زن در دیدگاه سید علی خامنه‌ای

زن در دیدگاه سید علی خامنه‌ای؛ دیدگاه‌های سید علی خامنه‌ای در خصوص موضوعات زنان

زن در اندیشهٔ سید علی خامنه‌ای، به‌عنوان مکمل مرد بوده که توانایی طی‌کردن مسیر کمال را دارا است و تعالی هر یک از آنها در گرو ارتقای دیگری است. وی معتقد است که زنان به‌عنوان نیمی از جمعیت کشور و نیمی از نیروی انسانی، در بازسازی کشور نقش اساسی دارند. از جمله امتیازهای اندیشهٔ اسلامی نسبت به زن از منظر او، این است که زنان نیز می‌توانند همچون مردان در قالب دانشمند، فیلسوف و عنصر فعال در صحنه‌های سیاسی، اداری و دولتی به جامعه خدمت کنند. به نظر آیت‌الله خامنه‌ای، حضور اجتماعی زنان همراه با ایفای نقش مادری و همسری ضرورت دارد.

مفهوم احترام

«در احصای مسائل اصلیِ زنان، حقیقتاً به مسائل اصلی بپردازیم، نه به مسائل درجهٔ دو پرداختن به مسئلهٔ خانواده و بخصوص مسئلهٔ سلامت و امنیّت و آرامش و تکریم زن در محیط خانواده، یکی از مسائل اصلی است. ما چند مسئلهٔ اصلی داریم، یکی از آنها این است.» مسئله احترام زن و مفهوم آن بر طبق بیانات رهبری چنین تعریف می‌شود: «احترام به زن این است که به زن فرصت داده بشود تا آن نیروها و استعدادهای برجسته و عظیمی را که در درون هر انسانی خدای متعال به ودیعه نهاده است - از جمله زن و استعدادهایی که فقط در درون زنان وجود دارد - این استعدادها در سطوح مختلف بروز کند؛ در سطح خانواده، در سطح جامعه، در سطح بینالمللی، برای علم، برای دانش و معرفت و تحقیق، برای تربیت و سازندگی. احترام به زن این است.»با توجه به تعریف احترام در کلام رهبری به این نکته مهم دست پیدا می‌کنیم که حفظ حرمت و کرامت زن در توجه به نیروها و استعدادهای برجسته وجودی و طبیعی زن در ساختارهای مختلف اجتماع اعم از خانواده، اشتغال، مادری، همسری... حاصل می‌شود. به‌عبارت‌دیگر حفظ کرامت و حرمت زن به‌صورت ذاتی و اکتسابی در توجه به ویژگی‌های فطری و کار ویژهٔ خلقت زن نهفته است و مسئله‌ای تصنعی و برساخت اقتضائات زمانی و مکانی نیست. با توجه به تعریف مسئله احترام زن در بیانات ایشان، سه سطح برای حفظ حرمت زن تعریف می‌شود. سطح خانواده، اجتماع و بین‌الملل که هرکدام از این سطوح به فراخور ویژگی‌ها و استعدادهای که خداوند در وجود زن به ودیعه نهاده است، معیار و مبنای خاص آن سطح را خواهد یافت. «احترام به زن این است که به زن فرصت داده بشود تا آن نیروها و استعدادهای برجسته و عظیمی را که در درون هر انسانی خدای متعال به ودیعه نهاده است - از جمله زن و استعدادهایی که فقط در درون زنان وجود دارد - این استعدادها در سطوح مختلف بروز کند؛ در سطح خانواده، در سطح جامعه، در سطح بینالمللی، برای علم، برای دانش و معرفت و تحقیق، برای تربیت و سازندگی. احترام به زن این است.»

حرمت زن در سطح خانواده

پس از مشخص شدن معنا و مفهوم احترام با توجه به اینکه زنان بیشترین و عمیق‌ترین تأثیرات و نقشها را در خانواده ایفا می‌کنند، این سوالات مطرح می‌شود: «چه کنیم که زن در جامعهی ما، هم کرامتش حفظ شود و عزت خانوادگی‌اش محفوظ بماند؟، هم بتواند وظایف اجتماعی‌اش را انجام دهد، هم حقوق اجتماعی و خانوادگی‌اش محفوظ بماند؟ چه کنیم که زن مجبور نباشد بین این چند تا، یکی‌اش را انتخاب کند؟.» پاسخ تمامی سوالات مطرح شده، در مسئله توجه به ویژگیهای فطری و طبیعی زن، و همچنین استعدادهای است که خداوند در وجود زن بما هو زن به ودیعه نهاده است. به عبارت دیگر حفظ حرمت و کرامت زن با قرار دادن زن در متن آنچه طبیعت، خلقت و آفرینش برای او تعبیه کرده است محقق می‌گردد. از آنجا که زنان به دلیل همین ویژگیهای طبیعی اساسی‌ترین رکن نظام زوجیت و خانواده را تشکیل می‌دهند شاید بتوان گفت در میان این سه سطح، حفظ حرمت و کرامت زن در خانواده اهمیت ویژه‌تری نسبت به سایر سطوح دارد زیرابه نظر می‌رسد با حفظ حرمت زن در سطح خانواده سایر سطوح نیز تأمین شود. «میلاد حضرت صدیقه کبرا سلام‌الله علیها را در جمهوری اسلامی به‌عنوان روز زن معین کرده‌اند. در چنین روزی باید فرصتی باشد که هم مردان طوری رفتار کنند که حرمت و کرامت و حق زن به‌طور کامل رعایت شود اگر نقصی در رفتار مرد با زن - همسر خودش یا هر زنی که در زندگی خانوادگی با او مرتبط است؛ مثل مادر و خواهر و غیره - وجود دارد، مرد آن نقص را بر طرف و جبران کند و هم خود زنان و بانوان، موجبات تکریم بیشتر زن را فراهم کنند. چون این به خود زن هم وابسته است.». نکته قابل‌توجه در متن این بیان توجه به دوسویه‌بودن رفتارهای فردی، خانوادگی و اجتماعی افراد است. به این معنا که غالباً رفتار فرد، تعیین‌کنندهٔ نوع برخورد دیگران با او خواهد بود. هرچند در این میان نمی‌توان نقش رفتاری طرف مقابل را نادیده گرفت؛ اما آنچه در درجهٔ اول اهمیت دارد نوع عملکرد زن بوده که آن نیز برآمده از باورها و بینش‌های او است.

حفظ حرمت مادر

حفظ حرمت و کرامت زن در خانواده با توجه به موقعیت‌های مختلف زن متفاوت است که باید از سوی دیگران صورت پذیرد. اهمیت این موضوع در رفع برخی مشکلات اجتماعی از قِبَل آن، نمایان است. به‌گونه‌ای که می‌توان برای رفع برخی معضلات اجتماعی به ترویج و تبلیغ این اصل در خانواده پرداخته و از صرف هزینه‌های گزاف در سطح جامعه جلوگیری به‌عمل آورد چراکه: «هر کس خودش را بزرگ می‌انگارد، خویش را با گناه خوار و خفیف نمی‌سازد». در این میان حفظ حرمت «مادر»، فارغ از بحث کلان حرمت و کرامت زن، یکی از دستورات مؤکد اسلام است: «حرمت زن در چشم شوهر، فرزند، پدر و برادر باید حفظ شود. فرزندان باید حرمت و کرامت مادر را در رفتار و گفتار رعایت کنند. احترام در چشم شوهر، در چشم فرزند، در چشم پدر، در چشم برادر. زن اگر چنانچه در محیط خانواده، محترم و مکرم شمرده بشود، بخش مهمی از مشکلات جامعه حل خواهد شد. باید کاری بکنیم که بچه‌ها دست مادر را حتماً ببوسند؛ اسلام دنبال این است. کما اینکه در خانوادههای مذهبی‌تر و اخلاقی‌تر و نزدیک‌تر به مفاهیم مذهبی، اینها مشاهده می‌شود. فرزندان خانواده نسبت به مادر تکریم داشته باشند. هیچ منافاتی ندارد این تکریم نسبت به مادر، با آن حالت عاطفی و خودمانی گره‌ای که بین فرزند و مادر وجود دارد؛ هیچ منافاتی ندارد؛ این احترام باید باشد؛ محترم باید باشد زن در درون خانواده. رفع مظلومیت به این شکل است.»

حفظ حرمت زن از طرف شوهر

افراد در ارتباطات خود، احساسات درونی خویش را به زبان می‌آورند. روابط همسران- به لحاظ ساحت خصوصی‌ای که دارد- بیش از دیگر روابط از این قاعده پیروی می‌نماید. به‌لحاظ همین تأثیرگزاری احساس بر کلام است که باید قلباً به حرمت طرف مقابل ایمان داشت: «... که مثلاً همدیگر را با القاب و آداب صدا کنند. بلکه قلباً مرد نسبت به زن خود و زن نسبت به مرد خود، احساس احترام داشته باشند. احترام را در قلب خود نگه‌دارد، برای هم حرمت قائل باشید. این در اداره زندگی مهم است. بین زن و شوهر، اهانت و تحقیر و تذلیل نباشد.»

حرمت زن در سطح اجتماع

یکی از مصادیق احترام به زن در سطح اجتماع شکوفایی استعدادها در سطوح مختلف علمی، فعالیت فرهنگی، قرآنی و فعالیت‌های عام‌المنفعه … است. فعالیت‌هایی که می‌تواند در سطح بین‌المللی دنبال شود: «احترام به زن این است. من می‌بینم این در جامعهی ما به توفیق الهی، به فضل الهی دارد خودش را کاملاً نشان می‌دهد. خب، این مربوط به اساسِ کاری که امروز بحمداﷲ بانوان کشور ما دارند که خیلی ارزشمند است که در همهی عرصه‌های علمی حضور دارند، آن هم حضور فعال و تحسینبرانگیز؛ و بهخصوص حضور در مجموعهی قرآنی و کار قرآنی که بسیار چیز باارزشی است. من گمان نمی‌کنم در هیچ نقطهای از جهان اسلام، این کمیت عظیم با اینانگیزه و شور در کارهای قرآنی فعال باشند. البتّه اطلاع دقیق ندارم، بررسی نکردم؛ اما آنطور که از اطلاعات عمومی انسان می‌شنود - «لوکان لبان»؛ اگر بود ما می‌دانستیم؛ می‌فهمیدیم - چنین چیزی نیست و من گمان نمی‌کنم در دنیای اسلام وجود داشته باشد. این، فقط هنر شماست. این همه خانم‌های قرآنپژوه در مسائل گوناگون قرآنی؛ از مسائل صرفاً علمی تا مسائل تبلیغی، تا مسائل تربیتی، تا کار هنری؛ این همه خیلی به نظرم باارزش است. البتّه اگر آنطوری که پیشنهاد شد - حالا بررسی بشود، جوانبش سنجیده بشود - این مسألهی مسابقات بینالمللی اگر عملی باشد و اقدام بشود، آنوقت ارج کار زن ایرانی در زمینهی قرآن معلوم و روشن خواهد شد. و این یک افتخار است؛ هم برای زن ایرانی، هم برای جمهوری اسلامی که بتواند در مسألهی قرآن، این چنین فعالیت چشمگیری داشته باشد.» باید توجه داشت که راه‌کار اسلام همیشه بر پایهٔ مبانی و اصول اصلی آن استوار است و استثنائی برای آن فرض نخواهد داشت: «ما هستیم که می‌گوییم زن با پوشش و حجاب صحیح، حفظ کرامت می‌کند، خودش را از آن حدّی که مردان هرزهٔ عالم ـ در همهی زمانها و همهی مکانها، مرد هرزه وجود دارد ـ می‌خواهند بالاتر می‌آورد. در قرآن بهزنان می‌گوید «فلا تخضعن بالقول» خضوع نکنید. بحث خضوع کردن است. زن نبایستی برخوردش با مرد، برخورد خضوع‌آمیز باشد.»

در سطح بین‌الملل

«شما با نمایش شخصیت و هویّت زن مسلمان ایرانی نشان دادید که در میادین ورزشی نیز یک زن مسلمان می‌تواند با حفظ حجاب و حدود دینی، حضوری مقتدر و عزت‌آفرین داشته باشد. رهبر انقلاب دفاع علنی این بانوی ورزشکار از جمهوری اسلامی را امتیاز دیگری برای وی برشمردند و افزودند: یکی از برنامه‌های ثابت جنگ روانی دشمنان علیه جمهوری اسلامی، القای این ادعای نادرست است که نخبگان عرصه‌های مختلف با نظام اسلامی میانه‌ای ندارند که شما با اقدام خود، وابستگی به نظام اسلامی را از یک سکوی جهانی اعلام کردید.» «فرصت یادبود ولادت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها فرصت مغتنمی برای زنان مسلمان است تا هویّت زن مسلمان و ارزش والای زنان در نظر اسلام و در پرتو نظام اسلامی مورد توجه و مداقّه قرار گیرد. مثل همه موضوعات دیگر، موضوع زن هم دستمایه‌ای در دست سوداگران همه ارزشهای انسانی شده است. در دنیا و در رسانه‌های جمعی عالم، در طول سالهای متمادی، کسانی که نه برای زن، نه برای جنس انسان و نه برای کرامتهای انسانی، جز در محاسبه با پول ارزشی قائل نیستند - که متأسّفانه در تمدن کنونی مغرب، نقش مهمی را در همه عرصه‌ها ایفا می‌کنند - مسئله زن را هم برای خودشان در میدان‌های مختلف به صورت یک سرمایه و یک وسیله سوداگری درآوردند؛ روی آن بحث می‌کنند، فرهنگ‌سازی می‌کنند، تبلیغ می‌کنند و ذهن‌های مرد و زن همه دنیا را در سر دو راهیِ یک وسوسه و گمراهیِ بزرگ قرار می‌دهند. در چنین شرایطی، جا دارد زن مسلمان با تأمّل در مفاهیم اسلامی و ارزش‌گذاری‌های اسلامی و با دقّت در خطوطی که در نظام اسلامی برای پیشرفت زنان و مردان پیش‌بینی شده است، هویّت خود را بازیابی کند و قامت رسای استدلال را در مقابل سفسطه‌ها و وسوسه‌های عوامل صهیونیسم و سرمایه‌گذاری و زراندوزی به نمایش درآورد.»

