بیانات آیتالله خامنهای، شخصیت اجتماعی زن بهعنوان عضوی از این مجموعۀ بزرگ از جمله مسائل مهم در جامعه است. وی در تبیین دیدگاه اسلام در مورد ضرورت حضور زنان در اجتماع، تشویق زنان جامعه را به بیاعتنائی به شرکت در فعالیتهای اجتماعی، تعلیم علم، مادربودن و همسربودن، خیانت به این قشر از جامعه میداند. وی، ندادن مسئولیتهای عمومی به زنان و اینکه خود زنان هم نقشی را فرض نمیکردند را از جمله کوتاهیهای اعمال شده نسبت به زن در گذشته، برمیشمرد که به برکت انقلاب همان خودآگاهی و احساس شخصیت که در مردان بهوجود آمد در زنان نیز با جست بیشتری بهوجود آمده است.[۳۵] برخی از دیدگاههای آیتالله خامنهای در زمینه ضرورت حضور اجتماعی زنان عبارتاند از:
1. حضور زنان در میدان تلاش و جهاد عمومی، فعالیتهای مشروع همگانی، صحنه مبارزه با دشمن و سازندگی به اشکال مختلف؛
2. مباح و مطلوب و مجاز بودن فعالیت زنان در عرصههای اجتماعی، بهطور کامل؛
3. احساس مسئولیتکردن و اهتمام زنان به امور مسلمانان و جامعۀ اسلامی و امور جهان اسلام و تمام مسائلی که در دنیا میگذرد؛
4. حضور زن در اجتماع را بهمعنای حضور زن در خانواده دانستن و بهمعنای اینکه همسر و فرزندان او نیز وارد عرصه فعالیتهای اجتماعی شدهاند؛[۳۶]
5. ضرورت حضور اجتماعی زنان همراه با ایفای نقش مادری و همسری.[۳۷]
وظایف زن در جامعه
از منظر آیتالله خامنهای، زنان در اصلاح و پیشرفت جامعه نقش برجستهای دارند. برخی از این وظایف زنان بر اساس اندیشۀ وی عبارتاند از:
1. اصلاح جامعه با سالم ماندن محیط خانواده به برکت وجود زن؛[۳۸]
2. مؤثر دانستن نقش زنان بهعنوان نیمی از جمعیت کشور و نیمی از نیروی انسانی در بازسازی کشور. آیتالله خامنهای معتقد است اگر بینش غلط نسبت به زنان جامعه وجود داشته باشد بازسازی بهمعنای حقیقی و در سطح وسیع آن شدنی نیست.[۳۹]
حوزههای حضور زنان در اجتماع
بر اساس بیانات آیتالله خامنهای فعالیتهای اجتماعی زنان در پنج حوزه قابل تقسیم است:
1. تحصیلات؛ از جمله اموری که همواره مورد تأکید آیتالله خامنهای بوده، گسترش تعلیم و تربیت بانوان است.[۴۰] وی تحصیل زنان و حضور زنان تحصیل کرده در اجتماع را از جمله افتخارهای نظام جمهوری اسلامی بیان میکند و معتقد است که امنیت و کرامت زن در خانواده باید به گونهای حفظ شود که از تحصیل علم محروم نشود.[۴۱]
2. اشتغال؛ آیتالله خامنهای معتقد است که یک کشور از نیروی کار زنان بینیاز نیست. از منظر وی اشتغال زنان با رعایت شرایط ذیل بدون مانع است:
2.1. حفظ کرامت و ارزشهای معنوی و انسانی زن؛
2.2. عدم تزاحم شغل با تربیت فرزند و حفظ خانواده؛
2.3. همخوانی کار با ویژگیهای روحی و جسمی زنان؛
2.4. عدم اجبار و تحمیل کارهای سنگین به زنان؛
2.5. عدم خضوع در برابر مردان؛
2.6. عدم لطمه زدن به پیوند زن و شوهر؛
2.7. حفظ حریم محرم و نامحرم.[۴۲]
3. عرصۀ سیاسی؛ آیتالله خامنهای حضور زنان در عرصههای سیاسی را در جامعه مؤثر میداند و از بانوانی که اهل اقدام، نویسندگی و اهل فکر و سخنگفتن هستند میخواهد که در دفاع از انقلاب کوشا باشند.[۴۳]
4. عرصۀ دفاع مقدس (مجاهدتها)؛ بر اساس اندیشۀ آیتالله خامنهای، اگر زنان نسبت به فکری ایمان داشته باشند و در راه عملیکردن آن علیرغم موانع موجود، گام بردارند، میتوانند بر فرزندان، همسر و حتی برادران و پدارنشان هم تأثیر تعیینکننده و سازنده داشته باشند. بر این اساس حضور زنان در عرصه دفاع و جهاد به دو قسم قابل تقسیم است:
4.1. حضور غیر مستقیم: آیتالله خامنهای معتقد است اگر زنها جنگ را بهعنوان یک ارزش تلقی نمیکردند، مردها انگیزهای برای به میدان رفتن را نداشتند. او از جمله عوامل مهم در روانهشدن خیل بسیجیها به سمت جبههها، روحیۀ مادرها و همسران و زنها بیان میکند.[۴۴]
4.2. حضور مستقیم: به نظر آیتالله خامنهای، زنان پیش از انقلاب همواره مورد ستم سیاسی و فرهنگی بودند، اما انقلاب اسلامی زمینه را برای خلق فعالیتهای حماسی برای زنان دوشادوش مردان و در مواردی فراتر از مردان، فراهم کرد. او نقش تعیینکنندۀ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی و حضور مستقیم آنها در این عرصه را مورد توجه قرار میدهد. از نظر وی زنان، با ایمان، آگاهی و به دورماندن آنها از منجلاب فساد فرهنگ غرب، میتوانند در تغییر و تحول تاریخی و جهانی نقش اول را ایفا کنند.[۴۵]
5. عرصۀ ورزش قهرمانی؛ از منظر آیتالله خامنهای، ورزش بهمعنای پرورش جسم و تضمین سلامت بوده که برای زن و مرد لازم است.[۴۶] وی، درخشش بانوان ایران را در میادین جهانی ورزش عرصۀ دیگری از پیشرفتهای پس از انقلاب اسلامی بیان میکند.[۴۷]
نقش زنان در امور فرهنگی و آموزشی
آیتالله خامنهای، فساد فرهنگی را از جمله ابزار استکبار جهانی بر ضد ملت ایران میداند که در دراز مدت خطرآفرین است. بر این اساس حضور زنان در امور فرهنگی و آموزشی را از جمله مسئولیتهای مهم زنان جامعه بیان میکند.[۴۸]
حق مالکیت و استقلال اقتصادی زن در اسلام
آیتالله خامنهای در تبیین دیدگاه اسلام در مورد حق مالکیت و استقلال زن، این حق را رسمی و تثبیت شده بیان میکند. وی معتقد است که بر اساس موازین اسلام زن مالک ثروت خود است و قادر است بدون اذن شوهر و یا پدر در مال و ملک خود دخل و تصرف کند.[۴۹]
شرایط حضور اجتماعی زن
