نبرد هرمز؛ جنگ ایران و آمریکا برای کنترل تنگه هرمز در سال ۱۴۰۵ش.
نبرد هرمز، درگیری نظامی میان ایران و آمریکا بوده که بر سر کنترل تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان، رخ داده است. این درگیری که ریشه در تنشهای طولانی دو کشور دارد، با حملات هوایی آمریکا در چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش به سواحل جنوبی ایران و پاسخ موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه آغاز شد. در جریان این نبرد، دو طرف خسارات قابل توجهی به زیرساختهای نظامی و غیرنظامی یکدیگر وارد کردند که شامل آسیب به پلها، تأسیسات آبشیرینکن و خطوط ارتباطی در ایران و همچنین انهدام تأسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین، اردن و عمان بود. پیامدهای اقتصادی این درگیری نیز با افزایش قیمت نفت و لغو مجوز فروش نفت ایران همراه شد.
آغاز نبرد
بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش، نیروهای آمریکایی با دستور مستقیم دونالد ترامپ، حملات گستردهای را علیه اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران از جمله بندرعباس، سیریک، بوشهر، قشم و چابهار آغاز کردند. این حملات که سنتکام آن را تنبیهی و قدرتمندتر از حملات پیشین توصیف کرد، در واکنش به ادعای هدفقرارگرفتن سه کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، هرچند ایران با اشاره به تردد این شناورها از مسیرهای غیرهماهنگ شده و خاموشکردن سیستمهای شناسایی، آن را اقدامی مخاطرهآمیز و مغایر با مفاد تفاهمنامه اسلامآباد دانست که میتوانست به بروز تصادم و اختلال در تلاشهای تهران برای تسهیل تردد ایمن منجر شود.[۱] در پی این حملات، ارتش جمهوری اسلامی ایران در چارچوب عملیات صاعقه[۲] و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در قالب عملیات نصر ۲[۳] با پاسخ موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در پایگاههای بحرین و کویت را هدف قرار دادند.[۴]
زمینهها
در صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، ایالات متحده و اسرائیل با عملیات مشترک، حملات هوایی گستردهای را علیه ایران آغاز کردند که به شهادت سید علی خامنهای و چندین مقام ارشد انجامید. ایران در پاسخ، با شلیک موشک به اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه واکنش نشان داد و در ۱۳ اسفند با بستن تنگه هرمز، ترافیک کشتیرانی را تا ۷۰ درصد کاهش داد. آمریکا با اعزام ناوگان و اعلام محاصره دریایی، تلاش کرد مسیر را بازگشایی کند، اما با استقبال متحدانش مواجه نشد و محاصره مضاعف (محاصرهٔ ایران توسط آمریکا و محاصرهٔ خلیج فارس توسط ایران) شکل گرفت. پس از ۴۰ روز جنگ، در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش آتشبسی موقت با میانجیگری پاکستان برقرار شد و تفاهمنامه اسلامآباد در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش به امضا رسید که شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و لغو موقت تحریمهای نفتی بود، اما با ادعای جدید آمریکا بر سر مدیریت تنگه هرمز، اختلافات شدت یافت.[۵] در پنجم تیر ۱۴۰۵ش یک کشتی باری که خارج از مسیرهای اعلامشده توسط ایران تردد میکرد، هدف اقدام نظامی ایران قرار گرفت. تهران این اقدام را در چارچوب اعمال حاکمیت قانونی خود دانست، اما آمریکا آن را نقض آتشبس تلقی و در روزهای ۵،[۶] ۶ و ۷ تیر با حمله به تأسیسات نظامی ایران در سواحل جنوبی، تفاهم را نقض کرد. وزارت خارجه ایران نیز این حملات را محکوم و آن را نقض آشکار تفاهم اسلامآباد و منشور ملل متحد خواند و بر حق ذاتی ایران برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود تأکید کرد.[۷][۸]
ماهیت نبرد هرمز
