مجسمه والرین

مجسمه والِریَن؛ مجسمه‌ای با نمادی از شکست امپراتور روم در برابر شاپور پادشاه ساسانی ایران.

مجسمه والرین تندیسی است که با الهام از پیروزی شاپور یکم، پادشاه ساسانی، بر والرین، امپراتور روم، طراحی و ساخته شده است. این اثر در آبان ۱۴۰۴ش، طی مراسمی با هدف تجلیل از پیشینۀ تاریخی ایران و اشاره به وقایع جنگ ۱۲ روزه در میدان انقلاب تهران رونمایی شد. نهادهای برگزارکننده، نصب این مجسمه را نمادی از مقاومت تاریخی در برابر تهاجم خارجی توصیف کردند. اجرای این طرح با واکنش‌های متفاوتی در فضای رسانه‌ای روبه‌رو شد و در کنار استقبالِ بخشی از جریانات سیاسی و فرهنگی، انتقاداتی را نیز از سوی برخی صاحب‌نظران به همراه داشت.

پیشینه تاریخی

والرین با نام کامل Publius Licinius Valerianus، امپراتور روم بود که از سال ۲۵۳ تا ۲۶۰م حکمرانی می‌کرد. به‌گفته منابع تاریخی او قصد داشت با عقب راندن شاپور ساسانی، اقتدار روم را ترمیم کند، اما شکست خورد و به اسارت پادشاه ایران درآمد. برخی این نبرد را از مهم‌ترین رویدادهای قرن سوم میلادی و نشان‌دهنده قدرت ایران در دورۀ ساسانی در برابر امپراتوری روم می‌دانند.

مشخصات فنی و طراحی مجسمه والرین

مجسمۀ والرین در ارتفاع 7 متر و پهنای حدود 6 متر توسط پیام قانع طراحی شده است. در ساخت آن از ترکیبی از نمادهای هنر ساسانی و هنرهای معاصر استفاده شده است. ساختار اصلی مجسمه، شاپور ساسانی را سوار بر اسب و والرین را در وضعیت زانوزده نشان می‌دهد. در پایه این مجسمه ۱۲ پرده روایی طراحی شده است که به ترتیب مقاطع مختلفی از تاریخ ایران را به تصویر می‌کشند. این روایت‌ها شامل موارد زیر است:

• دوران باستان و اساطیر: رستم، آرش کمانگیر، سورنا و آریوبرزن.
• دوران معاصر: ژنرال بایندر، رئیس‌علی دلواری، میرزا کوچک‌خان جنگلی و میرمهنا.
• انقلاب اسلامی و پس از آن: وقایع انقلاب، دفاع مقدس، مقابله با تروریسم و جنگ ۱۲ روزه.

نمادپردازی و هدف از طراحی مجسمه والرین

بخش اصلی مجسمه، شاپور ساسانی را سوار بر اسب و والرین را در حالت زانوزده نشان می‌دهد که بیانگر اقتدار نظامی ایران در دورۀ باستان است. در پایه این تندیس، ۱۲ پرده روایی طراحی شده که سیر تاریخی ایستادگی در ایران را از دورۀ اساطیری و باستان تا دورۀ معاصر به تصویر می‌کشد که در انتها روایت‌های تصویری به وقایع جنگ ۱۲ روزه پیوند می‌خورد. به گفته مسئولان شورای اسلامی شهر تهران، هدف از این طراحی، زنده نگه داشتن مفهوم مقاومت در برابر تجاوز خارجی و انطباق آن با بیانات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران دربارۀ شکست‌های تاریخی امپراتوری‌های مهاجم بوده است.

مراسم رونمایی از مجسمه والرین

مراسم رونمایی در شامگاه جمعه ۱۶ آبان ۱۴۰۴ش، توسط سازمان زیباسازی شهرداری تهران در قالب رویدادی با عنوان «ایونت شب ایران» و در قالب پویش «مقابل ایران دوباره زانو می‌زنید» برگزار شد. این مراسم شامل اجرای ارکستر سمفونیک تهران و برنامه‌های موسیقی بود. در طراحی صحنه این رویداد، نمادهایی از سربازان دورۀ ساسانی در کنار نیروهای مسلح معاصر ایران قرار گرفته بود که هدف از آن تقارن تاریخی میان قدرت نظامی دو دوران عنوان شد.

واکنش‌ها به مجسمه والرین

نصب این مجسمه بازتاب‌های متفاوتی در میان چهره‌های سیاسی و فرهنگی داشت:

موافقان

حامیان این طرح، از جمله سیدعباس موسوی (دیپلمات) و علیرضا سلیمی (نماینده مجلس)، این اثر را بازخوانی صحیح تاریخ و نمادی از اقتدار ملی در برابر فشارهای خارجی دانستند. همچنین محمدرضا جوادی یگانه، این اقدام را در تقویت هویت ملی پس از درگیری‌های نظامی اخیر مؤثر قلمداد کرد. در فضای مجازی نیز گروهی از کاربران از این اقدام به‌عنوان پاسخی به بازنمایی‌های رسانه‌های بین‌المللی از وضعیت داخلی ایران استقبال کردند.

منتقدان

نصب این اثر با انتقاداتی نیز همراه بود:

• ملاحظات شهرسازی: عبدالرضا چراغعلی، سرپرست مرکز امور اجتماعی استانداری تهران، به‌دلیل آنچه عدم برنامه‌ریزی دقیق و جانمایی نادرست در ساختار شهری نامید، از این اقدام انتقاد کرد.

• ملاحظات اخلاقی و تاریخی: احمد زیدآبادی، فعال سیاسی، انتخاب صحنه زانو زدن رقیب را با اخلاق ملی و تعالیم دینی ایرانیان مغایر دانست و پیشنهاد داد نمادهایی مانند منشور کوروش که حاوی پیام‌های صلح‌آمیزتر هستند، جایگزین شوند.

• ملاحظات دیپلماتیک: علی مطهری، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، این اثر را محرک تعصبات نژادی توصیف کرد و بیان داشت که چنین نمادهایی ممکن است طرف‌های مقابل را به بازخوانی شکست‌های تاریخی ایران از روم و یونان ترغیب کند.

جابه‌جایی مجسمه والرین

این مجسمه پس از حدود ۴۰ روز استقرار در میدان انقلاب، در تاریخ ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش به محوطۀ ورودی فرودگاه مهرآباد منتقل شد. مسئولان شهرداری دلیل این جابه‌جایی را مشاهده اثر توسط مقامات و دیپلمات‌های بین‌المللی در بدو ورود به کشور اعلام کردند.

منابع

• «انتقاد تند زیدآبادی از رونمایی از مجسمه والرین/ جماعتی از هر میراث تاریخی فقط جنبه‌های آزاردهنده‌اش را می‌پسندد و ترویج می‌کند!»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1404ش.
• «بازتاب رونمایی از مجسمه والرین در فضای مجازی»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1404ش.
• «جزییات رونمایی از مجسمه والرین امپراتور رم در میدان انقلاب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 16 آبان 1404ش.
• «زانو زدن والرین به چشم خارجی‌ها آمد»، وب‌سایت همشهری‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «فلسفه نصب مجسمه والرین در میدان انقلاب تهران چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1404ش.
• «ماجرای جابجایی مجسمه والرین از میدان انقلاب چیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 25 آذر 1404ش.
• «مجسمه والرین با هویت و فرهنگ ایرانی همخوانی ندارد + فیلم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 25 آبان 1404ش.
• «مجسمه والرین چیست و اصلش کجاست؟+ معنی والرین و داستان»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «مجسمه والرین چیست و به چه معناست؟ + تاریخچه، مکان اصلی و داستان»، وب‌سایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.
• «نصب مجسمه ۷متری امپراطور رم در میدان انقلاب+ جزییات»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 3 آبان 1404ش.
• «واکنش علی مطهری به ساخت مجسمه والرین»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1404ش.
• «والرین، امپراتور رومی اسیر شده به دست شاپور چه سرنوشتی داشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1404ش.