برخی از شرایط حضور زن در اجتماع بر اساس اندیشۀ آیتالله خامنهای عبارتاند از:
1. طهارت؛
2. عفت؛
3. احساس مسئولیت؛
4. حفظ حریم در روابط زن و مرد؛
5. دوری از معاشرتهای بیقید و شرط و نامناسب که در آن جهات فرهنگی و اخلاقی خاص رعایت نشده باشد؛
6. رعایت تقوای الهی در روابط زن و مرد؛
7. رعایت فرهنگ عدم اختلاط زن و مرد در اسلام؛
8. تکبر و عدم خضوع در صحبت با مرد نامحرم؛
9. دوری از فتنۀ جنسی با وجود جواز همکاری زن و مرد؛
1ه پوشش درست و پرهیز از آرایش و جلسات و معاشرتهای آنچنانی در همۀ محیطها.[۵۰]
عوامل انحطاط زنان
از دیدگاه آیتالله خامنهای برخی از عوامل انحطاط زنان عباتاند از:
1. رواج فرهنگ غرب؛ بهمعنای فرهنگ تجمل، آرایش و مصرفگرایی، شهوترانی، تحتالشعاع قراردادن مسائل اساسی کشور کششها و جاذبههای جنسی؛
2. برجایماندن تعلیمات غربی در برخی خانوادهها؛ بر اساس بیانات آیتالله خامنهای، تمایل برخی از خانوادهها به انجام آداب و اطوار و نوع پوشش و معاشرت به سبک فرهنگ غرب، نتیجۀ تعلیمهای معلمان غربی در دوران سلطنت خاندان منفور پهلوی است که در طول دهها سال در این کشور نفوذ و رشد یافته و با وجود انقلاب در کشور و تحول بزرگی که در فرهنگ و ذهنیت مردم بهوجود آمد، هنوز ادامه دارد؛
3. تزریق ارزشهای کاذبی همچون طلاپرستی و دلخوشبودن به چیزهای بیارزش در جامعۀ زنان شهری؛
4. دورکردن زنان جامعۀ اسلامی ایران از ارزشها بهجهت اینکه زنان جهان سوم آرمانخواه و دارای فکر روشن نباشند؛
5. غافلکردن زنان از اصالتها و ارزشهای معنوی؛ ها ترویج فرهنگ مصرفگرایی و رویآوردن به تجملات بهجهت دورنگهداشتن زنان از مسائل سیاسی و آگاهیهای اجتماعی؛
7. ترویج بیبندوباری؛
8. ترویج آزادیهای غلط بهمعنای آزادی از قید و بندهای خانوادگی، نفوذ مطلق مرد، ازدواج و تشکیل خانواده و پرورش فرزند، آزادی جنسی و عدم خویشتنداری جنسی با هدف شهوترانی زودگذر بهجهت قراردادن زن بهعنوان ابزار لذتجویی مردان هرزه.[۵۱]
وظایف زنان ایران برای کسب هویت اسلامی
برخی از وظایف زنان در ایران اسلامی بهخصوص زنان جوان و دختران دانشآموز و دانشجو، از دیدگاه آیتالله خامنهای عبارتاند از:
1. زندهکردن هویت والای زن اسلامی آنچنان که چشم دنیا را بهخود جلب کند؛ بهمعنای حفظ هویت و خصوصیت زنانۀ خود -که طبیعت و فطرت است و برای هر جنسی خصوصیات آن جنس ارزش دارد- در عین حال پیشروی در میدان ارزشهای معنوی مانند عبادت، تقرب به خدا، معرفت الهی و سیر وادیهای عرفان؛
2. پیشرفت در عرصههای سیاسی و اجتماعی، صبر، ایستادگی، مقاومت، حضور سیاسی، درک و هوش سیاسی، شناخت کشور خود و آیندۀ آن؛
3. شناخت هدفهای ملی و بزرگ و اهداف اسلامی مربوط به کشورهای اسلامی و ملتهای اسلامی، شناخت دشمن و توطئههای و روشهای او.[۵۲]
آسیبها و راهکارها
بر اساس بیانات آیتالله خامنهای، با وجود فرهنگ غنی و انسانساز در نظام اسلامی، در برخی موارد حرکتهای دفاع از حقوق زنان، تحت فشارهای روانی و تبلیغات غربی و بر اساس فرهنگ غربی سعی در برطرف کردن نابسامانیها و گرههای مشکلات زنان هستند ولی چنین حرکتهایی نهتنها موفق نمیشوند، بلکه نابسامانیها و چالشهای فرهنگ غربی را هم بر مشکلات میافزایند. از منظر وی حرکات دفاع از حقوق زنان میبایست تابع اصول برخاسته از اسلام و استقلال فرهنگی و سیاسی کشور بوده و از فرهنگ غلط غربی در امان باشد تا بهطور حقیقی حقوق زنان را پاس بدارد. این اصول عبارتاند از:
1. پرهیز از موضع انفعال و اثرپذیری از فرهنگ غرب و تقلید از حرکتهای افراط و تفریط؛
2. الگو قراردادن هدف، شعارها و برنامهها بر اساس رعایت احکام اسلامی؛
3. مورد توجه قرار گرفتن وظایف زن و مرد بر اساس فطرت آنها؛
4. دخالتدادن رشد معنوی و اخلاقی زنان در کلیه برنامهها؛
5. اولویتدادن استحکام بنیان خانواده و دفاع از حقوق زنان در درون خانواده؛
6. تنظیم مقررات و قوانین در برخورد با متعدیان به حقوق زن.[۵۳]
پانویس
- ↑ ارتباط تصویری با ستاد ملی مبارزه با کرونا، 99/02/21
- ↑ مصاحبه پیرامون جایگاه زن در جمهوری اسلامی 63/12/04
- ↑ ذاکرین اهل بیت علیهمالسلام95/12/29
- ↑ ذاکرین اهل بیت علیهمالسلام95/12/29
- ↑ مصاحبه با مجله شاهد یاران 67/09/13
- ↑ مراسم عقد ازدواج 76/12/18
- ↑ زنان متخصص پزشکی و مامایی 72/09/9
- ↑ مراسم عقد ازدواج73/09/2
- ↑ دیدار عمومی زنان ٢١/١٢/٦٣و مراسم افتتاحیه ﻛﻨﮕﺮهى ﺟﻬﺎﻧﻰ زن و انقلاب جهانی اسلام 66/11/17
- ↑ ﺟﻠﺴﻪى ﭘﺮﺳﺶ و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺎ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن 67/10/22
- ↑ ﻣﺮاﺳﻢ ﻋﻘﺪ ازدواج 81/11/30
- ↑ دﻳﺪار عمومی بانوان72/09/17
- ↑ سومین نشست اندیشههای راهبردی با موضوع زن و خانواده 90/10/14
- ↑ مراسم عقد ازدواج 81/06/6
- ↑ «زن اسلامی در اجتماع اثرگذار، مدیر خانواده و مایۀ آرامش مرد/ حضور ایران در منطقه ربطی به آمریکا و اروپا ندارد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «کرامت وشخصیت زن مسلمان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ حسینی باقرآبادی، «حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری»، ص135.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص7.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص39-90..