به باور تحلیلگران، نبرد هرمز فراتر از یک درگیری نظامی بر سر کنترل یک آبراه، کارزاری برای تعیین مشروعیت دو نظم متضاد در نظام بینالملل است؛ تقابل میان نظم جهانی مبتنی بر قواعد غربی به رهبری ایالات متحده و نظم مستقل مورد نظر نظام جمهوری اسلامی ایران که بر پایهٔ حاکمیت ملی و بازتعریف هویت سیاسی، فرهنگی و دینی استوار است. این کشمکش که ریشه در انقلاب اسلامی و گسست ایران از نظامهای دوقطبی و تکقطبی دارد، در تنگهٔ هرمز به نقطهٔ جوش تاریخی خود رسیده است. در حالی که کشورهای عربی منطقه همچنان درون هندسهٔ امنیتی آمریکا تعریف میشوند، ایران قواعد بازی را در این آبراه راهبردی به چالش کشیده است. به نظر تحلیلگران نتیجهٔ این تقابل نه تنها سرنوشت یک گذرگاه دریایی، بلکه آیندهٔ نظم امنیتی خلیج فارس و ساختار قدرت جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.[۹]
بازتابهای رسانهای
بازتاب نبرد هرمز در رسانههای جهان بهطور عمده بر ابعاد ژئوپلیتیکی، اقتصادی و نظامی این درگیری متمرکز بوده است. رسانههای انگلیسی با پوشش حملات متقابل و تأکید بر اختلافات ایران و آمریکا دربارهٔ وضعیت تنگه، از بنبست راهبردی و شکست اهداف اعلامی آمریکا سخن گفتهاند. رسانههای عربی نیز این بحران را فراتر از موضوع کشتیرانی دانسته و آن را به رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا و چین و تلاش برای تضعیف جایگاه منطقهای ایران مرتبط دانستهاند. رسانههای چین و روسیه نیز ضمن گزارش حملات متقابل، بر تشدید تنشها با وجود تفاهم پیشین تأکید کرده و برخی تحلیلگران روس، این نبرد را نماد رویکرد مداخلهگرایانه نخبگان سیاسی غرب ارزیابی کردهاند.[۱۰]
پیامدها
پس از آغاز نبرد هرمز و اعلام پایان تفاهم آتشبس توسط دونالد ترامپ، دولت آمریکا بازگشت محاصرهٔ دریایی علیه ایران را اعلام و تعرفهای معادل بیست درصد از ارزش محمولههای عبوری از تنگه هرمز را بهعنوان هزینه خدمات دریایی اعلام کرد. جمهوری اسلامی ایران نیز در ۲۲ تیر با بستن مجدد این آبراه، بر اعمال کنترل کامل بر آن تأکید کرد که موجب کاهش قابل توجه ترافیک کشتیرانی شد.[۱۱] وزارت خزانهداری ایالات متحده، مجوز فروش نفت ایران را لغو کرد، قیمت نفت برنت و قیمت بنزین در ایالات متحده روند افزایشی پیدا کرد.[۱۲]
تلفات انسانی
به گزارش نیویورک تایمز، بر اثر حملات ایران به پایگاههای آمریکا در اردن ۲ نظامی آمریکایی کشته و یک نفر مفقود شدند.[۱۳][۱۴][۱۵] وزارت جنگ آمریکا چندروز بعد، مرگ سومین سرباز را نیز تأیید کرد.[۱۶] سخنگوی وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که در حملات هوایی ۶ تا ۳۱ تیر ۱۴۰۵ش، ۵۳ شهید نفر و ۵۹۲ نفر مصدوم شدند که در میان شهدا ۶ تن زن و ۳ نفر زیر ۱۸ سال حضور دارند.[۱۷]
خسارات مادی
| کشور / طرف درگیر | موقعیت / پایگاههای هدف | خلاصه خسارات وارده به زیرساختها و تجهیزات |
| جمهوری اسلامی ایران | استانهای هرمزگان، خوزستان، بوشهر، لرستان، سیستان و بلوچستان، گلستان و یزد |
|
| ایالات متحده آمریکا و کشورهای میزبان | کویت
(پایگاه علیالسالم، عریفجان و مینا عبدالله) |
|
| بحرین
(پایگاه شیخ عیسی، جفیر و بندر سلمان) |
| |
| اردن
(پایگاههای الازرق، موفقالسلطی، پرنس حسن و فرودگاه عقبه) |
| |
| عمان
(بندر دقم، صخرههای سلامه و منطقه غنم) |
| |
| قطر
(پایگاه هوایی العدید) |
| |
| سوریه
(منطقه التنف) |
|
پانویس
- ↑ «نقشه مسیرهای ایران و عمان در تنگه هرمز»، رویداد ۲۴.
- ↑ «مرحله هفدهم عملیات صاعقه ارتش؛ ادامه حملات پهپادهای ارتش به پایگاههای آمریکا در کویت»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «ببینید: تصاویر موج 17 تا 20 عملیات نصر2 منتشر شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «تفاهم ایران و آمریکا | ترامپ: آتشبس با ایران تمام شده است»، وبسایت آفتاب.
- ↑ «آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز»، همشهری آنلاین.