خانه‌داری و کدبانویی

زنان به هر صورت نقش‌های جنسیتی خویش را ایفا می‌کنند. گاهی از سر اخلاق و گاه از سر عطوفت و گاه از سر مسئولیت‌شناسی. اما آنچه این عملکرد را هدفمند و با تمام ظرفیت قابل بهره‌برداری می‌نماید توجه دیگران به این کنش‌ها و تاثیراتش بر کل خانواده است: «باید به نقش زن خانواده تکیه کرد و تأثیر بسیار زیادی را که صبر و حوصله و زحمت‌کشی و حلم زنِ خانواده ایفا می‌کند در ادارهٔ خوب خانواده حتماً بایستی از نظر دور نداشت .» شناخت دقیق حیطه و میزان مسئولیت هر فرد سهم به‌سزایی در تشکیل و استحکام خانواده خواهد داشت. در خانواده‌ای می‌توان انتظار سلامت روحی و نشاط اعضاء را داشت که هرفرد به مسئولیت خویش عمل و با شناخت مسئولیت طرف مقابل، قدردان عملکرد و زحمات او گردد: «خانواده یک‌چیز مشترک است بین زن و مرد، این‌جور نیست که زن‌ها در مورد ادارهٔ خانواده سهم داشته باشند، نقش داشته باشند، وظیفه داشته باشند، مردها نه. بلکه مرد و زن هر دو مشترکاً مأمورند که خانواده را بنا کنند، بسازند. درست است؟ خب؛ با توجه به اهمیتی هم که اسلام به خانواده می‌دهد، پس کاری از کارهای اصلی یا شاید بشود گفت اصلی‌ترین کار یک زن و مرد مسلمان که پایه و قوام زندگی‌شان بر آن هست چیست؟ این‌که خانواده‌شان را بسازند دیگر، هم زن و هم مرد. هر دو این وظیفه را مشترکاً بر دوش دارند. منتها در بنای خانواده سهم زن و مرد یک اندازه نیست به‌صورت طبیعی، اولاً یکسان نیست، ثانیاً یک اندازه نیست، یعنی یک جور سهمی در بنای خانواده ندارند و همانی هم که سهم هرکدامی هست به یک اندازه و میزان و کمیت مشترکی نیست، هرکدام کمیت خاص خودشان رادارند؛ مثلاً فرض بفرمایید نقش زن و مرد را شما در تولید فرزند؛ خب یکی از کارهای اساسی انسان است دیگر تکثیر مثل، اگر این نباشد که خب جامعه منقطع خواهد شد. شما این دو تا را با همدیگر مقایسه کنید، خواهید دید نقش مرد یک نقش کم‌تر و نقش زن یک نقش بیش‌تر و طولانی‌تری است. مسئولیت خانوادگی زن، مسئولیت داخلی خانه زن باید انجام بگیرد، اما این به معنای این نیست که مسئولیت اجتماعی از دوش او برداشته است. نه مسئولیت اجتماعی هم بر دوش اوست و او غیرازاین است، منتها این یک تقدمی دارد.»

تعریف مفاهیم خانه‌داری و کدبانویی

مفهوم‌سازی و ارائهٔ تعریف دقیق و صحیح از حقوق و تکالیف، اولین و مهم‌ترین گامی است که در جهت تبیین نقش‌ها و مسئولیت‌ها باید برداشته و به آن ملتزم بود: «امروز نیاز جامعهٔ ما به این است که بداند مادری یعنی چه؟ زنِ خانه بودن یعنی چه؟ کدبانو بودن یعنی چه؟ فاطمهٔ زهرا با آن شأن و با آن رتبه و با آن مقام و با آن عظمت، یک خانم خانه‌دار است؛ این تحقیر او نیست؛ او که با آن عظمت قابل تحقیر نیست، مگر این عظمت را می‌شود کوچک شمرد؟ این عظمت به جای خود محفوظ است، امّا یکی از شئون و یکی از مشاغل همین عظمت عبارت است از همسر بودن یا مادر بودن و خانه‌داری کردن؛ با این چشم به این مفاهیم نگاه کنیم .»

توجه به اهمیت و ضرورت مسائل

یکی از ملزومات ضروری برای تبیین و تنقیح مسئلهٔ خانه‌داری و کدبانوگری توجه به آثار این دو می‌باشد. آنچه با این مسئولیت‌ها تأمین و دنبال می‌شود مورد توجه است نه نفس خود این اعمال: «مسئله مادر، همسر و خانه و خانواده بسیار اساسی و حیاتی است. در همهٔ طرح‌هایی که ما داریم خانواده باید مبنا باشد. شما اگر بزرگ‌ترین متخصص پزشکی بشوید، ولی زن خانه نباشید، ناقص هستید. شما می‌توانید ضمن آن کارها زن و کدبانوی خانه هم باشید. اصلاً محور این است و اگر بخواهیم در این مورد یک تشبیه ناقص بکنیم، باید به ملکه زنبور عسل اشاره کنیم. کانون خانواده جایی است که باید در آن عواطف و احساسات وجود داشته باشد و رشد و بالندگی پیدا کند. بچه‌ها در آن کانون محبت و نوازش ببینند. طبیعت مرد در یک محدوده خاصی خام‌تر و شکننده‌تر از طبیعت زن است و لذا مرهم زخم او فقط نوازش زن است. حتی نوازش مادر هم برای او نمی‌تواند جایگزین نوازش همسر باشد؛ یعنی همسر برای او کاری را می‌کند که مادر برای بچه کوچک خود می‌کند. زن‌های دقیق و ظریف به این نکته آشنا هستند. احساسات و عواطف خانوادگی محتاج یک محور اصلی است که آن خانم خانه است و اگر او نباشد، خانواده شکل بدون معنایی خواهد بود.»

توجه به ظرافت و سختی‌های خانه‌داری

مسئلهٔ اصلی و آزاردهنده در خانه‌داری و کدبانویی زن عدم دریافت توجه و قدردانی متناسب با ظرافت‌ها و سختی‌های خانه‌داری است. موضوعی که از عدم شناخت و توجه کافی به مشغولیت و مسئولیت‌های زن ناشی می‌شود: «زن توی خانه که بیکار نیست. یک عده‌ای خیال می‌کنند زن در خانه بیکار است. نخیر زن توی خانه، بیشترین و سخت‌ترین و ظریف‌ترین کارها را انجام می-دهد.»

عدم نفی توانایی‌های دیگر زن

جامع دیدن توانایی، استعداد و علائق زنان است که جامعه را از فروافتادن در مرداب نفی و ستم‌انگاری کار خانه نجات خواهد داد «خانه‌داری و اداره کردن همسر و فرزندان، طبیعی‌ترین و فطری‌ترین کار برای زنان است، اما این امر هر گونه توانایی زنان را در میدان‌های علمی و معنوی نفی نمی‌کند.»

توجه به اختیار، رای و نیاز روحی زن

توجه به زن، توجه به نیازهایی است که تامین‌کننده منافع زن باشد نه توجهی که برطرف کنندهٔ نیاز اعضاء خانواده است. این مفهوم به معنای دیدن همهٔ ساحات زندگی زن است. ایثارها، رنج‌ها، علائق و شادی‌ها: «مرد نباید خیال کند چون می‌رود توی کوچه و بازار و با این و آن سر و کله می‌زند و یک شاهی صنار پول می‌آورد خانه، همه چیز دیگر مال اوست؛ نه! آنچه او می‌آورد نصف موجودی همه این خانواده است. نصف دیگر این خانم است. اختیارات خانم، کدبانویی خانم، رأی و نظر و نیازهای روحی خانم، اینها را باید رعایت کند. اینطور نباشد که مرد چون در دوران مجردی ساعت ۱۰ شب می‌آمده خانه پدر و مادرش، حالا هم که زن گرفته، اینطور ادامه بدهد! حالا باید ملاحظه همسرش را بکند.»

حفظ جنبهٔ خانه‌داری در کنار فعالیت اجتماعی

درکنار هم دیدن فعالیت خانه‌داری زن با فعالیت‌های اجتماعی او فرصت را برای ارجحیت یکی بر دیگری مهیا می‌سازد که برای این کار نیز نیازمند معیار خواهیم بود: «خانمها فعالیت اجتماعیشان را با حفظ جنبهی خانهداری انجام بدهند. البته من نمی‌گویم که همهی زنها باید خانهدار باشند نه، ممکن است خانم‌هایی باشند که در کارهای مختلف، مسؤولیتهای مختلف اجتماعی بهوجود آنها نیاز شدید باشد، مجبور هم باشند و فرضاً مبالغی از وقتی را که صرف خانواده ممکن است بکنند در آن کارهای حساس صرف کنند برای آنها شاید گاهی واجب عینی هم باشد؛ شاید واجب عینی یا کفایی باشد درمواردی، در این شکی نیست، اما این فراموش نشود که فعالیت اجتماعی، فعالیت سیاسی، درس خواندن، درس گفتن نباید رقیب و مزاحم همسربودن و مادربودن زن به حساب بیاید؛ و زن با اخلاق انقلابی و اسلامی‌خودش می‌تواند سازندهٔ مرد و سازندهٔ نسل‌های آینده باشد.»

اولویت مسئولیت‌های خانگی زنان به‌معنای نفی دیگری نبوده و نمی‌تواند باشد. اما چارچوب‌ها را به‌خوبی می‌تواند تعیین نماید: «وظیفهی اختصاصی زن عبارتست از: وظیفهی مادری، مادر شدن که تعبیر دیگری است از همسر بودن و کدبانو بودن، این یک وظیفه است. با وظایف دیگر هم منافاتی ندارد، خیلی از خانم‌های بزرگ و سرشناس و معروف دنیا، چه از لحاظ علمی، چه از لحاظ سیاسی، مادران خوبی هم در جای خودش بودند، همسران خوبی هم بودند، کدبانوهای خوبی هم بودند. حالا فرهنگ منحوس پهلوی اینجور وانمود کرده بود که؛ اگر یک دختر خانمی رفت دانشگاه درس خواند و بعد هم یک شغلی یک جا گرفت، این دیگر کدبانو نمی‌تواند باشد. خب، چرا؟ به چه دلیل؟ نخیر کدبانو هم می‌تواند باشد در حالی که یک دانشمند باشد، یک سیاست‌مدار باشد. خب نگاه کنید زن‌های معروف دنیا را شما ببینید که چه جوری اند. در حالی که چهره‌های علمی یا سیاسی هم هستند درعینحال مادران خوبی، فرزندانی تربیت می‌کنند و به فرزندان از لحاظ تربیتی خوب هم می‌رسند. زنان خوبی برای همسرانشان، شوهرانشان هستند. کدبانوهای خوبی هستند. یک‌وقت من شرححال یک خانم سیاست‌مدار معروف را - که نمی‌خواهم حالا از جهتی اسمش را بیاورم - یک چهرهٔ خیلی معروف سیاست‌مدار که البتّه الان در صحنه نیست، مال ده، پانزده سال قبل، از صحنهی سیاست بود. شرح حال او را خواندم، معلوم شد که این خانم با آن شغل بالای سیاسی که دارد توی خانه می‌رود توی آشپزخانه و غذای خانهشان را خودش می‌پزد. خب چه اشکالی دارد؟ حالا بعضی از خانم‌ها به صرف این‌که یک مختصر سوادی، معلوماتی داشته باشند، یک ذره دستشان به یک کاری بند بشود، خیال می‌کنند که دیگر دست زدن به ظرف و به دیگ به ـعرض کنم کهـ چراغ خوراکپزی جزو محرمات است و خلاف و دون شأنشان است. اینچه تصور باطلی است؟ این هم از آن کارهایی است که فرهنگ غلط رژیمگذشته روی اغراض سیاسی حقیقتاً تزریق کرده و به وجود آورده..»

توجه به چالش‌های خانه‌داری

چالش‌ها و درگیری‌های شغلی و موقعیتی فقط مربوط به مشاغل خارج از خانه و فعالیت‌های بیرونی نمی‌باشد لذا در تعریف جدید از مفهوم خانه‌داری باید نسبت به این چالش‌ها توجه و دقت نظر داشت. یکی از مهم‌ترین راه‌کارهای ارزش‌گزاری بر فعالیت‌های خانگی؛ برابر انگاری آن با مشغولیت‌های خارج از خانه است. موضوعی که زنان خانه‌دار را در برابر زنان شاغل در موضع ضعف و نارضایتی قرار می‌دهد: «زن و مرد هر دو در برابر چالش‌های فراوان زندگی قرار دارند. مردها در محیط کار و بیرون از خانه و زن‌ها بعضی در محیط فعالیت و کار و تحصیل و اشتغال و بعضی دیگر که خانه‌دارند در محیط خانه، با چالش‌های مختلفی مواجه‌اند. این را هم بدانید که کار زن‌های خانه‌دار کم‌تر از زنان شاغل نیست. آن‌ها هم در محیط خانه هزار کار و فعالیت دارند.»

آموختن و آموزش خانه‌داری

آموختن روش‌های صحیح کار داخل خانه- یعنی برخورد با همسر و برخورد با فرزندان- مانند دیگر مهارت‌های خارج از خانه این فرصت را به دست می‌دهد که حوزهٔ فعالیت‌های کارِخانه در زمرهٔ کارهای تخصصی به‌شمار آید. در چنین شرایطی ارزش‌گزاری کار خانه با سهولت بیشتری رخ خواهد داد: «زنانی هستند که خیلی هم خوب‌اند، دارای حلم و صبر و گذشت و اخلاق خوب‌اند؛ اما روش‌های برخورد با همسر یا با فرزندان‌شان را درست نمی‌دانند. این روش‌ها علمی است؛ چیزهایی است که باتجربهٔ بشری روزبه‌روز پیشرفت کرده و به مراحل خوبی رسیده است. کسانی هستند که تجربه‌های خوبی دارند؛ باید روش‌هایی پیدا کنید که افرادی که می‌توانند، خانم‌ها را به این مسائل راهنمایی کنند. در نظام اسلامی زنان باید از درک سیاسی برخوردار باشند، فن خانه‌داری و همسرداری را بدانند و درصحنهٔ فعالیت‌های اجتماعی، سیاسی، علمی و خدمات، مظهر عصمت، طهارت و متانت باشند و به این مهم توجه کنند که حجاب شرط اول است؛ زیرا بدون حجاب، زن فراغت لازم را برای دست‌یابی به‌مراتب بالا بهدست نخواهد آورد.»

قدردانی جامعه از کار خانه‌داری

علاوه‌بر وظیفه‌مندی افراد خانواده در قبال قدردانی مسئولیت‌های زنان، جامعه نیز در این رابطه مکلف بوده چراکه در عصر حاضر سپهر عمومی و خصوصی افراد به‌هم گره خورده است و در چنین فضایی یکی از مهم‌ترین ملاکات ارزشمندی امور، نگاه و اقدامات اجتماعی در آن رابطه است: «حتماً بایستی بر روی کار زن‌های خانه‌دار ارزش‌گذاری ویژه بشود. بعضی می‌توانستند بروند کار بگیرند، بعضی می‌توانستند تحصیلات عالیه بکنند، بعضی تحصیلات عالیه هم داشتند ـ من دیدم زنانی را از این قبیل - گفتند ما می‌خواهیم این بچه را بزرگ کنیم، خوب تربیت کنیم، نرفتیم کار بگیریم. زن نرفته کار بگیرد، آن کار هم زمین نمانده؛ آن ده نفر دیگر رفتند آن کار را گرفتند. باید از اینجور زنی قدردانی شود. در بیاناتی که حضرات فرمودند، این بود که مثلاً بیمه‌هایی برای اینها در نظر گرفته شود. بله، تأمین اقتصادی‌شان، بیمه‌شان، بقیه چیزهایی که لازم است، باید در نظر گرفته شود.»