- ↑ «بیانات و توصیههای رهبر انقلاب با موضوع «نقش و رسالت زن» منتشر شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای
- ↑ حدیث ولایت، 1375ش، ص138.
- ↑ «زن امروز دنیا الگو میخواهد؛ اگر الگوی او زینب و فاطمهی زهرا باشند، کارش عبارت است از فهم درست، هوشیاری در درک موقعیتها و انتخاب بهترین کارها»، خبرگزاری میزان.
- ↑ پورعباس، «زینب (س)، نمونه کامل یک زن مسلمان»، سایت بصیرت.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص10.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از پرستاران با رهبر انقلاب»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «بیانات در جمع زنان خوزستان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «کرامت وشخصیت زن مسلمان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص128.
- ↑ «مروری بر بیانات رهبر انقلاب درباره نقش بیبدیل مادری و همسری زنان»، خبرگزاری فارس.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص128.
- ↑ «زن در بیان رهبر معظم انقلاب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص178.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ حدیث ولایت، 1375ش، ج6، ص138.
- ↑ زن از دیدگاه مقام معظم رهبری، 1378ش، ص65-98.
- ↑ چهار ساله دوم، 1364ش، ج1، ص394.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص182.
- ↑ زن از دیدگاه مقام معظم رهبری، 1378ش، ص58.
- ↑ زن از دیدگاه مقام معظم رهبری، 1378ش، ص96-97.
- ↑ لولاآور و شاهمرادی زواره، «واکاوی نقش اجتماعی زن از منظر آیتالله خامنه ای»، ص19.
- ↑ بانکیپور، نقش و رسالت زن: عرصههای حضور اجتماعی زن، 1393ش، ص52-56.
- ↑ لولاآور و شاهمرادی، «واكاوي نقش اجتماعي زن از منظر آيتالله خامنهاي»، ص21-22.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص112-114.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص180.
- ↑ بانکیپور، نقش و رسالت زن: عرصههای حضور اجتماعی زن، 1393ش، ج5، ص140-141.
- ↑ «نظر رهبری درباره ورزش بانوان»، وبسایت تابناک.
- ↑ بانکیپور، نقش و رسالت زن: عرصههای حضور اجتماعی زن، 1393ش،ج5، ص45.
- ↑ «حق کرامت الهی زن از منظر حضرت آیتالله خامنهای»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص223-237.
- ↑ بانکیپورفرد، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، 1381ش، ص271-299.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص107.
- ↑ شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، 1383ش، ص9.
منابع
قرآن کریم.
- بانکیپورفرد، امیرحسین، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، 1381ش.
- بانکیپور، امیرحسین، نقش و رسالت زن: عرصههای حضور اجتماعی زن، تهران، انقلاب اسلامی، 1393ش.
- «بیانات در جمع زنان خوزستان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 20 اسفند1375ش.
- «بیانات در دیدار اعضاء شورای فرهنگی، اجتماعی زنان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آيتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1370ش.
- «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آيتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 30، آذر 1379ش.
- «بیانات دردیدار جمعی از پرستاران با رهبر انقلاب»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آيتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 20 دی 1373ش.
- «بیانات و توصیههای رهبر انقلاب با موضوع «نقش و رسالت زن» منتشر شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1393ش.
- پورعباس، کامران، «زینب (س)، نمونه کامل یک زن مسلمان»، سایت بصیرت، تاریخ درج مطلب: 30 آذر 1399ش.
- چهارسالۀ دوم، تهران، اطلاعات، 1368ش.
- «حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری حفظه الله»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1399ش.
- حسینی باقرآبادی، عباس، «حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری»، مجلۀ مبلغان، شمارۀ 192، تیر و مرداد 1394ش.
- دانشگاه اسلامی و رسالت دانشجوی مسلمان، روابط عمومی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، بیتا.
- حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری، تهران، ، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 1375ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 10 دی 1402ش.
- زن از دیدگاه مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای، تهران، نوادر، 1378ش.
- «زن اسلامی در اجتماع اثرگذار، مدیر خانواده و مایۀ آرامش مرد/ حضور ایران در منطقه ربطی به آمریکا و اروپا ندارد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1396ش.
- «زن امروز دنیا الگو میخواهد؛ اگر الگوی او زینب و فاطمهی زهرا باشند، کارش عبارت است از فهم درست، هوشیاری در درک موقعیتها و انتخاب بهترین کارها»، خبرگزاری میزان،تاریخ درج مطلب: 9 بهمن 1398ش.
- «زن در بیان رهبر معظم انقلاب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 12 آبان1388ش.
- شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران، قدر ولایت، 1383ش.
- «کرامت وشخصیت زن مسلمان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، 5 مرداد 1385ش.
- کمالی، علی، قرآن و مقام زن، قم، اسوه، 1371ش.
- لولاآور، منصوره و راضیه شاهمرادی زواره، «واکاوی نقش اجتماعی زن از منظر آیتالله خامنهای»، فصلنامۀ علمي-پژوهشي نظريههاي اجتماعي متفكران مسلمان، شمارۀ 1، بهار و تابستان1393ش.
- «مروری بر بیانات رهبر انقلاب درباره نقش بیبدیل مادری و همسری زنان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 23 دی 1401ش.
- «نظر رهبری درباره ورزش بانوان»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 5 شهریور 1401ش.
++++++
الگو بودن زن ایرانی در اندیشه آیتالله خامنهای
«منزلت حضرت زهرا برای ما مسلمانان امروز، فراتر از منزلت یکی از برجستگان خاندان پیامبر و دارای یک خصوصیت مضاعفی است و آن این است که این بانوی بزرگوار و عزیز، سرمشقی است برای زن ایرانی که میخواهد علیرغم تمام بدآموزیها و علیرغم تمام سیاستهایی که میخواستند زن را در لجنزار اخلاقی بغلتانند، موجودی باشد دنبالهرو حضرت زهرا (علیها السلام)؛ یعنی با دین، طیب و طاهر، شجاع، مبارز، وفادار و درعینحال در میدانهای دشوار زندگی با تمام وجود سرمایهگذاری کند. فاطمهی زهرا(علیهالسلام) یک چنین عنصر عزیز و بزرگواری است.»[۱]
ضرورت
ممکن است این سؤال به ذهن متبادر شود که چرا باید زن مسلمان ایرانی را بهعنوان الگو برای زنان مسلمان و حتی زنان عالم بهعنوان الگو معرفی نمود. چرا از همان ابتدا به سراغ الگوهای والا و اصیل که حضرت زهرا و حضرت زینب سلامالله علیهما و... اقتدا نکنیم؟ به عبارت دیگر این زن انقلابی ایرانی بود که در کنار جریان همیشه تحت ستم بودن زن، جریان صریح و والای زن مسلمان را از لابهلای صفحات تاریک تاریخ بیرون کشید و نشان داد به پیروی از زنان صدر اسلام است که زن ایرانی در این نقطه قرارگرفته است: «زن مسلمان ایرانی تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد که میتوان زن بود، عفیف بود، محجبه و شریف بود و... .» [۲] و از آنجهت که این الگو گیری را به منصه ظهور رساندند؛ میتوانند الگویی قرار گیرند برای زنان همعصر خویش و ایشان را به این نتیجه برسانند که میشود و میتوانند تغییر کنند و تغییر دهند: «در سفری به همین منطقهی مسلماننشین شمال آفریقا، در کشوری دیدم که دخترها و زنهای آن، حجاب خودشان را به تقلید از حجاب زنان ایرانی درست کرده بودند. در شرق دنیای اسلام - تا آنجایی که میتوان از آن خبر گرفت. این حرکت ملت ایران و این نشانهی عظیم و تحقق اسلام انقلابی و ناب و راستین، آثار خودش را در دل مردم گذاشته است .» [۳]
هدف
در دنیایی که تمام ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آن به دنبال بهرهوری از انسانیت بهویژه زنان هستند ما موظفیم طبق تکلیف مسلمانیمان به دنبال آزادسازی ملتها از ذیل یوغ استکبار و طاغوت باشیم. تاریخ اسلام به ما ثابت کرده است که استراتژی الگوسازی باید و میتواند در این مسیر راه گشا باشد: «امروز ما میتوانیم امیدوار باشیم که همچنانی که یک روز اسلام توانسته در آنچنان فضای فرهنگی فاسد و غلطی زنی مثل زینب (سلامالله علیها) را به وجود بیاورد که الگو و نمونهی یک انسان بزرگ است؛ نهفقط یک زن، یک زن برجسته، امروز هم میتواند تعالیم اسلام و فرهنگ اسلامی در میان این جنجال غوغاگرانهی جوسازانهی غرب، نمونهی یک زن مسلمان کامل و بزرگ را به وجود بیاورد و ما احتیاج به این داریم. امروز دنیا احتیاج دارد به اینکه زن مسلمان هویت و حقیقت فرهنگی خودش را نشان بدهد .»[۴]
ریشهی الگوگیری از زن انقلابی
رفتار شجاعانه در برابر ستمهای نوین جهانی علیه زنان، که برآمده از اخلاص و ایمان اسلامی بود، ریشهی تمام این علاقهمندیهاست: «در کشورهای اسلامی دوردست که از لحاظ زبان و بسیاری از آداب و متن هم با ما فرق دارند، به احترام و عشق زن ایرانی، زنانشان و دخترانشان چادر سر میکنند، چادری که آنجا معمول نبوده. چادر میدانید یک پوشش ایرانی است. زنهای مسلمان دیگر در بعضی جاها عبا سر میکنند، بعضی جاها مقنعه سر میکنند، هرجا یکچیزی دارند دیگر، این چادری که شما سرتان است، این پوشش ایرانی است اما یکجاهایی زنهای بعضی از این کشورها از بس مجذوب حرکت و قهرمانی زنان ایرانی هستند، پوشش خودشان را برداشتند، چادر سرشان کردند یا اگر پوششی نداشتند چادر سرشان کردند، تحت تأثیر قهرمانی، شجاعت، اخلاص و ایمان اسلامی، بیاعتنایی کردن به ستمها و اخلاقی تحمیلی عربی مصرفی اروپایی استعماری که شماها الحمدالله این بیاعتنایی را داشتید و آن پایبندی را به اخلاق اسلامی داشتید هستند .» [۵]
ابزار
زنده کردن هویت زن اسلامی بهتنهایی کفایت نمیکند بلکه باید جلب نظر جهانیان را به دنبال داشته باشد تا هدف حاصل شود: «زن مسلمان ایرانی در ایران اسلامی، باید کوششش این باشد که هویت والای زن اسلامی را آنچنان زنده کند که چشم دنیا را به خود جلب کند، این امر وظیفهای است که بر دوش زنان مسلمان است؛ بهخصوص زنان جوان و دختران دانشآموز و دانشجو .»[۶]
ملزومات
پیشروی، اعتمادبهنفس، اعتقاد و ایمان
«در کشورهایی که در فرهنگ غربی غرق بودند، خانمها دارند الگوی شمارا عمل میکنند، الگوی زن مسلمان و دختر مسلمان ایرانی را. من در الجزایر نمونهاش را دیدم، در مصر نمونهاش وجود دارد، در لبنان نمونهاش وجود دارد، در ترکیه نمونهاش وجود دارد، در همهی کشورهای اسلامی خانمهای آگاه و بیدار و بینا و بهخصوص نسل جوان دارند از الگوی زن مسلمان جمهوری اسلامی و انقلابی تقلید میکند، این لازمهی آن پیشروی شماست، لازمهی اعتقاد و اتکابهنفس شماست که دارید نشان میدهید که زن میتواند در فعالیتهای اجتماعی هم فعال باشد و مثل مرد و در مواردی جلوتر از مرد تلاش بکند و مجاهدت بکند و درعینحال حد زن اسلامی را و مرزهای موجود بین زن و مرد را بهطور کامل حفظ کند کما اینکه شما حفظ میکنید و این الگو در دنیا رواج پیدا خواهد کرد. این را بدانید، نشانهی ایمان شماست و براثر اعتقاد شماست. شخصیت زن مسلمان، یک شخصیتی است که دارد بهتدریج شکل میگیرد، بهخصوص در بین نسلهای جوان و امیدواریم که - آن شاء الله - روزبهروز هم بیشتر بشود .» [۷]
جامعیت
الگو قرار گرفتن الزاماتی دارد که جامعیت در عملکرد و پاسخگویی به نیازها در عرصههای مختلف زندگی، از مهمترین آنهاست: «زنان مسلمان ایرانی در دنیای امروز رسالتی عظیم بر عهدهدارند و بهعنوان الگوی زنان جهان باید پیام متعالی خود را در عرصههای مختلف بشری به گوش جهانیان برسانند .» [۸]
حفاظت در مقابل تغییر
یکی دیگر از الزامات الگو بودن، تحفظ از الگویی است که ارائهشده است: «امروز زنهای کشورهای اسلامی، زنهای شمال افریقا زنهای الجزایر، زنهای مصر، زنهای عراق، زنهای منطقهی شرقی جهان اسلام، همه از زن ایرانی یک الگو میجویند و مییابند، زن ایرانی یکدفعه جلوه کرد در چشم ناظران مسائل جهانی مربوط به جوامع و ازجمله مسائل مربوط به زن. شما نباید بگذارید نسل شما، گروه شما، کسانی از شما که مسؤولیتی را بر دوشهای خودتان احساس میکنید، نباید بگذارید که دستهایی بخواهند این را عوض کنند.» [۹]
حفاظت از دستاوردها
دستاوردهای یک عملیات مهمتر از خود آن عملیات است چرا که در صورت زیر سؤال رفتن دستاوردها، استراتژیهای مولد عملیاتها هستند که زیر سؤال میروند و به همین جهت است که باید حتی از خدشهدار شدن آنها جلوگیری به عمل آورد: «شما نسل انقلابی امروز به هیچ قیمت نباید اجازه دهید رتبهای که زن در جمهوری اسلامی کسب کرده و آوازهای که برای زن مسلمان در سراسر گیتی به دست آورده، با توطئهی دشمنان خدشهدار شود.» [۱۰]
استمرار تا معرفی کامل
یکی دیگر از الزامات الگوسازی از هویت زن مسلمان ایرانی، توجه به نکته بسیار ظریفی است که اگر بهطور کامل انجام نگیرد زمینه را برای شیطنتهای دشمن فراهم میآورد. شناساندن درست، دقیق و کامل از الگوی زن مسلمان انقلابی خود نیازمند استراتژی است که حضرت آقا خوب به آن اشاره نمودند:«ولادت جدیدی را که برای زن مسلمان در سایهی انقلاب اسلامی به وجود آمده است، واقعاً باید تبریک گفت. شکفتن تازه زنان مسلمان کشورهای دیگر است. در بسیاری از کشورهای اسلامی امروز، چه کشورهای عربی و چه کشورهای غیرعربی مسلمان، دختران دانشگاهی دانشجویان و مخصوصاً در میان زنان جوان موجی به سمت منش زن ایرانی به وجود آمده است؛ مثلاً حجاب با فراگیری علوم اسلامی را از زن ایرانی تقلید میکنند که این با مقاومتهایی از طرف دولتها روبرو شده است. یکجا آموزش علوم اسلامی را برای دختران دانشجو ممنوع کردهاند و در جای دیگر حجابی را که شبیه زنان ایرانی است برای زنان دانشجو ممنوع کردهاند. در عین حال موج الگو شناختن زن ایرانی در میان زنان مسلمان کشورهای اسلامی فزاینده است و این آغاز کار است؛ اما هنوز بسیاری از آنها کاملاً از زن ایرانی شناخت ندارند. این را میدانند که زن ایرانی در میدانهای انقلاب حضور داشته و شعار در تظاهرات داده و مردها و فرزندانش را تشویق کرده و خود همهجا حاضر بوده است؛ اما زنان مسلمان کشورهای دنیا هنوز آن ظرافتها، گذشت و فداکاریهایی را که بهحق، ملت ما شهیدپروری نام گذاشتهاند نمیدانند که البته این نیز کشف خواهد شد و آنچنان تلألؤ مجاهدت و بزرگواری زنان ما درخشنده است که پنهان نخواهد ماند.»[۱۱] لازم به یادآوری و توجه است که این شناخت حاصل نمیشود مگر اینکه برای بازنمایی اقدامات و شاخصهها و دستاوردهای زن انقلابی تلاشی صورت گیرد: «به خانوادهی این شهیدان والامقام تبریک میگویم و امیدوارم که به برکت خون این زنان شریف و مجاهد، رسانهها و هنرمندان و فرزانگان و سینماگرانی بتوانند جهاد بزرگ زن ایرانی مسلمان را به دنیا که سخت محتاج شناختن آن است، بنمایانند. زن مجاهد مسلمان ایرانی، معلم ثانی برای زنان جهان خواهد بود، پس از معلم اول که زنان مجاهد صدر اسلام بودند. سلام خدا بر بانوی بزرگ اسلام حضرت فاطمهی زهرا و بر همهی زنان بزرگ صدر اسلام و بر بانوان فداکار و از جانگذشتهی ایران اسلامی.» [۱۲]