- ↑ «اعتراف آمریکا به نقض آتشبس؛ سنتکام حمله به ایران را تأیید کرد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «حمله آمریکا به ایران امروز ۶ تیر ۱۴۰۵ / آتشبس نقض شد»، اقتصاد آنلاین.
- ↑ «حملات وحشیانه آمریکا در بامداد ۷تیر ۱۴۰۵؛ واکنش تند و هشدار آمیز ایران»، همشهری آنلاین.
- ↑ «نبرد تمدنها در تنگه هرمز»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «در روز نود و یکم آتشبس چه گذشت؟»، وبسایت انتخاب.
- ↑ «واکنش فوری بازارهای جهانی به اظهارات ترامپ دربارهٔ ایران/ نفت۹ درصد جهش کرد/ بورس آمریکا ریخت»، وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد.
- ↑ "ماذا نعرف عن حوادث القوات الأمریکیة فی الأردن؟"، الجزیره.
- ↑ “Iran War Live Updates: U.S. and Iran Edge Closer to Wider War After U.S. Service Members Killed”, New York Times.
- ↑ «آنچه گذشت؛ کشته شدن دو نظامی آمریکایی در حمله ایران به اردن؛ هگست: عزم ما راسختر شده است»، وبسایت بیبیسی.
- ↑ «سرباز مفقودشده آمریکایی کشته پیدا شد+ عکس»، وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد.
- ↑ «وزارت بهداشت: حملات هوایی آمریکا در تیر ماه ۵۳ شهید و ۵۹۲ مصدوم بر جای گذاشت/ در میان شهدا ۶ تن زن و ۳ نفر زیر ۱۸ سال حضور دارند»، وبسایت انتخاب.
- ↑ «هدف گرفتن کریدورهای اوراسیایی ایران؛ پیامدهای حمله به پل راهبردی آقتکهخان»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «در حملات شب گذشته آمریکا به ایران کدام زیرساختها آسیب دید؟»، خبر آنلاین.
- ↑ «صبحانه خبری، ۲۳ تیر ۱۴۰۵؛ از موج جدید حملات آمریکا علیه ایران برای سومین شب متوالی»، وبسایت انتخاب.
- ↑ «شبی که موشکهای آمریکا به کودکان سرطانی رسید/انفجار در بیمارستان اهواز»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «ضربات سنگین سپاه به آمریکا در منطقه؛ از تنگه هرمز تا بحرین و اردن، عملیات «نصر۲» با قدرت ادامه دارد»، خبرگزاری آوا.
- ↑ «کویت مدعی حملات ایران به نیروگاه و تأسیسات آب شیرینکن شد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «انهدام بتلکو و مرکزهوش مصنوعی بحرین؛ سپاه چشم دیجیتال آمریکا را کور کرد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «حمله سپاه به آشیانه جنگندههای اف ۱۵، ۱۶ و ۳۵ | پهپادهای راهبردی MQ9 آمریکا منهدم شد»، همشهری آنلاین.
- ↑ «حملات موشکی و پهپادی به بحرین، کویت، اردن و قطر»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ "صواریخ إیران أربکت دفاعاتها.. واشنطن تعلن مقتل جندیین وفقدان آخر بالأردن"، الجزیره.
- ↑ «قدردانی سپاه از اطلاعات مردم اردن»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «پایگاه آمریکا و چند پل ارتباطی در بحرین، هدف حملات ارتش»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «دور جدید حملات دشمن آمریکایی به پلها و زیر ساختهای ایران/ بزرگترین حمله موشکی- پهپادی ایران به بحرین»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «سپاه: پایگاه العدید قطر و تجهیزات راهبردی آمریکا هدف قرار گرفت»، وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد.
- ↑ «حمله غافلگیرانه سپاه به مرکز فرماندهی عملیات ویژه دشمن در التنف سوریه»، خبرگزاری ایرنا.