برتری کار خانه در قیاس فعالیت بیرون

برای دست‌یابی به تعاریف و مفاهیم سازنده، قیاس با آنچه ارزش‌مند به‌شمار می‌آید می‌تواند کاربردی باشد: «وظایف داخل خانه زنان نه اهمیتش کمتر از وظایف بیرونی است. و نه اینکه زحمتش کمتر است. شاید زحمتش بیشتر هم باشد. او هم برای اینکه این محیط را اداره کند، به تلاش و کوشش احتیاج دارد. چون مدیر داخل خانه زنان هستند. آن کسی که اداره می‌کند، کدبانو، یعنی آن کسی که محیط خانواده تحت اشراف اوست. تحت نظارت و تدبیر و مدیریت اوست. خیلی کار پرزحمتی است. خیلی کار ظریفی است. فقط هم ظرافت زنانه از عهده انجام این کار بر می‌آید. هیچ مردی امکان ندارد بتواند این ظرافت‌ها را رعایت کند.»

اهمیت جایگاه و نقش زنان

زن در اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای از اهمیت و جایگاه بسیار بالا برخوردار است. وی زن را عنصری با ایمان، عفیف، مدیر، محور و مایهٔ آرامش می‌داند که در خانواده و در فرایند پیشرفت جامعه، اثرگذار است. به باور وی مسئلهٔ مادری، همسری و خانه‌داری، از جمله مسائل اساسی و حیاتی زنان است و مبنا قراردادن خانواده در تمام طرح‌ها و برنامه‌ها لازم است. دستیابی زن به رتبه‌های عالی در صورتی ارزش تلقی می‌شود که زن پایگاه و جایگاه اصلی خود در خانه را حفظ کرده باشد. از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، عفت، عصمت، حفظ حجاب و نبود اختلاط بین زن و مرد و آرایش‌نکردن در برابر چشم مردان بیگانه‌ای که از او لذت ببرند، دعوت به حفظ کرامت است. وی فرهنگ غرب را مروج برهنگی و ابتذال و حضور زنان در هرجا را نابودکنندهٔ کرامت زن می‌داند.

زن در فرهنگ غرب

از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، فرهنگ غرب با به لجن‌کشیدن هویت مردان، و پایین‌کشیدن شخصیت و هویت زنان تا سرحد یک شیء و بهانه‌ای برای لذت‌جویی مردانِ هوسبازِ قدرت‌مدار، ظلم بزرگی به زنان روا داشته و آنها را از حقوق اساسی خود محروم کرده است. برخی از اصول حاکم بر فرهنگ غرب از منظر وی عبارت‌اند از:

• اختلاط، آزادی و بی‌بندوباری در روابط زن و مرد و آزادی جنسی و هم‌جنسی؛
• وسیله‌شدن زنان برای لذت‌بردن مردان؛
• پایه قراردادن زنان برای رواج مصرف‌گرایی، تجمل‌گرایی، اشرافی‌گری و مدپرستی؛
• تحریک مردان با برهنگی و بی‌حجابی و رهاساختن زنان؛
• سست‌کردن بنیان خانواده و رهاکردن و بی‌پناه و بی‌هویت‌کردن کودکان و رهاکردن آنها در جامعه‌ای به شدت آزاردهنده؛
• افراط و تفریط در دفاع از حقوق زنان و ایجاد پدیده‌ای به‌نام فمینیسم.

احیای شخصیت زن با ورود اسلام

از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، اسلام نسبت به زن و مرد یک نگاه واقع‌بینانهٔ متناسب با آفرینش و فطرت و نیازهای حقیقی دارد و بر اساس نیازهای فطری و واقعی و جهت‌گیری الهی بر محورهای ذیل استوار است:

1. ایجاد نگرش صحیح به نقش زن.
2. روش‌های صحیح قرارگرفتن زن و مرد در کنار هم در خانواده و جامعه.
3. ترویج فرهنگ خویشتن‌داری جنسی و ایجاد مرز مشخص بین زن و مرد با حجاب و عفاف.
4. تعیین مرزها و نقش‌ها در سه حوزهٔ تکامل فردی، خانواده و فعالیت‌های اجتماعی برای زنان و دفاع از حقوق آنها در این سه حوزه.
5. جلوگیری از تبرج و خودنمایی، مصرف‌گرایی، مدپرستی، اشرافی‌گری و سرگرم شدن زنان به امور پست و شهوانی.
6. اصل قراردادن بنیان خانواده در جامعه.
7. رکن قراردادن زن در استحکام بنیان خانواده.

۸. مشخص‌بودن حقوق زن در خانواده.

ویژگی‌های زن در سبک زندگی اسلامی - ایرانی

بر اساس اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای، زن در صورتی که بخواهد از حیثیت اجتماعی شایستهٔ خود برخوردار باشد، بایستی به روح آموزه‌های اسلام و خانواده پایبند باشد. برخی از ویژگی‌های زن در سبک زندگی اسلامی – ایرانی از منظر وی عبارت‌اند از:

• تلاشگر در راه خودسازی معنوی و اخلاقی؛
• تلاشگر در راه فرزانگی و علم؛
• پیش‌قدم در راه جهاد و مبارزه (از هر نوع)؛
• بی‌اعتنایی نسبت به ارزش‌های مادی، مال دنیا و تجملات بی‌ارزش؛
• عفیف و طاهر به حدی که دفع‌کنندهٔ نظر هرز بیگانه باشد؛
• دل آرامِ مرد و فرزندان در محیط خانه؛
• مایهٔ آرامش و آسایش محیط خانواده؛
• زن اسلامی-ایرانی، پاکتر از راهبه و شجاع‌تر از سرباز؛
• قانع؛
• ایثارگر؛
• پرورش‌دهندهٔ فرزندان سالم از جهت روانی و اعصاب و بی‌عُقده با کمک سخنان پرمهر و عاطفه؛
• الگوبودن زنان مسلمان ایرانی در حجاب، حرکت‌های اجتماعی، استقامت و حفظ خانواده.

الگوهای زنان مسلمان

آیت‌الله خامنه‌ای، قرارگرفتن زن در مسیر کمال را در دنیای امروز بدون الگو میسر نمی‌داند. وی معتقد است تجملات، خوش‌گذرانی‌ها، هوس‌های زودگذر و تسلیم‌شدن در برابر احساسات بی‌بنیاد همچون تار عنکبوتی طنیده بر پای انسان رهرو است که او را از حرکت بازمی‌دارد. بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، زنان می‌توانند با الگو قراردادن فاطمهٔ زهرا و زینب کبری توانایی فهم درست، هوشیاری در درک موقعیت‌ها و انتخاب بهترین کارها ولو با فداکاری و ایستادن پای همه چیز، تکلیف بزرگی که خدا بر دوش او قرار داده را به نحو احسن انجام دهند. از نظر او، اگر جامعهٔ اسلامی بتواند زنان الگو، باعظمت، زهرایی و زینبی تربیت کند، آن زمان زن به مقام شامخ خود نائل شده و دنیا و تاریخ را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. وی زنان الگو در تاریخ اسلام را حضرت زهرا؛ حضرت زینب؛ حضرت سکینه؛ همسر فرعون؛ حضرت مریم و دختران شعیب بیان می‌کند. از منظر وی، این الگوها به‌ویژه حضرت زهرا و حضرت زینب، در هر سه حوزهٔ فردی، خانوادگی و اجتماعی، در قله قرار دارند. آیت‌الله خامنه‌ای، شناخت درست این الگوها و تلاش برای نزدیک شدن به آنها را از جمله وظایف مهم در شناخت شخصیت، حقوق و دفاع از زنان می‌داند.

الگوی سوم؛ زنِ مسلمانِ ایرانی

آیت‌الله خامنه‌ای در سخنان خود، به وجود سه الگو و سبک زندگی برای زنان در عصر کنونی اشاره کرده است؛ زن شرقی، زن غربی و الگوی سوم؛ زنِ مسلمان. برخی پژوهشگران معتقد هستند، این سه الگو مبتنی بر افراط، تفریط و رعایت تعادل در حضور اجتماعی زنان است. در فرهنگ اغلب کشورهای غربی، زن تمام وقت و انرژی خود را به فعالیت‌های اجتماعی اختصاص می‌دهد و به بهانهٔ آزادی، هیچ حدّ و حدودی برای روابط انسان‌ها وجود ندارد. دست‌آورد این امر، تضعیف خانواده و گسترش فساد است. در برخی کشورهای شرقی نیز، زنان در حاشیه هستند و نقشی در اجتماع برعهده ندارند؛ اما زن مسلمان ایرانی نشان داد که می‌تواند با پوشش شرعی، عفّت و حیا، علاوه بر حفظ کانون خانواده و تربیت فرزندان موفق، در متن جامعه و فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی نیز حضور داشته باشد و به موفقیت‌های بزرگ دست پیدا کند. در نگاه خامنه‌ای، شاخصه‌های الگوی زن مسلمان ایرانی، خانواده‌محوری همراه با نقش‌آفرینی مؤثر در عرصه‌های اجتماعی، با رعایت عفاف و پوشش شرعی است.

جایگاه زن در خانوادهٔ اسلامی

بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، اسلام زن را از آن جهت که نسبت به مرد در خانواده و در ارتباط با فرزندان زحمت بیشتری را تحمل می‌کند، در جایگاه حقیقی خود قرار داده است. از این‌رو در محضر عدل الهی از ارزش حقِ بالاتری برخوردار است. از طرفی از مرد خواسته است که در خانواده حق تکلیف، تحمیل، زیاده‌روی، اعمال قدرت‌های جاهلانه و غیرقانونی نداشه باشد. برخی از ویژگی‌های جایگاه زن در خانواده از دیدگاه وی عبارت‌اند:

۱. رکن اساسی؛ از منظر آیت‌الله خامنه‌ای زن از آن جهت که هم به‌وجودآورندهٔ خانواده است و هم اداره‌کنندهٔ آن و داشتن نقش اصلی در تربیت فرزندان و تقویت روحیهٔ شوهر، رکن اساسی خانواده محسوب می‌شود.

۲. حافظ خانواده؛ وی زنِ عاقل، با تدبیر و خانه‌دار را حافظ خانواده دانسته و در نبود زن، مرد را ناتوان در حفظ خانواده می‌داند؛

۳. محور اصلی عواطف خانواده؛ از نظر او، کانون خانواده محل رشد و بالندگی عواطف و احساسات است که نیازمند یک محور اصلی است که آن خانم خانه است که اگر او نباشد، خانواده معنایی ندارد. او درمانگر طبیعت خاص و شکنندهٔ مرد را فقط نوازش زن دانسته که حتی نوازش مادر نمی‌تواند جایگزین آن شود.

۴. سهم بیش‌تر زن در تولید نسل؛ بر اساس بیانات وی، سهم زن و مرد در بنای خانواده یکسان نیست و هر کدام کمیت خاص خود را دارد. به‌عنوان مثال در تولید نسل که از جمله کارهای اساسی انسان است، نقش مرد کمتر از نقش زن است. زن در دوران بارداری و شیرخوارگی فرزند، نقش طولانی دارد و به‌طور کلی امکان حضانت زن نسبت به فرزند بیش از مرد است.

۵. مادری؛ از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، نقش مادری از جمله مسائل اساسی و حیاتی زن در خانواده، حق حیات، مایهٔ ادامهٔ نسل بشر، انتقال دهندهٔ فرهنگ، معرفت، تمدن و ویژگی‌های اخلاقی یک قوم و جامعه و خلق و خوی خود به فرزند و عامل بهشتی‌شدن انسان است.

۶. گرمابخش کانون خانواده؛ وی معتقد است، برای زن، وزیر یا نخست وزیربودن افتخار نیست، بلکه افتخار زن این است که بتواند محیط خانواده خود را گرم اداره کند و حافظ آن باشد.

چالش‌های زن مسلمان در خانواده

آیت‌الله خامنه‌ای، با تأکید بر نقش تعیین‌کننده و سازندهٔ زنان بر همسر، فرزندان، پدر و برادران خود، نادیده‌گرفتن شأن و حق بانوی مسلمان در خانواده و عائله را از جمله مشکلات مهم زن می‌داند. از نظر او بخش مهمی از رسیدگی به این مشکلات بر عهدهٔ قانون‌گذار بوده و بخش مهم دیگر آن بر عهدهٔ خودِ زنان است. برخی از توصیه‌های وی به زنان جامعه برای برطرف‌کردن مشکلات آنها در خانواده عبارت‌اند از:

۱. تحصیل علم، کسب معارف دین و انس‌گرفتن با کتاب.

۲. آگاهی از حقوقی که اسلام برای زن مسلمان در خانواده قرار داده است.

جایگاه اجتماعی زن در نظام اسلامی

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای، زن به‌مثابهٔ یک عنصر انسانی توانایی طی‌کردن مراحل کمال انسانی را دارد و همانند مرد می‌تواند به نحوی که هم خصوصیات زنانگی او (که برگرفته از مجموعه احساس‌ها و خواسته‌های او است) حفظ شود در هیئت دانشمند، فیلسوف و عنصر فعال در صحنه‌های سیاسی، اداری و دولتی، به جامعه خدمت کند و هم به میدان معنویت و علم و هم به حضور در میدان سیاسی، تشویق شده باشد.

ضرورت حضور زن در اجتماع

بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، شخصیت اجتماعی زن به‌عنوان عضوی از این مجموعهٔ بزرگ از جمله مسائل مهم در جامعه است. وی در تبیین دیدگاه اسلام در مورد ضرورت حضور زنان در اجتماع، تشویق زنان جامعه را به بی‌اعتنائی به شرکت در فعالیت‌های اجتماعی، تعلیم علم، مادربودن و همسربودن، خیانت به این قشر از جامعه می‌داند. وی، ندادن مسئولیت‌های عمومی به زنان و اینکه خود زنان هم نقشی را فرض نمی‌کردند را از جمله کوتاهی‌های اعمال شده نسبت به زن در گذشته، برمی‌شمرد که به برکت انقلاب همان خودآگاهی و احساس شخصیت که در مردان به‌وجود آمد در زنان نیز با جست بیشتری به‌وجود آمده است. برخی از دیدگاه‌های آیت‌الله خامنه‌ای در زمینه ضرورت حضور اجتماعی زنان عبارت‌اند از:

1. حضور زنان در میدان تلاش و جهاد عمومی، فعالیت‌های مشروع همگانی، صحنه مبارزه با دشمن و سازندگی به اشکال مختلف.
2. مباح و مطلوب و مجاز بودن فعالیت زنان در عرصه‌های اجتماعی، به‌طور کامل.
3. احساس مسئولیت‌کردن و اهتمام زنان به امور مسلمانان و جامعهٔ اسلامی و امور جهان اسلام و تمام مسائلی که در دنیا می‌گذرد.

۴. حضور زن در اجتماع را به‌معنای حضور زن در خانواده دانستن و به‌معنای اینکه همسر و فرزندان او نیز وارد عرصه فعالیت‌های اجتماعی شده‌اند؛

۵. ضرورت حضور اجتماعی زنان همراه با ایفای نقش مادری و همسری.

وظایف زن در جامعه

از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، زنان در اصلاح و پیشرفت جامعه نقش برجسته‌ای دارند. برخی از این وظایف زنان بر اساس اندیشهٔ وی عبارت‌اند از:

۱. اصلاح جامعه با سالم ماندن محیط خانواده به برکت وجود زن؛

۲. مؤثر دانستن نقش زنان به‌عنوان نیمی از جمعیت کشور و نیمی از نیروی انسانی در بازسازی کشور. آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است اگر بینش غلط نسبت به زنان جامعه وجود داشته باشد بازسازی به‌معنای حقیقی و در سطح وسیع آن شدنی نیست.

حوزه‌های حضور زنان در اجتماع

بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای فعالیت‌های اجتماعی زنان در پنج حوزه قابل تقسیم است:

۱. تحصیلات؛ از جمله اموری که همواره مورد تأکید آیت‌الله خامنه‌ای بوده، گسترش تعلیم و تربیت بانوان است. وی تحصیل زنان و حضور زنان تحصیل کرده در اجتماع را از جمله افتخارهای نظام جمهوری اسلامی بیان می‌کند و معتقد است که امنیت و کرامت زن در خانواده باید به گونه‌ای حفظ شود که از تحصیل علم محروم نشود.

۲. اشتغال؛ آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است که یک کشور از نیروی کار زنان بی‌نیاز نیست. از منظر وی اشتغال زنان با رعایت شرایط ذیل بدون مانع است:

۲٫۱. حفظ کرامت و ارزش‌های معنوی و انسانی زن.

۲٫۲. عدم تزاحم شغل با تربیت فرزند و حفظ خانواده.

۲٫۳. همخوانی کار با ویژگی‌های روحی و جسمی زنان.

۲٫۴. عدم اجبار و تحمیل کارهای سنگین به زنان.

۲٫۵. عدم خضوع در برابر مردان.

۲٫۶. عدم لطمه زدن به پیوند زن و شوهر.

۲٫۷. حفظ حریم محرم و نامحرم.

۳. عرصهٔ سیاسی؛ آیت‌الله خامنه‌ای حضور زنان در عرصه‌های سیاسی را در جامعه مؤثر می‌داند و از بانوانی که اهل اقدام، نویسندگی و اهل فکر و سخن‌گفتن هستند می‌خواهد که در دفاع از انقلاب کوشا باشند.

۴. عرصهٔ دفاع مقدس (مجاهدت‌ها)؛ بر اساس اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای، اگر زنان نسبت به فکری ایمان داشته باشند و در راه عملی‌کردن آن علی‌رغم موانع موجود، گام بردارند، می‌توانند بر فرزندان، همسر و حتی برادران و پدارنشان هم تأثیر تعیین‌کننده و سازنده داشته باشند. بر این اساس حضور زنان در عرصه دفاع و جهاد به دو قسم قابل تقسیم است:

۴٫۱. حضور غیر مستقیم: آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است اگر زن‌ها جنگ را به‌عنوان یک ارزش تلقی نمی‌کردند، مردها انگیزه‌ای برای به میدان رفتن را نداشتند. او از جمله عوامل مهم در روانه‌شدن خیل بسیجی‌ها به سمت جبهه‌ها، روحیهٔ مادرها و همسران و زن‌ها بیان می‌کند.

۴٫۲. حضور مستقیم: به نظر آیت‌الله خامنه‌ای، زنان پیش از انقلاب همواره مورد ستم سیاسی و فرهنگی بودند، اما انقلاب اسلامی زمینه را برای خلق فعالیت‌های حماسی برای زنان دوشادوش مردان و در مواردی فراتر از مردان، فراهم کرد. او نقش تعیین‌کنندهٔ زنان در پیروزی انقلاب اسلامی و حضور مستقیم آنها در این عرصه را مورد توجه قرار می‌دهد. از نظر وی زنان، با ایمان، آگاهی و به دورماندن آنها از منجلاب فساد فرهنگ غرب، می‌توانند در تغییر و تحول تاریخی و جهانی نقش اول را ایفا کنند.

۵. عرصهٔ ورزش قهرمانی؛ از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، ورزش به‌معنای پرورش جسم و تضمین سلامت بوده که برای زن و مرد لازم است. وی، درخشش بانوان ایران را در میادین جهانی ورزش عرصهٔ دیگری از پیشرفت‌های پس از انقلاب اسلامی بیان می‌کند.

نقش زنان در امور فرهنگی و آموزشی

آیت‌الله خامنه‌ای، فساد فرهنگی را از جمله ابزار استکبار جهانی بر ضد ملت ایران می‌داند که در دراز مدت خطرآفرین است. بر این اساس حضور زنان در امور فرهنگی و آموزشی را از جمله مسئولیت‌های مهم زنان جامعه بیان می‌کند.

حق مالکیت و استقلال اقتصادی زن در اسلام

آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین دیدگاه اسلام در مورد حق مالکیت و استقلال زن، این حق را رسمی و تثبیت شده بیان می‌کند. وی معتقد است که بر اساس موازین اسلام زن مالک ثروت خود است و قادر است بدون اذن شوهر یا پدر در مال و ملک خود دخل و تصرف کند.

شرایط حضور اجتماعی زن

برخی از شرایط حضور زن در اجتماع بر اساس اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای عبارت‌اند از:

1. طهارت.
2. عفت.
3. احساس مسئولیت.
4. حفظ حریم در روابط زن و مرد.
5. دوری از معاشرت‌های بی‌قید و شرط و نامناسب که در آن جهات فرهنگی و اخلاقی خاص رعایت نشده باشد.
6. رعایت تقوای الهی در روابط زن و مرد.
7. رعایت فرهنگ عدم اختلاط زن و مرد در اسلام.
8. تکبر و عدم خضوع در صحبت با مرد نامحرم.
9. دوری از فتنهٔ جنسی با وجود جواز همکاری زن و مرد.

۱ه پوشش درست و پرهیز از آرایش و جلسات و معاشرت‌های آنچنانی در همهٔ محیط‌ها.

عوامل انحطاط زنان

از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای برخی از عوامل انحطاط زنان عبات‌اند از:

1. رواج فرهنگ غرب؛ به‌معنای فرهنگ تجمل، آرایش و مصرف‌گرایی، شهوت‌رانی، تحت‌الشعاع قراردادن مسائل اساسی کشور کشش‌ها و جاذبه‌های جنسی.
2. برجای‌ماندن تعلیمات غربی در برخی خانواده‌ها؛ بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، تمایل برخی از خانواده‌ها به انجام آداب و اطوار و نوع پوشش و معاشرت به سبک فرهنگ غرب، نتیجهٔ تعلیم‌های معلمان غربی در دوران سلطنت خاندان منفور پهلوی است که در طول ده‌ها سال در این کشور نفوذ و رشد یافته و با وجود انقلاب در کشور و تحول بزرگی که در فرهنگ و ذهنیت مردم به‌وجود آمد، هنوز ادامه دارد.
3. تزریق ارزش‌های کاذبی همچون طلاپرستی و دلخوش‌بودن به چیزهای بی‌ارزش در جامعهٔ زنان شهری.
4. دورکردن زنان جامعهٔ اسلامی ایران از ارزش‌ها به‌جهت اینکه زنان جهان سوم آرمانخواه و دارای فکر روشن نباشند.
5. غافل‌کردن زنان از اصالت‌ها و ارزش‌های معنوی؛

ها ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی و روی‌آوردن به تجملات به‌جهت دورنگه‌داشتن زنان از مسائل سیاسی و آگاهی‌های اجتماعی.

۷. ترویج بی‌بندوباری.

۸. ترویج آزادی‌های غلط به‌معنای آزادی از قید و بندهای خانوادگی، نفوذ مطلق مرد، ازدواج و تشکیل خانواده و پرورش فرزند، آزادی جنسی و عدم خویشتن‌داری جنسی با هدف شهوت‌رانی زودگذر به‌جهت قراردادن زن به‌عنوان ابزار لذت‌جویی مردان هرزه.

وظایف زنان ایران برای کسب هویت اسلامی

برخی از وظایف زنان در ایران اسلامی به‌خصوص زنان جوان و دختران دانش‌آموز و دانشجو، از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای عبارت‌اند از:

1. زنده‌کردن هویت والای زن اسلامی آنچنان که چشم دنیا را به‌خود جلب کند؛ به‌معنای حفظ هویت و خصوصیت زنانهٔ خود -که طبیعت و فطرت است و برای هر جنسی خصوصیات آن جنس ارزش دارد- در عین حال پیشروی در میدان ارزش‌های معنوی مانند عبادت، تقرب به خدا، معرفت الهی و سیر وادی‌های عرفان.
2. پیشرفت در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی، صبر، ایستادگی، مقاومت، حضور سیاسی، درک و هوش سیاسی، شناخت کشور خود و آیندهٔ آن.

۳. شناخت هدف‌های ملی و بزرگ و اهداف اسلامی مربوط به کشورهای اسلامی و ملت‌های اسلامی، شناخت دشمن و توطئه‌های و روش‌های او.

آسیب‌ها و راهکارها

بر اساس بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، با وجود فرهنگ غنی و انسان‌ساز در نظام اسلامی، در برخی موارد حرکت‌های دفاع از حقوق زنان، تحت فشارهای روانی و تبلیغات غربی و بر اساس فرهنگ غربی سعی در برطرف کردن نابسامانی‌ها و گره‌های مشکلات زنان هستند ولی چنین حرکت‌هایی نه‌تنها موفق نمی‌شوند، بلکه نابسامانی‌ها و چالش‌های فرهنگ غربی را هم بر مشکلات می‌افزایند. از منظر وی حرکات دفاع از حقوق زنان می‌بایست تابع اصول برخاسته از اسلام و استقلال فرهنگی و سیاسی کشور بوده و از فرهنگ غلط غربی در امان باشد تا به‌طور حقیقی حقوق زنان را پاس بدارد. این اصول عبارت‌اند از:

1. پرهیز از موضع انفعال و اثرپذیری از فرهنگ غرب و تقلید از حرکت‌های افراط و تفریط.
2. الگو قراردادن هدف، شعارها و برنامه‌ها بر اساس رعایت احکام اسلامی.
3. مورد توجه قرار گرفتن وظایف زن و مرد بر اساس فطرت آنها.
4. دخالت‌دادن رشد معنوی و اخلاقی زنان در کلیه برنامه‌ها.
5. اولویت‌دادن استحکام بنیان خانواده و دفاع از حقوق زنان در درون خانواده.

۶. تنظیم مقررات و قوانین در برخورد با متعدیان به حقوق زن.

اشتغال زنان

ارائه‌ی تعریف دقیق از مشارکت اجتماعی و نسبت آن با اشتغال این امکان را فراهم می‌آورد تا بر اساس دیدگاه منطقی و مبتنی بر تناسب بین مسئولیت و تکوین؛ برای اشتغال زنان برنامه‌ریزی نمود. غیریت مسئولیت اجتماعی با مسئولیت نان‌آوری، بایسته‌ها و شایسته‌ها را معین می‌نماید. مسئولیت اجتماعی حدود و ثغور نقش‌های جنسیتی زن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. این در‌حالی است که اشتغال زن متأثر از نقش‌های جنسیتی او باید باشد چراکه اولی مسئولیت زن است و دومی خارج از آن: «ﻳﻜﻰ از ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ در دﻧﻴﺎ در ﺑﺎور ﻓﺮﻫﻨﮕﻬﺎی ﻏﺮﺑﻰ یک‌چیز مسلمی شده ﻛﻪ در دوران ﻃﺎﻏﻮت ﺑﻪ فرهنگ‌های ﻧﻮع فسادانگیز آن‌ها ﻫﻢ ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺑﻮد، اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ زن اﮔﺮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﻐﻠﻰ در ﺧﺎرج ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ از زﻧﻴﺘﺶ ﻛﻢاﺳﺖ، اﻳﻦ ﻏﻴﺮ از فعالیت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ. مسئله‌ی ﺷﻐﻞ داﺷﺘﻦ اﺳﺖ. ﻳﻌﻨﻰ ﺑﻪ ﻳﻚ ماشین‌نویسی ﻗﺎﻧﻊ ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻳﻚ ﻛﺎرﻣﻨﺪی یک‌گوشه‌ای از ادارات ﻗﺎﻧﻊ ﺑﻮد، ﺑﺤﺚ اﻳﻦ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ می‌خواست در ﻳﻚ فعالیت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻛﻨﺪ. ﺑﺤﺚ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ می‌خواست آن‌ هم ﻣﺜﻞ ﻣﺮدﻫﺎ ﻳﻚ ﺷﻐﻞ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. اﮔﺮ ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﻰ ﻳﻚ ﻣﻐﺎزه را، ﻳﻚ ﺳﻮﭘﺮﻣﺎرﻛﺖ را ﺑﻪ او می‌دادند ﻫﻢ خوشحال بود؛ در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﻣﺎ اﻳﻦ را ﻳﻚ فعالیت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ نمی‌دانیم. آﻧﻰ ﻛﻪ ﻣﺎ می‌گویم اﺳﻼم می‌گوید ﻛﻪ ﻛﺎر اﺻﻠﻰ زن ﺗﻮی ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ، آن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎر اﺻﻠﻰ زن ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ اﻣﺮش داﺋﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻴﻦ ﺷﻮﻫﺮداری وبچه‌داری و خانه را جارو پارو ﻛﺮدن ﻳﺎ اداره‌ى ﻳﻚ ﺳﻮﭘﺮﻣﺎرﻛﺖ ﺑﺮای اﻳﻨﻜﻪ ﻓﻼن قدر پول دربیاورد، آن اولی ﻣﻘﺪّم اﺳﺖ، آن اولی شغل زن اﺳﺖ؛ سوپرمارکت‌ها ﺑﮕﺬارد ﻣﺮد ﺑﺮود اداره ﻛﻨﺪ، ﻛﺎرﻣﻨﺪی ﻓﻼن اداره را ﺑﮕﺬار ﻣﺮد ﺑﺮود ﺑﻜﻨﺪ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ ﺻﺤﺒﺖ ﻧﺎن درآوردن ﻣﻄﺮح اﺳﺖ. اﻟﺘﻔﺎت می‌کنید؟ ﻧﺎن درآوردن از ﻳﻚ ﻛﺎر ﺗﻮی ﺑﺎزار و ﺗﻮی اداره و ﺗﻮی ﺧﻴﺎﺑﺎن و ﺗﻮی نمی‌دانم ﻓﺮض ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ گوشه‌ی دﻳﮕﺮ غیرازاین اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻳﻚ ﻛﺎری را به‌عنوان ﺣﺮﻛﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ، ﻳﻚ ﻛﺎر ﻻزم، ﻳﻚ ﻓﺮﻳﻀﻪ اﻧﺠﺎم می‌دهد. اﻳﻦ دومی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺘﺮم اﺳﺖ، اﻳﻦ دومی اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ زن و ﻣﺮد ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ. آن اولی- ﻳﻌﻨﻰ ﻧﺎن درآوردن زن - ﺟﺰو وﻇﺎﻳﻒ زن ﻣﻄﻠﻘﺎّ ﻧﻴﺴﺖ. آﻧﺠﺎﻳﻰ ﻛﻪ زن می‌خواهد ﺑﺮود ﺑﻴﺮون ﺑﺮای اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺎن دربیاورد ﻧﻪ، ﻫﻤﺎن ﺗﻮی ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻤﺎﻧﺪ. ﻧﺎن درآوردن ﺟﺰو وﻇﺎﻳﻒ زن ﻧﻴﺴﺖ، ﺑﺮ او ﻻزم ﻫﻢ ﻧﻴﺴﺖ، ﺑﻴﺨﻮد زحمتش را ﻫﻢ ﺑﻪ ﺧﻮدش ﻧﺪﻫﺪ، ﻛﺎرﻫﺎﻳﻰ دارد ﻛﻪ ﻣﻌﺎدل آن ﻛﺎر ﻫﺴﺖ داﺧﻞ ﺧﺎﻧﻪ، ﺟﻬﺎد درراه ﺧﺪاﺳﺖ، ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺎر ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ اﺳﺖ، ﺻﺤﺒﺖ ﻋﺮض ﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺣﻔﻆ ﭘﺸﺖ ﺟﺒﻬﻪ اﺳﺖ، ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺎرﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻰ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺖ، آﻧﺠﺎ ﺑﻠﻪ زن ﺑﺮود، آﻧﺠﺎ ﺗﻜﻠﻴﻒ اوﺳﺖ، وظیفه‌ی اوﺳﺖ، ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ ﻫﺮ ﭼﻰ ﻫﻢ می‌تواند اﮔﺮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آن ﻛﺎر، ﻛﺎر واﺟﺒﻰ ﻫﺴﺖ از ﻛﺎر داﺧﻞ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﻢ ﺑﺰﻧﺪ، آن را ﻣﺤﺪود ﻛﻨﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ آن ﻛﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و سیاسی‌اش ﺑﺮﺳﺪ.»

در مرحله‌ای بعد از ملتزم شدن به دو‌گانه فرض نمودن مشارکت اجتماعی و اشتغال زنان، باید بر مبنای مبانی اسلام، ساختارها و سیاست‌ها طرح‌ریزی و اجرا گردند نه بر اساس آنچه غرب تئوریزه و منتشر نموده است: «اگر می‌خواهیم نگاه ما نسبت به مسئله‌ی زن، نگاه سالم و منطقی و دقیقی باشد، شرط اوّل آن این است که ذهن‌مان را از این حرف‌هایی که غربی‌ها در مورد زن می‌زنند- در مورد اشتغال، در مورد مدیریت، در مورد برابری جنسی- باید بکلّی تخلیه کنیم. یکی از بزرگ‌ترین خطاهای تفکّر غربی در مورد مسئله‌ی زن، همین عنوان «برابری جنسی» است. عدالت یک حق است؛ برابری گاهی حق است، گاهی باطل است؛ چرا باید انسانی را که ازلحاظ ساخت طبیعی- چه از لحاظ جسمی، چه از لحاظ عاطفی - برای یک منطقه‌ی ویژه‌ای از زندگی بشر ساخته‌شده، از آن منطقه‌ی ویژه جدا کنیم، به منطقه‌ی ویژه‌ی دیگری که برای یک ساخت دیگر، برای یک ترکیب دیگری خدای متعال آماده کرده بکشانیم؟ چرا؟ این چه منطق عقلایی دارد، چه دلسوزی‌ای در این هست؟ چرا باید کاری که مردانه است به زن داده بشود؟ این چه افتخاری است برای زن که کاری را انجام بدهد که مردانه است؟ من متأسّفم که گاهی خود خانم‌ها، خود بانوان، روی این مسئله حساسیت نشان می‌دهند که ما با مردها چه فرقی داریم؟ خب بله در خیلی از مسائل هیچ تفاوتی نیست.»

اسلام و اشتغال زنان

در رابطه با اشتغال زنان، آنچه از نظر اسلام اهمیت دارد؛ عدم تعارض با منافع جسمی و معنوی زنان است. به‌عبارت دیگر جز در موارد استثناء- که به احکام بر می‌گردد نه اعتقادات- هیچ محدودیتی برای اشتغال زنان وجود ندارد و حتی می‌توان ادعا نمود که در مواردی رویکرد حمایتی نیز در این رابطه داشته و دارد؛‌ مگر آن‌که تحت تأثیر این اشتغال؛ منفعتی بزرگ‌تر به مخاطره بیفتد:‌ «اﺳﻼم با کار ﻛﺮدن زﻧﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺷﻐﻞ اﺳﺎﺳﻰ او ﻛﻪ مهم‌ترین ﺷﻐﻞ اوﺳﺖ، ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ و ﺣﻔﻆ ﺧﺎﻧﻮاده، ﻣﺰاﺣﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﺷﺎﻳﺪ ﻻزم ﻫﻢ می‌داﻧﺪ. ﻳﻚ ﻛﺸﻮر نمی‌تواند از ﻧﻴﺮوی ﻛﺎر زﻧﺎن در عرصه‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ بی‌نیاز ﺑﺎﺷﺪ؛ اما اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻛﺮاﻣﺖ و باارزش ﻣﻌﻨﻮی و اﻧﺴﺎﻧﻰ زن ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺎﻳﺪ زن را ﺗﺬﻟﻴﻞ ﻧﻜﻨﺪ. زن را وادار به ﺗﻮاﺿﻊ و ﺧﻀﻮع ﻧﻜﻨﻨﺪ. اﺳﻼم ﻣﺎﻧﻊ ﻣﺸﺎﻏﻞ و مسؤولیت‌های زﻧﺎن ﻧﻴﺴﺖ ﻣﮕﺮ در ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻰ، ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻰ ﻣﻮرد اتفاق ﺑﻴﻦ ﻓﻘﻬﺎﺳﺖ، ﺑﻌﻀﻰ ﻫﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻴﻪ اﺳﺖ و در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪﻫﺎ ﻫﻢ اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎر ﺷﻮد. »

مشاغل مناسب با ویژگی‌های زنانه

باید توجه داشت که موافقت و حمایت نظام اسلامی از اشتغال زنان به‌معنای بالابردن جایگاه ارزشی ایشان به این واسطه نمی‌باشد. چرا که جایگاه ارزشی زن فی‌‌ذاته متعلق به اوست که نباید مورد تعدی و ظلم واقع شود. به‌عبارت دیگر نباید ارزش‌مندی زن با اشتغال محاسبه و خلاف آن، ستم تلقی گردد: «ﺧﺎﻧﻤﻬﺎ ﻣﺠﺎزﻧﺪ ﻛﻪ اﺳﺘﺨﺪام ﺑﺸﻮﻧﺪ، ﻣﺠﺎزﻧﺪ ﻛﺎر دوﻟﺘﻰ ﻛﻨﻨﺪ، ﻣﺠﺎزﻧﺪ ﺗﻮی ﻣﺠﻠﺲ ﺑﺮوﻧﺪ، ﻣﺠﺎزﻧﺪ در ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎی دوﻟﺘﻰ ﺗﺎ ﺳﻄﻮح ﺑﺎﻻی دوﻟﺘﻰ ﻫﻢ ﺑﺮوﻧﺪ، ﻫﻴﭻ اﺷﻜﺎﻟﻰ ﻧﺪارد. اما ﻣﻦ ﻳﻚ ﻧﻜﺘﻪای را ﻣﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺧﻮاﻫﺮی ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﺆال را ﻛﺮده ﺑﮕﻮﻳﻢ و آن اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺎﻻ اﮔﺮ ﻓﺮض ﻛﺮدﻳﻢ ﺧﻮاﻫﺮﻫﺎ ﻧﺸﺪ اﺳﺘﺨﺪام دوﻟﺘﻰ ﺑﺸﻮﻧﺪ، آﻳﺎ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ می‌شود ﻛﻪ آن دوﻟﺘﻰ ﻛﻪ زنها را وارد ادارات نمی‌کند؛ اﻳﻦ ﺑﺎ زنها ﺑﺪ اﺳﺖ؟ اﻳﻦ اﺳﺖ واﻗﻌﺎً ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ؟ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﺑﺎﻧﻮان در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻳﻨﺪ آﻧﻬﺎ را ادارات دﺳﺘﺸﺎن را ﺑﻨﺪ ﻛﻨﻨﺪ ﻳﻚ ﺷﺎﻫﻰ ﺻﻨﺎر ﺣﻘﻮﻗﻰ ﻣﺜﻼً ﺑﻬﺸﺎن ﺑﺪﻫﻨﺪ؟ اﻳﻦ اﺳﺖ؟ ﻓﻜﺮ ﻣﻴﻜﻨﻢ ﺧﻴﻠﻰ ﺑﻴﻨﺶ ﻏﻴﺮﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪای ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زن ﺑﺎﺷﺪ.»

مادرانگی

شغل‌انگاری مادری و همسری نه‌ به‌معنای کارمندی است که باید در مقابل آن دست‌مزدی دریافت شود- هر‌چند که این موضوع در فقه شیعه مشروع و قابل مطالبه است- بلکه این مفهوم را دنبال می‌نماید که مسئولیتی والا و خطیر برعهده زن است که قابل قیاس با مشاغل اجتماعی نیست: «زن محترم است، هیچ‌کس هم نگفته که زن در میدان‌های اجتماعی وارد نشود یا مسئولیت نگیرد یا علم پیدا نکند. امّا درعین‌حال مدیر خانواده زن است، محورِ کانونِ خانواده زن است، مهم‌تر از همه‌ی مشاغل زن، مادری، همسری و ایجاد آرامش و سکینه است وَ جَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُـنَ اِلَیها؛ مایه‌ی سکونت و آرامش است؛ این خصوصیت زن در اسلام است.»

مسئولیت‌های فرهنگی و آموزشی

زن، به واسطه‌ی روحیه‌ی پرورش‌دهندگی و بنا نهادن ارتباطاتش بر اساس عطوفت؛ می‌تواند بر فرزندان جامعه تاثیر به‌سزایی داشته باشد و آنچه که ممکن است خانواده‌ها نسبت به آن بی‌تفاوت باشند را اصلاح و در میان نسل آینده تثبیت و ترویج نماید: «از ﻣﺴﺆولیت‌های ﻣﻬﻤﻰ ﻛﻪ زﻧﺎن می‌تواﻧﻨﺪ در آن ﻧﻘﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، دراﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ و آﻣﻮزﺷﻰ اﺳﺖ؛ ﺷﻤﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﻇﻴﻔﻪی ﺣﺴﺎﺳﺘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺎﮔﺮدﻫﺎ را در ﻣﺪارس ﻣﺆﻣﻦ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﻨﻴﺪ، ﻧﻪ ﻣﺘﻈﺎﻫﺮ و دارای اﺣﺴﺎس اﺟﺒﺎر ﺑﻪ اﻳﻤﺎن. ﺑﺎ ﻇﺮاﻓﺖ و دﻗّﺖ و ﻟﻄﻒ در رﻳﺨﺘﻦ ﺷﺮﺑﺖ اﻳﻤﺎن ﺗﺎ اﻋﻤﺎق وﺟﻮد ﻧﻮﺑﺎوﮔﺎن ﺗﻼش ﻛﻨﻴﺪ.اﻣﺮوز ﺗﻨﻬﺎ اﺑﺰارﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ در دﺳﺖ اﺳﺘﻜﺒﺎر ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺑﺮ ﺿﺪّ ﻣﺎ وﺟﻮد دارد، دو اﺑﺰار اﺳﺖ؛ ﻳﻜﻰ اﺑﺰار ﻓﺸﺎر اﻗﺘﺼﺎدی در ﻛﻮﺗﺎهﻣﺪّت ودﻳﮕﺮی اﺑﺰار ﻓﺴﺎد ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ در درازﻣﺪّت ﻛﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﺘﺮ اﺳﺖ. معلمین در ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ارزش ﻣﺸﺎﻏﻞ در درﺟﻪی اول ﻗﺮار دارﻧﺪ و اﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ متعلمینتان ﺟﻬﺎد و اﻳﺜﺎر و آﻳﻨﺪهﻧﮕﺮی را ﺑﻴﺎﻣﻮزﻳﺪ ﺗﺎ آﻳﻨﺪه‌ی اﻧﻘﻼب ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺷﻮد.»

پرستاری

پرستاری، برآمده از خوی مراقبتی در افراد است که این ویژگی در زنان بیش از مردان متبلور و نمایان است. صبر، عطوفت به همراه حس همراهی و هم‌دلی زنانه، ویژگی‌هایی هستند که این شغل را ارجحیت خواهد بخشید: «اولین اﺷﺘﻐﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺧﺎﻧﻤ‌ﻬﺎ ﻣﻄﺮح می‌شود، ﭘﺮﺳﺘﺎری اﺳﺖ. ﻃﺒﻴﻌﻰﺗﺮﻳﻦ، ﻣﺘﻨﺎﺳﺐﺗﺮﻳﻦ، ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻬم‌ترﻳﻦ ﻳﺎ ﻳﻜﻰ از ﻣﻬم‌ترﻳﻦ اﺷﺘﻐﺎﻟ‌ﻬﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮوﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﺑﺮای اﻳﻦ ﻛﺎر و آﻣﺎده ﻛﺮدن و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪه‌ی ﻛﺮدن و ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪی ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﻛﺮدن ﺑﺮای اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻴﺪ ﻣﺮاﻋﺎت ﺟﻬﺎت ﺷﺮﻋﻰ را ﻫﻢ انﺷﺎءاﷲ ﺑﻜﻨﻴﺪ.»

الگو بودن زن

«منزلت حضرت زهرا برای ما مسلمانان امروز، فراتر از منزلت یکی از برجستگان خاندان پیامبر و دارای یک خصوصیت مضاعفی است و آن این است که این بانوی بزرگوار و عزیز، سرمشقی است برای زن ایرانی که می‌خواهد علی‌رغم تمام بدآموزی‌ها و علی‌رغم تمام سیاست‌هایی که می‌خواستند زن را در لجن‌زار اخلاقی بغلتانند، موجودی باشد دنباله‌رو حضرت زهرا (علیها السلام)؛ یعنی با دین، طیب و طاهر، شجاع، مبارز، وفادار و درعین‌حال در میدان‌های دشوار زندگی با تمام وجود سرمایه‌گذاری کند. فاطمهٔ زهرا (علیه‌السلام) یک چنین عنصر عزیز و بزرگواری است.»

ضرورت

ممکن است این سؤال به ذهن متبادر شود که چرا باید زن مسلمان ایرانی را به‌عنوان الگو برای زنان مسلمان و حتی زنان عالم به‌عنوان الگو معرفی نمود. چرا از همان ابتدا به سراغ الگوهای والا و اصیل که حضرت زهرا و حضرت زینب سلام‌الله علیهما و… اقتدا نکنیم؟ به عبارت دیگر این زن انقلابی ایرانی بود که در کنار جریان همیشه تحت ستم بودن زن، جریان صریح و والای زن مسلمان را از لابه‌لای صفحات تاریک تاریخ بیرون کشید و نشان داد به پیروی از زنان صدر اسلام است که زن ایرانی در این نقطه قرارگرفته است: «زن مسلمان ایرانی تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد که می‌توان زن بود، عفیف بود، محجبه و شریف بود و… .» و از آن‌جهت که این الگوگیری را به منصه ظهور رساندند؛ می‌توانند الگویی قرار گیرند برای زنان هم‌عصر خویش و ایشان را به این نتیجه برسانند که می‌شود و می‌توانند تغییر کنند و تغییر دهند: «در سفری به همین منطقهٔ مسلمان‌نشین شمال آفریقا، در کشوری دیدم که دخترها و زنهای آن، حجاب خودشان را به تقلید از حجاب زنان ایرانی درست کرده بودند. در شرق دنیای اسلام - تا آنجایی که می‌توان از آن خبر گرفت. این حرکت ملت ایران و این نشانهٔ عظیم و تحقق اسلام انقلابی و ناب و راستین، آثار خودش را در دل مردم گذاشته است .»

هدف

در دنیایی که تمام ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آن به دنبال بهره‌وری از انسانیت به‌ویژه زنان هستند ما موظفیم طبق تکلیف مسلمانی‌مان به دنبال آزادسازی ملت‌ها از ذیل یوغ استکبار و طاغوت باشیم. تاریخ اسلام به ما ثابت کرده است که استراتژی الگوسازی باید و می‌تواند در این مسیر راه گشا باشد: «امروز ما می‌توانیم امیدوار باشیم که همچنانی که یک روز اسلام توانسته در آن‌چنان فضای فرهنگی فاسد و غلطی زنی مثل زینب (سلام‌الله علیها) را به وجود بیاورد که الگو و نمونهٔ یک انسان بزرگ است؛ نه‌فقط یک زن، یک زن برجسته، امروز هم می‌تواند تعالیم اسلام و فرهنگ اسلامی در میان این جنجال غوغاگرانهٔ جوسازانهٔ غرب، نمونهٔ یک زن مسلمان کامل و بزرگ را به وجود بیاورد و ما احتیاج به این داریم. امروز دنیا احتیاج دارد به اینکه زن مسلمان هویت و حقیقت فرهنگی خودش را نشان بدهد .»

ریشهٔ الگوگیری از زن انقلابی

رفتار شجاعانه در برابر ستم‌های نوین جهانی علیه زنان، که برآمده از اخلاص و ایمان اسلامی بود، ریشهٔ تمام این علاقه‌مندی‌هاست: «در کشورهای اسلامی دوردست که از لحاظ زبان و بسیاری از آداب و متن هم با ما فرق دارند، به احترام و عشق زن ایرانی، زنانشان و دخترانشان چادر سر می‌کنند، چادری که آنجا معمول نبوده. چادر می‌دانید یک پوشش ایرانی است. زنهای مسلمان دیگر در بعضی جاها عبا سر می‌کنند، بعضی جاها مقنعه سر می‌کنند، هرجا یک‌چیزی دارند دیگر، این چادری که شما سرتان است، این پوشش ایرانی است اما یکجاهایی زنهای بعضی از این کشورها از بس مجذوب حرکت و قهرمانی زنان ایرانی هستند، پوشش خودشان را برداشتند، چادر سرشان کردند یا اگر پوششی نداشتند چادر سرشان کردند، تحت تأثیر قهرمانی، شجاعت، اخلاص و ایمان اسلامی، بی‌اعتنایی کردن به ستم‌ها و اخلاقی تحمیلی عربی مصرفی اروپایی استعماری که شماها الحمدالله این بی‌اعتنایی را داشتید و آن پایبندی را به اخلاق اسلامی داشتید هستند .»

ابزار

زنده کردن هویت زن اسلامی به‌تنهایی کفایت نمی‌کند بلکه باید جلب نظر جهانیان را به دنبال داشته باشد تا هدف حاصل شود: «زن مسلمان ایرانی در ایران اسلامی، باید کوششش این باشد که هویت والای زن اسلامی را آن‌چنان زنده کند که چشم دنیا را به خود جلب کند، این امر وظیفه‌ای است که بر دوش زنان مسلمان است؛ به‌خصوص زنان جوان و دختران دانش‌آموز و دانشجو .»

ملزومات

پیشروی، اعتمادبه‌نفس، اعتقاد و ایمان

«در کشورهایی که در فرهنگ غربی غرق بودند، خانم‌ها دارند الگوی شمارا عمل می‌کنند، الگوی زن مسلمان و دختر مسلمان ایرانی را. من در الجزایر نمونه‌اش را دیدم، در مصر نمونه‌اش وجود دارد، در لبنان نمونه‌اش وجود دارد، در ترکیه نمونه‌اش وجود دارد، در همهٔ کشورهای اسلامی خانم‌های آگاه و بیدار و بینا و به‌خصوص نسل جوان دارند از الگوی زن مسلمان جمهوری اسلامی و انقلابی تقلید می‌کند، این لازمهٔ آن پیشروی شماست، لازمهٔ اعتقاد و اتکابه‌نفس شماست که دارید نشان می‌دهید که زن می‌تواند در فعالیت‌های اجتماعی هم فعال باشد و مثل مرد و در مواردی جلوتر از مرد تلاش بکند و مجاهدت بکند و درعین‌حال حد زن اسلامی را و مرزهای موجود بین زن و مرد را به‌طور کامل حفظ کند کما اینکه شما حفظ می‌کنید و این الگو در دنیا رواج پیدا خواهد کرد. این را بدانید، نشانهٔ ایمان شماست و براثر اعتقاد شماست. شخصیت زن مسلمان، یک شخصیتی است که دارد به‌تدریج شکل می‌گیرد، به‌خصوص در بین نسل‌های جوان و امیدواریم که - آن شاء الله - روزبه‌روز هم بیشتر بشود .»

جامعیت

الگو قرار گرفتن الزاماتی دارد که جامعیت در عملکرد و پاسخ‌گویی به نیازها در عرصه‌های مختلف زندگی، از مهم‌ترین آن‌هاست: «زنان مسلمان ایرانی در دنیای امروز رسالتی عظیم بر عهده‌دارند و به‌عنوان الگوی زنان جهان باید پیام متعالی خود را در عرصه‌های مختلف بشری به گوش جهانیان برسانند .»

حفاظت در مقابل تغییر

یکی دیگر از الزامات الگو بودن، تحفظ از الگویی است که ارائه‌شده است: «امروز زنهای کشورهای اسلامی، زنهای شمال آفریقا زنهای الجزایر، زنهای مصر، زنهای عراق، زنهای منطقهٔ شرقی جهان اسلام، همه از زن ایرانی یک الگو می‌جویند و می‌یابند، زن ایرانی یک‌دفعه جلوه کرد در چشم ناظران مسائل جهانی مربوط به جوامع و ازجمله مسائل مربوط به زن. شما نباید بگذارید نسل شما، گروه شما، کسانی از شما که مسؤولیتی را بر دوش‌های خودتان احساس می‌کنید، نباید بگذارید که دست‌هایی بخواهند این را عوض کنند.»

حفاظت از دستاوردها

دستاوردهای یک عملیات مهم‌تر از خود آن عملیات است چرا که در صورت زیر سؤال رفتن دستاوردها، استراتژی‌های مولد عملیات‌ها هستند که زیر سؤال می‌روند و به همین جهت است که باید حتی از خدشه‌دار شدن آن‌ها جلوگیری به عمل آورد: «شما نسل انقلابی امروز به هیچ قیمت نباید اجازه دهید رتبه‌ای که زن در جمهوری اسلامی کسب کرده و آوازهای که برای زن مسلمان در سراسر گیتی به دست آورده، با توطئهٔ دشمنان خدشه‌دار شود.»

استمرار تا معرفی کامل

یکی دیگر از الزامات الگوسازی از هویت زن مسلمان ایرانی، توجه به نکته بسیار ظریفی است که اگر به‌طور کامل انجام نگیرد زمینه را برای شیطنت‌های دشمن فراهم می‌آورد. شناساندن درست، دقیق و کامل از الگوی زن مسلمان انقلابی خود نیازمند استراتژی است که حضرت آقا خوب به آن اشاره نمودند: «ولادت جدیدی را که برای زن مسلمان در سایهٔ انقلاب اسلامی به وجود آمده است، واقعاً باید تبریک گفت. شکفتن تازه زنان مسلمان کشورهای دیگر است. در بسیاری از کشورهای اسلامی امروز، چه کشورهای عربی و چه کشورهای غیرعربی مسلمان، دختران دانشگاهی دانشجویان و مخصوصاً در میان زنان جوان موجی به سمت منش زن ایرانی به وجود آمده است؛ مثلاً حجاب با فراگیری علوم اسلامی را از زن ایرانی تقلید می‌کنند که این با مقاومت‌هایی از طرف دولت‌ها روبرو شده است. یکجا آموزش علوم اسلامی را برای دختران دانشجو ممنوع کرده‌اند و در جای دیگر حجابی را که شبیه زنان ایرانی است برای زنان دانشجو ممنوع کرده‌اند. در عین حال موج الگو شناختن زن ایرانی در میان زنان مسلمان کشورهای اسلامی فزاینده است و این آغاز کار است؛ اما هنوز بسیاری از آن‌ها کاملاً از زن ایرانی شناخت ندارند. این را می‌دانند که زن ایرانی در میدان‌های انقلاب حضور داشته و شعار در تظاهرات داده و مردها و فرزندانش را تشویق کرده و خود همه‌جا حاضر بوده است؛ اما زنان مسلمان کشورهای دنیا هنوز آن ظرافت‌ها، گذشت و فداکاری‌هایی را که به‌حق، ملت ما شهیدپروری نام گذاشته‌اند نمی‌دانند که البته این نیز کشف خواهد شد و آن‌چنان تلألؤ مجاهدت و بزرگواری زنان ما درخشنده است که پنهان نخواهد ماند.» لازم به یادآوری و توجه است که این شناخت حاصل نمی‌شود مگر اینکه برای بازنمایی اقدامات و شاخصه‌ها و دستاوردهای زن انقلابی تلاشی صورت گیرد: «به خانوادهٔ این شهیدان والامقام تبریک می‌گویم و امیدوارم که به برکت خون این زنان شریف و مجاهد، رسانه‌ها و هنرمندان و فرزانگان و سینماگرانی بتوانند جهاد بزرگ زن ایرانی مسلمان را به دنیا که سخت محتاج شناختن آن است، بنمایانند. زن مجاهد مسلمان ایرانی، معلم ثانی برای زنان جهان خواهد بود، پس از معلم اول که زنان مجاهد صدر اسلام بودند. سلام خدا بر بانوی بزرگ اسلام حضرت فاطمهٔ زهرا و بر همهٔ زنان بزرگ صدر اسلام و بر بانوان فداکار و از جان‌گذشتهٔ ایران اسلامی.»

شاخص‌های زن انقلابی

برای الگوسازی از زن انقلابی نیازمند شناخت شاخص‌های آن هستیم: «شیر زنان انقلاب و دفاع مقدس نشان دادند که الگوی سوم زن «نه شرقی، نه غربی» است زن مسلمان ایرانی تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد که می‌توان زن بوده عفیف بود، محجبه و شریف بود و درعین‌حال، در متن و مرکز بود. می‌توان سنگر خانواده را پاکیزه نگاه داشت و در عرصهٔ سیاسی و اجتماعی نیز سنگرسازی‌های جدید کرد و فتوحات بزرگ به ارمغان آورد. زنانی که اوج احساس و لطف و رحمت زنانه را با روح جهاد و شهادت و مقاومت درآمیختند و مردانه‌ترین میدان‌ها را با شجاعت و اخلاص و فداکاری خود فتح کردند .» البته در کنار این نمای ابرازی ما شاخص‌های ابزاری نیز داریم که به‌واسطه آن‌ها می‌توان چنین ظهوری را شاهد بود: «دیدار با شما بانوان محترم در شهر مقدّس قم که شهر علم و شهر دین است برای این‌جانب دارای معنای قابل اهتمامی و نیز خاطرهٔ بسیار خوب مطلوبی است چون این جمع محترم که در میان آن‌ها بانوان عالم و فاضل طلاب علوم دینی و دانشجویان رشته‌های علمی مختلف و بانوان فرهنگی حضور دارند، یک مجموعهٔ اهل علم و اهل معرفت و درعین‌حال پایبند به ارزش‌های والای اسلامی است و این برای زمان ما نه‌فقط در سطح کشور بلکه در سطح جهان یک حادثهٔ پرمعنایی است و یک الگوست.»

عرصه‌های الگوگیری از زن ایرانی

«وظیفهٔ شما خانم‌هاست که با این تلاش‌های بزرگوارانه و انقلابی‌ای که انجام می‌دهید چه در محیط پرستاری، چه در محیط علمی، چه در محیط پزشکی، چه در محیط دانشجویی، چه در محیط خدمات فرهنگی با خدمات گوناگون پشتیبانی جبهه، چه در حضور در میدان سیاست، چه در اظهارنظر، چه در هدایت افکار و تنویر افکار مردم، چه در کارهای هنری، زبان‌دار و جهت‌دار با فعالیت و تلاش خودتان در میدان‌های گوناگون، رشد زن و جست فرهنگی اسلامی زن را به دنیا نشان بدهید و بدانید که دنیا از شما تقلید خواهد کرد، کما اینکه الان دارد تقلید می‌کند.» «در انقلاب اسلامی و در دفاع مقدس، زنانی ظهور کردند که می‌توانند تعریف زن و حضور او در ساحت رشد و تهذیب خویش و در ساحت حفظ خانهٔ سالم و خانوادهٔ متعادل و در ساحت ولایت اجتماعی و جهاد امر به معروف و نهی از منکر و جهاد اجتماعی را جهانی کنند و بن‌بست‌های بزرگ را در هم بشکنند. اقتدار و جذبهٔ تازه‌ای به برکت خون این زنان مجاهد در عصر جدید ظهور کرده است که زنان را ابتدا در جهان اسلام تحت تأثیر قرارداد و دیر یا زود در سرنوشت و جایگاه زنان جهان دست خواهد برد.»

دستاوردها

شناخت و معرفی دستاورهای پیروی از جریان و شاخص‌های زن انقلابی، بسیار حائز اهمیت است چراکه همین دستاوردها، انگیزه‌ها و تمایلات را مدیریت کرده و عملکردها را جهت می‌بخشند.

دستاورد فردی

«امروز دنیا از شما یاد خواهد گرفت. حرکتی را که زن ایرانی شروع کرده است، از دست ندهید. این حرکت برای دنیا یک پیام جدیدی دارد و ولادت جدید است و مشخصه‌های آن احساس شخصیت زن است و اینکه اوست که گردانندهٔ تاریخ است و می‌تواند در جامعه، نقش تعیین‌کننده داشته باشد .»

دستاورد اجتماعی

«امروز زن ایرانی برای زنهای کشورهای جهان سوم و بالأخص برای کشورهای اسلامی به‌صورت یک الگو درآمده است؛ یعنی حجابی که شما دارید، در کشورهای دیگر یک حجاب نمونه شناخته‌شده است. زن مسلمان فریاد زدن و دادن شعارهای اسلامی را بلد نبود و به آن عادت نداشت. حتی اگر در یک محفلی گفته می‌شد صلوات بفرستید، کسانی که صلوات می‌فرستادند، مردها بودند و زنها اصلاً صلوات نمی‌فرستادند؛ اما حالا شما می‌بینید که در اجتماعات عظیم اسلامی هم در کشور خودمان و هم در جاهای دیگر، صدای زنها گاهی بر صدای مردها غلبه دارد؛ یعنی زنها احساس نمی‌کنند که آن‌ها فقط باید شعار بدهند. آن‌ها دارند اجتماع را اداره می‌کنند. پس موجد این خصوصیات، زن ایرانی است که هم خودش را ساخت و هم الگوسازی کرد.» «امروز هم دیگران از شما یادگرفته‌اند؛ امروز در سرتاسر دنیای اسلام آن‌کسانی که حاضرند در درون خود و در صف‌آرایی حق و باطل، حق را بر باطل پیروز کنند و غلبه دهند، کم نیستند. پایداری شما - چه در دوران دفاع مقدس و چه در بقیهٔ آزمایش‌های بزرگ این کشور به این فضیلت‌ها را در زمانهٔ ما ثبت کرد. زمانی ما زمانی ارتباطات نزدیک است؛ اما این ارتباطات نزدیک همیشه به سود شیطان و شیطنت‌ها نیست؛ به سود معنویت‌ها و اصالت‌ها هم هست. مردم دنیا خیلی چیزها را از شما یادگرفته‌اند.»

مصادیق الگوگیری

مشاهدهٔ جریان‌ها یا رفتارهای گروهی متأثر از زن انقلابی، در جوامع مختلف، از آن جهت حائز اهمیت است که نشان از توفیق این الگوسازی دارد: «من در یکی از کشورهای اسلامی - که حجاب محلی هم دارند، بیحجابی‌های خیلی بد هم دارند - ناگهان چشمم افتاد به یک زنی، به کسی که با من همراه بود گفتم که این حجابها، حجاب دخترهای ماست. او هم نگاه کرد تصدیق کرد؛ یعنی چیزی بود که درست از زنهای ما این را گرفته بودند. چادر نبود، اما حجابی به شیوهٔ حجاب اسلامی‌ای که در بین دخترهای ما و زنهای ما معمول بود که صادرشده از اینجاست، ممکن است چادر شما هم و چادر مشکی شما هم به‌تدریج صادر بشود به کشورهای دیگر. البته هرجایی برای خودشان یک چادر گونه‌ای، یک‌چیزی دارند، یک پوششی دارند در کشورهای اسلامی، حالا ولو به این شکلی که حالا شماها سرتان می‌کنید مخصوص اینجاست. یا مثلاً فرض کنید در تظاهراتی که در کشورهای اسلامی گاهی انجام می‌گیرد و شما در تلویزیون بعضی از نمونه‌هایش را دیدید، می‌بینید که زنها به‌صورت باحجاب، به‌صورت مسلمانی چطور می‌آیند توی تظاهرات شرکت می‌کنند؛ این‌ها از شما یادگرفتند .» الگویی که دستاورد آن سرنوشت ملت‌ها را تحت تأثیر قرار خواهد داد: «همین مادری که در فلسطین، جوان خودش را می‌بوسد و به‌طرف میدان جنگ می‌فرستد، یک نمونه است. فلسطین سال‌های متمادی، زن و مرد و پیر و جوان داشت؛ اما براثر ضعف‌ها و به دلیل آنکه در میدان صف‌آرایی معنوی، جنود عقل نمی‌توانست بر جنود جهل پیروز شود، فلسطین دچار ذلت شد و این وضعیت برایش پیش آمد و دشمنان بر آن مسلط شدند؛ اما امروز وضعیت فلسطین، به گونهٔ دیگری است؛ امروز فلسطین به پا خاسته است؛ امروز ملت فلسطین - زن و مرد - در صف‌آرایی معنوی در درون خود توانسته است جانب، معنویت را علیه دهد و پیروز کند؛ و این ملت پیروز خواهد شد.»

خداوند در قرآن دو زن از کفار را به‌عنوان بدترین انسان‌ها معرفی می‌کند: زن نوح و زن لوط. این دو زن در برابر رحمت الهی و نعمت همسری پیامبر کفر ورزیدند. آن‌ها به همسران عالی مقام خود خیانت کرده و دچار انحراف اعتقادی شدند.

فاطمه زهرا

آیت‌الله خامنه‌ای از فاطمه زهرا به‌عنوان الگویی برای تمام انسان‌ها- مسلمان و غیر مسلمان، مرد و زن- یاد می‌کند و با ذکر شاخص‌های رفتاری آن بانو، وی را الگویی می‌داند که در قلهٔ بشریت است و در میان زنان بزرگ تاریخ در اوج عظمت قرار دارد. ویژگی‌های شخصیتی فاطمه زهرا در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای عبارتند از:

• مقامات معنوی، فاطمه زهرا با فتح قله‌های رفیع معنویت در اوج جوانی، به مقامی رسید که هم‌صحبت فرشتگان شد. درک این مقام برای هیچ‌کس جز خداوند و معصومین میسر نیست.
• جمع میان وظایف فردی، خانوادگی و اجتماعی، شخصیت فاطمه زهرا در تمامی ابعاد زندگی نمونه است. در بعد عبادی در بالاترین حد بندگی و عبادت قرار دارد و خاضع‌ترین و خاشع‌ترین بنده در درگاه الهی است. در زمینهٔ وظایف زنانگی، شوهرداری، تربیت فرزند و خانه‌داری بی‌نظیر است. در میدان جهاد و سیاست، مجاهدی صبور و خستگی‌ناپذیر است. سخنان او در بالاترین سطح علمی، فصاحت و بلاغت قرار دارد. فاطمه زهرا مجموعه‌ای بی‌نظیر در تمامی شئون علمی، جهادی، سیاسی، خانوادگی و عبادی است.
• زندگی زاهدانه و مدیریت خانه، از فضایل فاطمه زهرا، داشتن زندگی معمولی، سادگی و زهد، مدیریت خانه و رسیدگی به فرزندان در اوج علم و معرفت است.
• احساس مسئولیت نسبت به مسائل پیرامون خود، پرستاری از پدر و زدودن غم از چهرهٔ پیامبر در سنین کودکی نشان از احساس مسئولیت و نشاط بالای او است که الگویی مهم برای جوانان است.
• فداکاری و عزم راسخ، فداکاری‌ها و ارادهٔ قوی فاطمه در امتحانات و وقایع سخت تاریخ اسلام او را همچون الماسی پروراند و منتخب خدا کرد تا منجی بشریت در طول تاریخ باشد.
• ایفای نقش دختری، همسری و مادری، فاطمه زهرا در سنین کودکی در طول مبارزات سخت در کنار پیامبر و غمگسار او بود. در دوران پس از هجرت در اوج سادگی و معنویت با علی ازدواج کرد. زمانی که علی در میدان‌های جهاد بود با حفظ روحیهٔ خود و فرزندان و دلگرمی دادن به شوهر توانست به بهترین شکل، خانه را مدیریت کند و فرزندانی چون حسنین و زینب را تربیت کند.
• دفاع از ولایت، حرکت عظیمی که فاطمه پس از رحلت پیامبر در دفاع از ولایت انجام داد و شرایط دشوار آن زمان غیرقابل تصور است. در شرایطی که فقط افراد انگشت شماری از یاران پیامبر توانستند حق را تشخیص داده و در کنار امیرالمؤمنین بمانند، فاطمه زهرا آن خطبه غرا را در مسجد خواند و روشنگری کرد. هم‌چنین در میان زنان مدینه خطبه‌ای ایراد کرد که مملو از بیانات متقن است. تلاش در راه حق، نترسیدن از ظالمان، کمک به فقرا و محرومان، صبر در برابر سختی‌ها، دوری از تجملات، مقدم داشتن دیگران در دعا و ازدواج الهی از دیگر شاخص‌های رفتاری فاطمه زهرا است که در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای به آن پرداخته شده است.

ابعاد شخصیتی حضرت‌زهرا

برای تعریف و بازتولید مفاهیم مربوط به مسائل خانوادگی زنان، توجه به الگوها بسیار ضروری و حائز اهمیت است. چراکه الگویی مانند حضرت زهرا سلام‌الله از جایگاه رفیع ارزشی و اجتماعی برخوردار است و قیاس موضوع در چارچوب زندگی ایشان برای درک دقیق مسئله راه‌گشا خواهد بود:. «امروز نیاز جامعهٔ ما به این است که بداند مادری یعنی چه؟ زنِ خانه بودن یعنی چه؟ کدبانو بودن یعنی چه؟ فاطمهٔ زهرا با آن شأن و با آن رتبه و با آن مقام و با آن عظمت، یک خانم خانه‌دار است؛ این تحقیر او نیست؛ او که با آن عظمت قابل تحقیر نیست، مگر این عظمت را می‌شود کوچک شمرد؟ این عظمت به جای خود محفوظ است، امّا یکی از شئون و یکی از مشاغل همین عظمت عبارت است از همسر بودن یا مادر بودن و خانه‌داری کردن؛ با این چشم به این مفاهیم نگاه کنیم .»

زینب کبری

زینب نمونهٔ کامل زن مسلمان برای زنان و مردان مسلمان است. شخصیت او در همهٔ جوانب ممتاز است. علم و معرفت او در بالاترین سطح بود و تراوش زلال معرفت از زبان و دل او همهٔ شنوندگان را مبهوت می‌کرد. ارتباط و دلبستگی‌اش با خداوند در هیچ شرایطی کم‌رنگ نشد. عزیزانش را در مقابل چشمانش قطعه قطعه کردند و او را به اسارت بردند اما به‌حدی مجذوب خداوند بود که فرمود جز زیبایی چیزی نمی‌بینم. این زینب بود که شکست نظامی و ظاهری حسین در کربلا را تبدیل به پیروزی جاودانه کرد. وی موقعیت‌شناس بود و در تمامی موقعیت‌های قبل از کربلا تا اسارت انتخاب‌هایش درست و بر اساس تکلیف الهی بود. بصیرت او به‌حدی بود که در بحرانی‌ترین شرایط تکلیف خود را تشخیص داده و امام زمان خود را برای شهادت مهیا کرد.

صبر او در مصائب روز عاشورا و بعد از آن عامل بقای دین خدا بود. مقام این صبر عظیم حتی با مقام آسیه قابل مقایسه نیست. حوادث روز عاشورا نه تنها او را ضعیف نکرد، بلکه شکوه معنوی و عظمت روحی‌اش ستمگران زمان را خوار و ذلیل کرد. عواطف و شور زنانه، متانت و استواری، شجاعت و صراحت زبان، مایهٔ تسلی خاطر امام سجاد، همدردی و رسیدگی به زنان و فرزندان کربلا همه نشان از قدرت روح والای او است.

سکینه

سکینه یکی از مشعل‌های دانش و معرفت در تاریخ اسلام است. جایگاه معرفتی او حتی برای مخالفین اهل‌بیت نیز غیرقابل انکار است.

مریم

پروردگار در قرآن از میان تمامی انسان‌ها دو نفر را به‌عنوان نمونه انتخاب و معرفی کرده که هر دو زن هستند و این خود راز و رمزی دارد. آن دو زن مریم و آسیه هستند. قرآن، مریم را به‌عنوان یک زن عفیف و پاکدامن مثال می‌زند که در جوانی مورد تهمت مردم قرار می‌گیرد. اما با قدرت در برابر سوءظن‌ها می‌ایستد. خداوند عیسی را که کلمه‌الله است به او عطا می‌کند و او با فرزندش عیسی دنیای تاریک آن زمان را روشن می‌کند.

آسیه

آسیه نمونه‌ای ممتاز از ایمان و تکامل معنوی است. کسی که در قصر فرعون پرورش یافت اما رفاه و عظمت قصر نتوانست مانع ایمان او به پیامبر زمانش شود. آسیه در برابر قدرت طاغوتی شوهر خود فرعون ایستاد و راه حق را برگزید. پیامبر اولوالعزم الهی را در آغوش خود پروراند و او را در امر حق یاری کرد. به همین دلیل مورد انتقام فرعون قرار گرفت و در حالی که زیر شکنجه از خدا طلب بهشت می‌کرد از دنیا رفت.

جایگاه خانوادگی زن

آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است طبق آموزه‌های اسلامی، زن در خانه مانند گل و مایهٔ زینت خانه است و زیاده خواهی، توقعات بی‌جا و تحمیل کارهای زندگی بر زن، ظلم به او است. تکریم مقام زن در خانه توسط همسر، فرزندان، پدران و برادران موجب حل بسیاری از مشکلات اجتماعی است.

در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای زن مسلمان، رکن اصلی خانواده است. خانواده باید مبنای تمام برنامه‌ریزی‌ها و طرح‌های مرتبط با زن قرار گیرد. زن محور حفظ خانواده است و بدون حضور مؤثر او خانواده معنایی ندارد. این مسئولیت بزرگ‌ترین امتیازی است که اسلام برای زن قرار داده، زیرا اساس حفظ جامعه، حفاظت از کانون خانواده است و این کار طبق فطرت و طبیعت زن، تنها از عهدهٔ او برمی‌آید. از نظر آیت‌الله خامنه‌ای نقش زن در خانواده از تمام نقش‌های او در عرصه‌های مختلف مهم‌تر است. اما این به‌معنای محدود کردن زن به خانه و خانواده و ممانعت از فعالیت‌های اجتماعی او نیست، بلکه زن و مرد هر دو در سرنوشت جامعه سهیم هستند.

نقش خانه‌داری

در اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای خانه‌داری نخستین و اصلی‌ترین شغل زن است و برای او ارزش محسوب می‌شود، زیرا خانه محل رشد انسان است و مدیریت این محیط بر عهدهٔ زن است. زنان در نقش دختری، همسری و مادری موظف به ادارهٔ خانه هستند. آنان حق دارند در زمینهٔ اجتماعی به کارهایی که استعدادش را دارند بپردازند و چنانچه زمان حضور زنان در خانه به‌دلیل مسئولیت‌های اجتماعی کم شود، باید کیفیت حضورشان افزایش یابد. آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است خانه‌داری کاری بسیار ظریف و سخت است و زنان برای ادارهٔ داخل خانه متحمل زحمات بسیاری می‌شوند. به‌همین دلیل مسئولین جامعه باید با طرح‌های مناسب مانند بیمهٔ زنان خانه‌دار به‌طور ویژه قدردان این قشر باشند.

نقش همسری

در اندیشهٔ آیت‌الله خامنه‌ای همسری از مهم‌ترین وظایف زن است. زن با ایفای هنرمندانهٔ نقش همسری در مقابل تلاطم‌ها و ناملایمات زندگی می‌ایستد و با ایجاد آرامش در خانه موجب حفظ سلامت خانه و جامعه می‌شود. و معتقد است یکی از اسرار طبیعت و زیبایی‌های خلقت این است که زنان به‌طور فطری و طبیعی قدرت روحی و نفوذ معنوی بیش‌تری نسبت به مردان دارند و می‌توانند با تدبیر، ظرافت فکری و اقتدار معنوی، مردان خود را از گمراهی از مسیر الهی بازدارند. آیت‌الله خامنه‌ای شوهرداری نیکو را در همراهی و صبوری زن مقابل خستگی‌ها و بداخلاقی‌های حاصل از بیرون مرد دانسته و سازگاری با این زحمات را طبق روایت، جهاد در راه خدا عنوان کرده است. از نظر او همراهی زنان با شوهران خود و تقویت روحی آنان در مسیر کار و جهاد از برترین کارهاست و اجر و پاداش آن پیش خدا محفوظ است. او معتقد است اگرچه نقش زنان در موفقیت‌های همسران از نظر ظاهری قابل دیدن نیست، اما سهم و اجرشان بیشتر است.

نقش مادری

از نظر آیت‌الله خامنه‌ای فرزندآوری و پرورش فرزندان جهادی بزرگ برای زنان و کوتاهی در آن خلاف قوانین خلقت و رضای الهی است. اهمیت نقش مادری و همسری به‌حدی است که زنان در هر سطحی از سواد و معنویت که باشند کاری مهم‌تر و با ارزش‌تر از آن ندارند. تولید نسل، جوانی جامعه، رشد بشر و پیشرفت فرهنگ جامعه وابسته به مادر است. تربیت فرزندان فقط از عهدهٔ مادر برمی‌آید و جایگزینی برای آن نیست. از این جهت مادری، کاری بی‌مانند است. تنها مادران هستند که با استفاده از توانایی که خداوند به آن‌ها عطا کرده، می‌توانند با عواطف لطیف کودک ارتباط برقرار کرده و آنان را پرورش دهند. فرزندان در هر سنی که باشند تحت تأثیر عواطف و رفتار مادران خود هستند. اگر مادر سطح معرفت و معلومات بالاتری داشته باشد، این اثرگذاری بیش‌تر است. بنابراین مادران باید نسبت به وظایف و تکالیف خود آگاهی داشته باشند. زنی که دین‌داری و عقلانیت بالاتری دارد، در تربیت فرزندان موفق‌تر است. از این رو برنامه‌ریزی برای افزایش سطح علمی و دینی زنان ضروری است.

نقش زن در رشد معنوی خانواده

آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است زنان مؤمن می‌توانند با الگوگیری از زنان نمونهٔ تاریخ و با بهره‌گیری از عواطف خدادادی خود کانون خانواده را مملو از معنویت کنند. زنان می‌توانند محیط خانه را محل رسیدن به معارف و مقامات معنوی کنند. آنان علاوه بر مشارکت مستقیم در امور اجتماعی با هدایت همسر و فرزندان خود به مسیر درست، نقش مضاعفی در رشد و تعالی جامعه دارند. وی انس مادران با قرآن را عامل مهمی در انتقال مفاهیم قرآنی به فرزندان و تمایل آنان به قرآن ذکر کرده و آن را در حل مشکلات جامعه بسیار مؤثر دانسته است.

تحصیل زنان

اهمیت و ضرورت

از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای زنان باید همچون مردان با کسب علم برای سازندگی کشور تلاش کنند. جامعه نیازمند تحصیلات دختران است و از همین رو تحصیل علم و کسب تخصص در برخی از زمینه‌ها برای آنان تکلیف شرعی و فریضهٔ اجتماعی است. او بر لزوم تحصیلات عالیهٔ دختران تأکید ویژه‌ای داشته و با توصیهٔ خانواده‌ها به حمایت از تحصیل دختران، ممانعت از روی تعصبات دینی را اشتباه دانسته است؛ زیرا در اسلام از جهت تحصیل علم، تفاوتی میان دختر و پسر نیست. آیت‌الله خامنه‌ای ریشهٔ دورماندن زنان از معارف اسلامی و دانش‌های بشری را سنت‌های غلط گذشته عنوان کرده و کمبود سواد سیاسی و عقب‌ماندگی زنان در میدان مبارزه را از پیامدهای آن ذکر کرده است. از این نگاه، استعداد زنان ایرانی هم‌سطح مردان ایرانی است و باید این استعدادها پرورش یابد، عقب‌ماندگی‌ها جبران شود و زنان با کسب معارف، قدرت تحلیل عمیق‌تری پیدا کنند. در عصر مدرن نیز زنان به‌دلایل دیگر از آموزش و تحصیل عقب رانده می‌شوند. گرایش به تجملات و تقلید کورکورانه از الگوهای غربی یکی از این علت‌ها است که به‌علت کمبود معلومات است. دختران می‌توانند با کسب معلومات، رفتارهای خود را با حقیقت تطبیق دهند و به شأن خود و پوچ بودن تبلیغات غرب در خصوص زن آگاهی یابند.

الزامات آموزش و تحصیل زنان

لازمهٔ آموزش و تحصیل، امنیت فکری و اخلاقی است. از این رو آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است محیط دانشگاه‌ها باید منطبق با فرهنگ اسلامی بوده و بستری برای رشد انسان طراز اسلام باشد. دانشجویان و اساتید خانم باید با الگوگیری از فاطمه زهرا محیط دانشگاه را اسلامی کنند. وی از دایرشدن دانشگاه‌های مخصوص زنان استقبال کرده و آن را در راستای تحقق اهداف ارزشی حرکت زنان در جامعه دانسته است.

عرصه‌های آموزش و تحصیل زنان

از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای ورود زنان به عرصه‌های مختلف متناسب با علاقهٔ آنان و نیاز جامعه محدودیتی ندارد. بانوان باید از نیرو و استعداد خود در تمام سطوح فردی، خانوادگی و بین‌المللی استفاده کنند. وی برخی از عرصه‌های آموزشی برای زن را چنین معرفی کرده است:

۱. کتاب‌خوان کردن زنان خانه‌دار: آیت‌الله خامنه‌ای در بیانات خود، جامعهٔ زنان به‌ویژه زنان خانه‌دار را به انس‌گرفتن با کتاب دعوت کرده و بیان می‌کند زنان باید با معارف و مهارت‌ها آشنا شوند تا بتوانند مشکلات درون خانواده را حل نموده و حافظ حقوق خود باشند.

۲. تربیت بانوان متخصص دینی: آیت‌الله خامنه‌ای تربیت بانوان مجتهد و عالم در امور دینی را بسیار مهم دانسته و از وظایف بانوان متخصص حوزوی، تبلیغ احکام و معارف دینی با استدلال و روش‌های علمی برای دختران جوان در مدارس و دانشگاه‌ها را ذکر کرده است.

۳. وی تربیت فقهای زن را از این جهت ضروری می‌داند که در زمینهٔ احکام مخصوص بانوان تشخیص صحیح، توسط خود آنان صورت گیرد و مشکلات فرهنگی زنان توسط بانوان مسلط به معارف دینی بررسی شده و راه‌کارهای مناسب پیدا شود.

۴. پرورش پزشکان زن متخصص: کسب تخصص در تمامی رشته‌های پزشکی برای زنان فریضه است.

۵. ورود جدی زنان به امور فرهنگی، آموزش و پرورش نیز بسیار مهم است.

۶. آموزش زنان در زمینهٔ آمادگی نظامی.

دستاوردهای آموزش و تحصیل زنان

دستاوردهای تحصیل زنان از نظر آیت‌الله خامنه‌ای عبارت است از:

۱. افزایش سطح فکری زنان: هدف از آموزش و تحصیل زنان، لزوماً اشتغال نیست، بلکه هدف اصلی، رشد فکری و بالارفتن سطح خردمندی زنان است.

۲. دوری از ابتذال: از آفات بی‌سوادی ابتذال است و بانوانی که سواد بالاتری دارند کمتر دچار ابتذال می‌شوند.

۳. تربیت فرزندان: افزایش علم در زنان سبب تربیت بهتر فرزندان، گرم‌شدن محیط خانواده و پیشرفت جامعه است. مادر فرهنگ و اخلاق را به فرزندان منتقل می‌کند به همین دلیل ارتقای سطح دانش مادران بسیار حائز اهمیت است.

۴. پیشرفت علمی: زنان ایرانی توانستند با رعایت کامل موازین اخلاقی به تحصیل علم و کسب مدارج بالای علمی بپردازند و مایهٔ افتخار نظام اسلامی باشند.

۵. صدور فرهنگ اسلامی: زنان باسواد و مؤمن ایرانی باید این پیام را عملاً به دنیا تفهیم کنند که لازمهٔ تحصیل علم، بی‌بندوباری نیست.

۶. آبروی انقلاب و نظام اسلامی: وی حضور بانوان دانشمند و متدین دانشگاهی و حوزوی در عرصه‌های گوناگون را مایهٔ آبروی انقلاب اسلامی می‌دانند.

۷. حل مسائل زنان: وجود زنان فرزانهٔ دانشگاهی و حوزوی، نویسندگان، شاعران و پژوهشگران زن ایرانی همه از برکات اسلام و نظام اسلامی است که می‌توان از ظرفیت‌های ایجاد شده توسط آنان برای حل مسائل مربوط به زنان بهره گرفت.

منابع

• قرآن کریم.
• «بیانات در اجتماع زنان خوزستان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۲۰ اسفند ۱۳۷۵ش.
• «بیانات در ارتباط تصویری با مداحان»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «بیانات در جمع زنان خوزستان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند۱۳۷۵ش.
• «بیانات در دیدار اعضاء شورای فرهنگی، اجتماعی زنان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۳۷۰ش.
• «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۲۵ خرداد ۱۳۸۴ش.
• «بیانات در دیدار جمعی از پرستاران»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۲۲ آبان ۱۳۷۰ش.
• «بیانات در دیدار جمعی از زنان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳۰، آذر ۱۳۷۹ش.
• «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
• «بیانات در دیدار مداحان اهل بیت»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۲۹ اسفند ۱۳۹۵ش.
• «بیانات در مراسم ویژهٔ روز بسیج در پادگان امام حسن مجتبی»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۵ آذر ۱۳۶۹ش.
• «بیانات دردیدار جمعی از پرستاران با رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۳۷۳ش.
• «بیانات و توصیه‌های رهبر انقلاب با موضوع «نقش و رسالت زن» منتشر شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
• «حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری حفظه الله»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۹ش.
• «دیدار جمعی از بانوان برگزیدهٔ کشور با رهبر انقلاب»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۳۰ فروردین ۱۳۹۳ش.
• «زن اسلامی در اجتماع اثرگذار، مدیر خانواده و مایهٔ آرامش مرد/ حضور ایران در منطقه ربطی به آمریکا و اروپا ندارد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۶ش.
• «زن امروز دنیا الگو می‌خواهد؛ اگر الگوی او زینب و فاطمهٔ زهرا باشند، کارش عبارت است از فهم درست، هوشیاری در درک موقعیت‌ها و انتخاب بهترین کارها»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «زن در بیان رهبر معظم انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان۱۳۸۸ش.
• «شربت ایمان»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۷ بهمن ۱۳۶۳ش.
• «کرامت وشخصیت زن مسلمان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۵ مرداد ۱۳۸۵ش.
• «مروری بر بیانات رهبر انقلاب دربارهٔ نقش بی‌بدیل مادری و همسری زنان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۱ش.
• «نظر رهبری دربارهٔ ورزش بانوان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
• بانکی پور فرد، محمد حسین، مجموعه ۵ جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی،انتشارات انقلاب اسلامی، ۱۳۹۱
• بانکی‌پور فرد، امیرحسین، نقش و رسالت زن۳ (زن و خانواده)، تهران، انقلاب اسلامی، چاپ هفتم، ۱۳۹۷ش.
• بانکی‌پور، امیرحسین، نقش و رسالت زن: عرصه‌های حضور اجتماعی زن، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۳۹۳ش.
• بانکی‌پورفرد، امیرحسین، آیینه زن: مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۱ش.
• پورعباس، کامران، «زینب (س)، نمونه کامل یک زن مسلمان»، سایت بصیرت، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۳۹۹ش.
• چهارسالهٔ دوم، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۸ش.
• حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۵ش.
• حسینی باقرآبادی، عباس، «حجاب و عفاف زنان و کلام مقام معظم رهبری»، مجلهٔ مبلغان، شمارهٔ ۱۹۲، تیر و مرداد ۱۳۹۴ش.
• دانشگاه اسلامی و رسالت دانشجوی مسلمان، روابط عمومی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، بی‌تا.
• دفتر خواهران کانون دانش‌پژوهان نخبه، مطالبات رهبری از بانوان، تراث، چاپ اول، تیر ۱۴۰۰ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۲ش.
• زن از دیدگاه مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، نوادر، ۱۳۷۸ش.
• شخصیت و حقوق زنان: در رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، تهران، قدر ولایت، ۱۳۸۳ش.
• کربلایی نظر، محسن و جمعی از محققین، زن و بازیابی هویت حقیقی، انقلاب اسلامی، چاپ اول، زمستان ۱۳۹۰ش.
• کمالی، علی، قرآن و مقام زن، قم، اسوه، ۱۳۷۱ش.
• لولاآور، منصوره و راضیه شاه‌مرادی زواره، «واکاوی نقش اجتماعی زن از منظر آیت‌الله خامنه‌ای»، فصلنامهٔ علمی-پژوهشی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، شمارهٔ ۱، بهار و تابستان۱۳۹۳ش.

• بانکی پور فرد،محمد حسین،مجموعه 5 جلدی نقش و رسالت زن، در بیانات رهبر معظّم انقلاب اسلامی،انتشارات انقلاب اسلامی،1391