شاخصهای زن انقلابی
برای الگوسازی از زن انقلابی نیازمند شناخت شاخصهای آن هستیم: «شیر زنان انقلاب و دفاع مقدس نشان دادند که الگوی سوم زن «نه شرقی، نه غربی» است زن مسلمان ایرانی تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد که میتوان زن بوده عفیف بود، محجبه و شریف بود و درعینحال، در متن و مرکز بود. میتوان سنگر خانواده را پاکیزه نگاه داشت و در عرصهی سیاسی و اجتماعی نیز سنگرسازیهای جدید کرد و فتوحات بزرگ به ارمغان آورد. زنانی که اوج احساس و لطف و رحمت زنانه را با روح جهاد و شهادت و مقاومت درآمیختند و مردانهترین میدانها را با شجاعت و اخلاص و فداکاری خود فتح کردند .»[۱۳] البته در کنار این نمای ابرازی ما شاخصهای ابزاری نیز داریم که بهواسطه آنها میتوان چنین ظهوری را شاهد بود: «دﻳﺪار ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺎﻧﻮان ﻣﺤﺘﺮم در ﺷﻬﺮ ﻣﻘﺪّس ﻗﻢ ﻛﻪ ﺷﻬﺮ ﻋﻠﻢ و ﺷﻬﺮ دﻳﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای اینجانب دارای ﻣﻌﻨﺎی ﻗﺎﺑﻞ اﻫﺘﻤﺎﻣﻰ و ﻧﻴﺰ ﺧﺎﻃﺮهی ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮب ﻣﻄﻠﻮﺑﻰ اﺳﺖ ﭼﻮن اﻳﻦ ﺟﻤﻊ ﻣﺤﺘﺮم ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن آنها ﺑﺎﻧﻮان ﻋﺎﻟﻢ و ﻓﺎﺿﻞ طلاب ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻰ و داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن رشتههای ﻋﻠﻤﻰ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺑﺎﻧﻮان ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﺣﻀﻮر دارﻧﺪ، ﻳﻚ مجموعهی اﻫﻞ ﻋﻠﻢ و اﻫﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ و درعینحال ﭘﺎﻳﺒﻨﺪ ﺑﻪ ارزشهای واﻻی اﺳﻼﻣﻰ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺑﺮای زﻣﺎن ﻣﺎ نهفقط در ﺳﻄﺢ ﻛﺸﻮر ﺑﻠﻜﻪ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﻳﻚ حادثهی ﭘﺮﻣﻌﻨﺎﻳﻰ اﺳﺖ و ﻳﻚ اﻟﮕﻮﺳﺖ. » [۱۴]
عرصههای الگوگیری از زن ایرانی
«وظیفهی شما خانمهاست که با این تلاشهای بزرگوارانه و انقلابیای که انجام میدهید چه در محیط پرستاری، چه در محیط علمی، چه در محیط پزشکی، چه در محیط دانشجویی، چه در محیط خدمات فرهنگی با خدمات گوناگون پشتیبانی جبهه، چه در حضور در میدان سیاست، چه در اظهارنظر، چه در هدایت افکار و تنویر افکار مردم، چه در کارهای هنری، زباندار و جهتدار با فعالیت و تلاش خودتان در میدانهای گوناگون، رشد زن و جست فرهنگی اسلامی زن را به دنیا نشان بدهید و بدانید که دنیا از شما تقلید خواهد کرد، کما اینکه الان دارد تقلید میکند.»[۱۵]«در انقلاب اسلامی و در دفاع مقدس، زنانی ظهور کردند که میتوانند تعریف زن و حضور او در ساحت رشد و تهذیب خویش و در ساحت حفظ خانهی سالم و خانوادهی متعادل و در ساحت ولایت اجتماعی و جهاد امر به معروف و نهی از منکر و جهاد اجتماعی را جهانی کنند و بنبستهای بزرگ را در هم بشکنند. اقتدار و جذبهی تازهای به برکت خون این زنان مجاهد در عصر جدید ظهور کرده است که زنان را ابتدا در جهان اسلام تحت تأثیر قرارداد و دیر یا زود در سرنوشت و جایگاه زنان جهان دست خواهد برد.»[۱۶]
دستاوردها
شناخت و معرفی دستاورهای پیروی از جریان و شاخصهای زن انقلابی، بسیار حائز اهمیت است چراکه همین دستاوردها، انگیزهها و تمایلات را مدیریت کرده و عملکردها را جهت میبخشند.
دستاورد فردی
احساس شخصیت
«امروز دنیا از شما یاد خواهد گرفت. حرکتی را که زن ایرانی شروع کرده است، از دست ندهید. این حرکت برای دنیا یک پیام جدیدی دارد و ولادت جدید است و مشخصههای آن احساس شخصیت زن است و اینکه اوست که گردانندهی تاریخ است و میتواند در جامعه، نقش تعیینکننده داشته باشد .» [۱۷]
دستاورد اجتماعی
اداره اجتماع
«امروز زن ایرانی برای زنهای کشورهای جهان سوم و بالأخص برای کشورهای اسلامی بهصورت یک الگو درآمده است؛ یعنی حجابی که شما دارید، در کشورهای دیگر یک حجاب نمونه شناختهشده است. زن مسلمان فریاد زدن و دادن شعارهای اسلامی را بلد نبود و به آن عادت نداشت. حتی اگر در یک محفلی گفته میشد صلوات بفرستید، کسانی که صلوات میفرستادند، مردها بودند و زنها اصلاً صلوات نمیفرستادند؛ اما حالا شما میبینید که در اجتماعات عظیم اسلامی هم در کشور خودمان و هم در جاهای دیگر، صدای زنها گاهی بر صدای مردها غلبه دارد؛ یعنی زنها احساس نمیکنند که آنها فقط باید شعار بدهند. آنها دارند اجتماع را اداره میکنند. پس موجد این خصوصیات، زن ایرانی است که هم خودش را ساخت و هم الگوسازی کرد.» [۱۸]
حرکت در مسیر باورها
«امروز هم دیگران از شما یاد گرفتهاند؛ امروز در سرتاسر دنیای اسلام آنکسانی که حاضرند در درون خود و در صفآرایی حق و باطل، حق را بر باطل پیروز کنند و غلبه دهند، کم نیستند. پایداری شما - چه در دوران دفاع مقدس و چه در بقیهی آزمایشهای بزرگ این کشور به این فضیلتها را در زمانهی ما ثبت کرد. زمانی ما زمانی ارتباطات نزدیک است؛ اما این ارتباطات نزدیک همیشه به سود شیطان و شیطنتها نیست؛ به سود معنویتها و اصالتها هم هست. مردم دنیا خیلی چیزها را از شما یاد گرفتهاند.»[۱۹]
مصادیق الگوگیری
مشاهدهی جریانها یا رفتارهای گروهی متأثر از زن انقلابی، در جوامع مختلف، از آن جهت حائز اهمیت است که نشان از توفیق این الگوسازی دارد:«من در یکی از کشورهای اسلامی - که حجاب محلی هم دارند، بیحجابیهای خیلی بد هم دارند - ناگهان چشمم افتاد به یک زنی، به کسی که با من همراه بود گفتم که این حجابها، حجاب دخترهای ماست. او هم نگاه کرد تصدیق کرد؛ یعنی چیزی بود که درست از زنهای ما این را گرفته بودند. چادر نبود، اما حجابی به شیوهی حجاب اسلامیای که در بین دخترهای ما و زنهای ما معمول بود که صادرشده از اینجاست، ممکن است چادر شما هم و چادر مشکی شما هم بهتدریج صادر بشود به کشورهای دیگر. البته هرجایی برای خودشان یک چادر گونهای، یکچیزی دارند، یک پوششی دارند در کشورهای اسلامی، حالا ولو به این شکلی که حالا شماها سرتان میکنید مخصوص اینجاست. یا مثلاً فرض کنید در تظاهراتی که در کشورهای اسلامی گاهی انجام میگیرد و شما در تلویزیون بعضی از نمونههایش را دیدید، میبینید که زنها بهصورت باحجاب، بهصورت مسلمانی چطور میآیند توی تظاهرات شرکت میکنند؛ اینها از شما یاد گرفتند .»[۲۰]الگویی که دستاورد آن سرنوشت ملتها را تحت تاثیر قرار خواهد داد: «همین مادری که در فلسطین، جوان خودش را میبوسد و بهطرف میدان جنگ میفرستد، یک نمونه است. فلسطین سالهای متمادی، زن و مرد و پیر و جوان داشت؛ اما براثر ضعفها و به دلیل آنکه در میدان صفآرایی معنوی، جنود عقل نمیتوانست بر جنود جهل پیروز شود، فلسطین دچار ذلت شد و این وضعیت برایش پیش آمد و دشمنان بر آن مسلط شدند؛ اما امروز وضعیت فلسطین، به گونهی دیگری است؛ امروز فلسطین به پا خاسته است؛ امروز ملت فلسطین - زن و مرد - در صفآرایی معنوی در درون خود توانسته است جانب، معنویت را علیه دهد و پیروز کند؛ و این ملت پیروز خواهد شد.»[۲۱]
جستارهای وابسته
- زن در اندیشه آیتالله خامنهای
- الگوی قرآنی زن در اندیشه آیتالله خامنهای
- الگو بودن حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در اندیشه آیتالله خامنهای
- شاخصهای رفتاری حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) در اندیشه آیتالله خامنهای
- ویژگیهای شخصیتی حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) در اندیشه آیتالله خامنهای
- الگو بودن حضرت زینب (سلاماللهعلیها) در اندیشه آیت آلله خامنهای
- الگو زن مسلمان در اندیشه آیتالله خامنهای
پانویس
- ↑ خطبه نماز جمعه63/11/12
- ↑ پیام به کنگره هفت هزار زن شهید 91/12/16
- ↑ پاسداران استان گیلان 80/02/06
- ↑ پرستاران 65/10/15
- ↑ وزیر و گروهی از دانشجویان مرکز تربیتمعلم 63/02/12
- ↑ دیدار عمومی زنان 79/06/30
- ↑ دیدار عمومی زنان 79/06/30
- ↑ زنان طلبه و فرهنگی در مصلای قم 74/09/18
- ↑ زنان آموزشوپرورش 63/11/07
- ↑ زنان آموزشوپرورش 63/11/07
- ↑ دیدار عمومی زنان63/12/21
- ↑ پیام به کنگره هفت هزار زن شهید 91/12/16
- ↑ پیام به کنگره هفت هزار زن شهید 91/12/16
- ↑ ززنان ﻃﻠﺒﻪ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ در ﻣﺼﻼى ﻗﻢ74/09/16
- ↑ پرستاران 65/10/15
- ↑ پیام به کنگره هفت هزار زن شهید 91/12/16
- ↑ دیدار عمومی زنان 63/12/21
- ↑ مصاحبه پیرامون جایگاه زن در جمهوری اسلامی 63/12/04
- ↑ راهیان نور 81/01/09
- ↑ مصاحبه پیرامون جایگاه زن در جمهوری اسلامی 63/12/04
- ↑ راهیان نور 81/01/09
منابع
- KHMENEI.IR
- بانکی پور فرد، محمد حسین، مجموعه 5 جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی،انتشارات انقلاب اسلامی،1391
++++++
الگوهای قرآنی-اسلامی زن در اندیشهٔ آیتالله خامنهای؛ معرفی زنان نمونه از منظر قرآن و روایات اسلامی در بیانات آیتالله خامنهای.
نقش زنان در تاریخ ادیان الهی، مشهود و گاه چشمگیر است. زنانی چون مریم و آسیه شخصیتهایی هستند که با ایمان خود و مبارزه علیه انگارههای باطل اجتماعی، الگویی برای همگان شدند. در تاریخ اسلام نیز زنانی چون فاطمه زهرا و زینب کبری رشد یافتهاند که برترین اسوههای انسانها در همهی زمانها شناخته میشوند. آیتالله خامنهای در سخنان خود بارها به زنان برتر تاریخ اسلام و زنان یاد شده در قرآن، اشاره کرده همگان را به الگوگیری از آنها دعوت کرده است.
فاطمه زهرا
آیتالله خامنهای از فاطمه زهرا بهعنوان الگویی برای تمام انسانها- مسلمان و غیر مسلمان، مرد و زن- یاد میکند و با ذکر شاخصهای رفتاری آن بانو، وی را الگویی میداند که در قلهٔ بشریت است و در میان زنان بزرگ تاریخ در اوج عظمت قرار دارد. [۱] ویژگیهای شخصیتی فاطمه زهرا در بیانات آیتالله خامنهای عبارتند از:
مقامات معنوی
فاطمه زهرا با فتح قلههای رفیع معنویت در اوج جوانی، به مقامی رسید که همصحبت فرشتگان شد. درک این مقام برای هیچ کس جز خداوند و معصومین میسر نیست. [۲]
جمع میان وظایف فردی، خانوادگی و اجتماعی
شخصیت فاطمه زهرا در تمامی ابعاد زندگی نمونه است. در بعد عبادی در بالاترین حد بندگی و عبادت قرار دارد و خاضعترین و خاشعترین بنده در درگاه الهی است. در زمینهٔ وظایف زنانگی، شوهرداری، تربیت فرزند و خانهداری بینظیر است. در میدان جهاد و سیاست، مجاهدی صبور و خستگیناپذیر است. سخنان او در بالاترین سطح علمی، فصاحت و بلاغت قرار دارد. فاطمه زهرا مجموعهای بینظیر در تمامی شئون علمی، جهادی، سیاسی، خانوادگی و عبادی است. [۳]
زندگی زاهدانه و مدیریت خانه
از فضایل فاطمه زهرا، داشتن زندگی معمولی، سادگی و زهد، مدیریت خانه و رسیدگی به فرزندان در اوج علم و معرفت است. [۴]
احساس مسئولیت نسبت به مسائل پیرامون خود
پرستاری از پدر و زدودن غم از چهرهٔ پیامبر در سنین کودکی نشان از احساس مسئولیت و نشاط بالای او است که الگویی مهم برای جوانان است. [۵]
فداکاری و عزم راسخ
فداکاریها و ارادهٔ قوی فاطمه در امتحانات و وقایع سخت تاریخ اسلام او را همچون الماسی پروراند و منتخب خدا کرد تا منجی بشریت در طول تاریخ باشد. [۶]
ایفای نقش دختری، همسری و مادری
فاطمه زهرا در سنین کودکی در طول مبارزات سخت در کنار پیامبر و غمگسار او بود. در دوران پس از هجرت در اوج سادگی و معنویت با علی ازدواج کرد. زمانی که علی در میدانهای جهاد بود با حفظ روحیهٔ خود و فرزندان و دلگرمی دادن به شوهر توانست به بهترین شکل، خانه را مدیریت کند و فرزندانی چون حسنین و زینب را تربیت کند. [۷]
دفاع از ولایت
حرکت عظیمی که فاطمه پس از رحلت پیامبر در دفاع از ولایت انجام داد و شرایط دشوار آن زمان غیرقابل تصور است. در شرایطی که فقط افراد انگشت شماری از یاران پیامبر توانستند حق را تشخیص داده و در کنار امیرالمومنین بمانند، فاطمه زهرا آن خطبه غرا را در مسجد خواند و روشنگری کرد. [۸] همچنین در میان زنان مدینه خطبهای ایراد کرد که مملو از بیانات متقن است. [۹] تلاش در راه حق، نترسیدن از ظالمان، کمک به فقرا و محرومان، صبر در برابر سختیها، دوری از تجملات، مقدم داشتن دیگران در دعا و ازدواج الهی از دیگر شاخصهای رفتاری فاطمه زهرا است که در بیانات آیتالله خامنهای به آن پرداخته شده است. [۱۰]
زینب کبری
زینب نمونهٔ کامل زن مسلمان برای زنان و مردان مسلمان است. شخصیت او در همهٔ جوانب ممتاز است. علم و معرفت او در بالاترین سطح بود و تراوش زلال معرفت از زبان و دل او همهٔ شنوندگان را مبهوت میکرد. ارتباط و دلبستگیاش با خداوند در هیچ شرایطی کمرنگ نشد. عزیزانش را در مقابل چشمانش قطعه قطعه کردند و او را به اسارت بردند اما بهحدی مجذوب خداوند بود که فرمود جز زیبایی چیزی نمیبینم. این زینب بود که شکست نظامی و ظاهری حسین در کربلا را تبدیل به پیروزی جاودانه کرد. [۱۱]
وی موقعیتشناس بود و در تمامی موقعیتهای قبل از کربلا تا اسارت انتخابهایش درست و بر اساس تکلیف الهی بود. بصیرت او بهحدی بود که در بحرانیترین شرایط تکلیف خود را تشخیص داده و امام زمان خود را برای شهادت مهیا کرد. [۱۲] صبر او در مصائب روز عاشورا و بعد از آن عامل بقای دین خدا بود. مقام این صبر عظیم حتی با مقام آسیه قابل مقایسه نیست. حوادث روز عاشورا نه تنها او را ضعیف نکرد، بلکه شکوه معنوی و عظمت روحیاش ستمگران زمان را خوار و ذلیل کرد. [۱۳]
عواطف و شور زنانه، متانت و استواری، شجاعت و صراحت زبان، مایهٔ تسلی خاطر امام سجاد، همدردی و رسیدگی به زنان و فرزندان کربلا همه نشان از قدرت روح والای او است. [۱۴]
سکینه
سکینه یکی از مشعلهای دانش و معرفت در تاریخ اسلام است. جایگاه معرفتی او حتی برای مخالفین اهلبیت نیز غیرقابل انکار است. [۱۵]
مریم و آسیه
پروردگار در قرآن از میان تمامی انسانها دو نفر را بهعنوان نمونه انتخاب و معرفی کرده که هر دو زن هستند و این خود راز و رمزی دارد. آن دو زن مریم و آسیه هستند. [۱۶]
مریم
قرآن، مریم را بهعنوان یک زن عفیف و پاکدامن مثال میزند که در جوانی مورد تهمت مردم قرار میگیرد. اما با قدرت در برابر سوءظنها میایستد. خداوند عیسی را که کلمهالله است به او عطا میکند و او با فرزندش عیسی دنیای تاریک آن زمان را روشن میکند. [۱۷]
آسیه
آسیه نمونهای ممتاز از ایمان و تکامل معنوی است. کسی که در قصر فرعون پرورش یافت اما رفاه و عظمت قصر نتوانست مانع ایمان او به پیامبر زمانش شود. آسیه در برابر قدرت طاغوتی شوهر خود فرعون ایستاد و راه حق را برگزید. پیامبر اولوالعزم الهی را در آغوش خود پروراند و او را در امر حق یاری کرد. به همین دلیل مورد انتقام فرعون قرار گرفت و در حالی که زیر شکنجه از خدا طلب بهشت میکرد از دنیا رفت. [۱۸]
الگوهای منحط زن در قرآن
خداوند در قرآن دو زن از کفار را بهعنوان بدترین انسانها معرفی میکند: زن نوح و زن لوط. این دو زن در برابر رحمت الهی و نعمت همسری پیامبر کفر ورزیدند. آنها به همسران عالی مقام خود خیانت کرده و دچار انحراف اعتقادی شدند. [۱۹]
پانویس
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۷-۱۰۹.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۹.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۰-۱۱۲.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۲.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۳.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۳.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۶-۱۱۸.
- ↑ «بیانات در دیدار مداحان اهل بیت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «بیانات در ارتباط تصویری با مداحان»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۰-۱۲۱.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۲-۱۲۶؛ «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۴.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۸-۱۲۹.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۳.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۹؛ «بیانات در دیدار جمعی از پرستاران»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۰-۱۳۱.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۰-۱۳۱.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۲-۱۳۴.
- ↑ کربلایی نظر و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۵-۱۳۷.
منابع
- «بیانات در ارتباط تصویری با مداحان»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۲۵ خرداد ۱۳۸۴ش.
- «بیانات در دیدار جمعی از پرستاران»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۲۲ آبان ۱۳۷۰ش.
- «بیانات در دیدار مداحان اهل بیت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۲۹ اسفند ۱۳۹۵ش.
- کربلایی نظر، محسن و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، انقلاب اسلامی، چاپ اول، زمستان ۱۳۹۰ش.