منابع
- «آخرین آمار شهدا و مجروحان جنوب کشور در حملات اخیر». خبرگزاری فرارو. ۲۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «آمریکا در هشتمین شب حملات به کدام زیرساختهای ایران حمله کرد؟». وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۸ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز». همشهری آنلاین. ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
- «اعتراف آمریکا به نقض آتشبس؛ سنتکام حمله به ایران را تأیید کرد». خبرگزاری ایرنا. ۶ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «انهدام بتلکو و مرکزهوش مصنوعی بحرین؛ سپاه چشم دیجیتال آمریکا را کور کرد». خبرگزاری تسنیم. ۲۸ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «ببینید: تصاویر موج 17 تا 20 عملیات نصر2 منتشر شد». خبرگزاری تسنیم. ۲۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان». خبرگزاری مهر. ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
- «پایگاه آمریکا و چند پل ارتباطی در بحرین، هدف حملات ارتش». خبرگزاری فارس. ۲۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «تفاهم ایران و آمریکا | ترامپ: آتشبس با ایران تمام شده است». وبسایت آفتاب. ۱۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه». تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه. ۷ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
- «حمله سپاه به آشیانه جنگندههای اف ۱۵، ۱۶ و ۳۵ | پهپادهای راهبردی MQ9 آمریکا منهدم شد». همشهری آنلاین. ۲۴ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «حملات وحشیانه آمریکا در بامداد ۷تیر ۱۴۰۵؛ واکنش تند و هشدار آمیز ایران». همشهری آنلاین. ۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «حمله آمریکا به ایران امروز ۶ تیر ۱۴۰۵ / آتشبس نقض شد». اقتصاد آنلاین. ۶ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «حمله غافلگیرانه سپاه به مرکز فرماندهی عملیات ویژه دشمن در التنف سوریه». خبرگزاری ایرنا. ۲۶ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «دربارهٔ تنگه هرمز». همشهری آنلاین. ۶ شهریور ۱۳۸۷. دریافتشده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
- «در حملات شب گذشته آمریکا به ایران کدام زیرساختها آسیب دید؟». خبر آنلاین. ۲۶ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «در روز نود و یکم آتشبس چه گذشت؟». وبسایت انتخاب. ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «دور جدید حملات دشمن آمریکایی به پلها و زیر ساختهای ایران/ بزرگترین حمله موشکی- پهپادی ایران به بحرین». خبرگزاری تابناک. ۲۵ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «سپاه: پایگاه العدید قطر و تجهیزات راهبردی آمریکا هدف قرار گرفت». وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۴ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «سرباز مفقودشده آمریکایی کشته پیدا شد+ عکس». وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۳۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
- «شبی که موشکهای آمریکا به کودکان سرطانی رسید/انفجار در بیمارستان اهواز». خبرگزاری فارس. ۲۵ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «صبحانه خبری، ۲۳ تیر ۱۴۰۵؛ از موج جدید حملات آمریکا علیه ایران برای سومین شب متوالی». وبسایت انتخاب. ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «صواریخ إیران أربکت دفاعاتها.. واشنطن تعلن مقتل جندیین وفقدان آخر بالأردن». الجزیره نت (به العربية). ۱۹ جولای ۲۰۲۶. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «ضربات سنگین سپاه به آمریکا در منطقه؛ از تنگه هرمز تا بحرین و اردن، عملیات «نصر۲» با قدرت ادامه دارد». خبرگزاری آوا. ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «قدردانی سپاه از اطلاعات مردم اردن». خبرگزاری مهر. ۲۹ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «کویت مدعی حملات ایران به نیروگاه و تأسیسات آب شیرینکن شد». خبرگزاری فارس. ۲۷ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «ماذا نعرف عن حوادث القوات الأمریکیة فی الأردن؟». الجزیره (به العربية). ۱۹ جولای ۲۰۲۶. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «مرحله هفدهم عملیات صاعقه ارتش؛ ادامه حملات پهپادهای ارتش به پایگاههای آمریکا در کویت». وبسایت عصر ایران. ۲۸ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- معصومیزاده، زینب السادات (۱۳۸۵). «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز». خلیج فارس (۸۰): ۱۴۵–۱۷۰.
- «نبرد تمدنها در تنگه هرمز». خبرگزاری تسنیم. ۲۵ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «هدف گرفتن کریدورهای اوراسیایی ایران؛ پیامدهای حمله به پل راهبردی آقتکهخان». خبرگزاری ایرنا. ۲۰ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «هرمز میدان آخر جنگ میان ایران و آمریکا». وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۴ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۶ تیر ۱۴۰۵.
- «واکنش فوری بازارهای جهانی به اظهارات ترامپ دربارهٔ ایران/ نفت۹ درصد جهش کرد/ بورس آمریکا ریخت». وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد. ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۹ تیر ۱۴۰۵.
- «وزارت بهداشت: حملات هوایی آمریکا در تیر ماه ۵۳ شهید و ۵۹۲ مصدوم بر جای گذاشت/ در میان شهدا ۶ تن زن و ۳ نفر زیر ۱۸ سال حضور دارند». وبسایت انتخاب. ۳۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵.
- «Iran War Live Updates: U.S. and Iran Edge Closer to Wider War After U.S. Service Members Killed». New York Times. ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶. دریافتشده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶.
- «Survivors of Iranian attack that killed 6 U.S. troops say generals ignored warnings». Washington Post. ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶. دریافتشده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶.