پیادهروی اربعین
 پیادهروی اربعین در جاده نجف به کربلا |
پیادهروی اربعین؛ بزرگترین راهپیمایی و اجتماع مذهبی سالانه در جهان.
معرفی
پیادهروی اربعین از آیینهای رایج شیعیان در بزرگداشت اربعین حسینی است.[۱] زائران از کشورهای مختلف، بهویژه در ماه صفر، با هدف حضور در کربلا و زیارت امام حسین در روز اربعین حسینی (بیستم ماه صفر) در این مراسم شرکت میکنند.[۲] بخش عمده این پیادهروی در مسیر نجف تا کربلا انجام میشود که حدود ۸۰ کیلومتر طول دارد و ۱۴۵۲ ستون (عمود) در طول مسیر، با فاصله ۵۰ متری از یکدیگر، برای راهنمایی زائران نصب شده است.[۳] شرکتکنندگان این مراسم عمدتاً از عراق و ایران هستند و زائرانی از کشورهای دیگری مانند هند، جمهوری آذربایجان، ترکیه، افغانستان، لبنان، کویت، بحرین و عربستان نیز در آن حضور دارند. علاوه بر شیعیان، گروههایی از اهلسنت، مسیحیان و پیروان دیگر ادیان و مذاهب نیز در این پیادهروی شرکت میکنند.[۴]
تاریخچه پیادهروی اربعین
برخی پژوهشگران معتقدند پیادهروی اربعین سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه بوده و در زمان بنیامیه و بنیعباس نیز برگزار شده است.[۵] در برخی از منابع کهن اسلامی به پیادهروی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین بهسوی کربلا، اشاره شده است.[۶] گفته شده پساز دوره شیخ انصاری (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) این سنت فراموش شده بود تا اینکه محدث نوری (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق) آن را احیا کرد.[۷] کتاب ادب الطف (۱۳۸۸ق)، گزارش کرده است که در مراسم اربعین در کربلا هیئتهای عزاداری به زبانهای ترکی، عربی، فارسی و اردو مرثیه میخواندند و جمعیت آنها بیش از یک میلیون نفر بوده است.[۸] با وارد شدن اتومبیل به عراق، مسافرت به صورت پیادهروی تعطیل شد تا اینکه با اصرار و التزام سیدمحمود حسینی شاهرودی (۱۳۰۱–۱۳۹۴ق) که از استادان و مدرسان بانفوذ حوزه علمیه نجف بود، مجدداً این سنت در بین طلاب نجف رایج شد.[۹]
پیادهروی اربعین در دوران حکومت حزب بعث
در سال ۱۳۹۷ق، حزب بعث عراق، برگزاری مراسمهای مذهبی و برقراری موکب و پیادهروی اربعین را ممنوع کرد.[۱۰] اما مردم نجف در ۱۵ صفر آن سال آماده برگزاری مراسم پیادهروی اربعین شده[۱۱] و به سمت کربلا حرکت کردند. این حرکت با برخورد حکومت صدام حسین مواجه شد و تعدادی از مردم کشته و گروهی نیز زندانی شدند.[۱۲] سید محمدباقر حکیم (۱۳۱۸–۱۳۸۲ش) در این انتفاضه به حبس ابد محکوم شد[۱۳] و برای برخی علما همچون علامه عسکری (۱۲۹۳–۱۳۸۶ش)، سید محمدحسین فضلالله (۱۳۱۴–۱۳۸۹ش) که از عراق فرار کرده بودند، نیز حکم اعدام غیابی صادر شد.[۱۴]
پیادهروی اربعین بعد از سقوط حزب بعث
با سقوط حزب بعث عراق در سال ۲۰۰۳م، مراسم پیادهروی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد و هر سال به جمعیت شرکت کننده در آن افزوده میشود. در سالهای اول، دو تا سه میلیون نفر در آن حضور داشتند؛ ولی در سالهای بعد تعداد زائران شرکتکننده در این پیادهروی به بیش از ده میلیون نفر رسید، تا جایی که آن را از بزرگترین پیادهرویهای مذهبی جهان دانستهاند.[۱۵] دربارهٔ تعداد زائران، آمارهای متعدد دیگری نیز در سایتهای و رسانههای خبری منتشر شده است؛ برخی گزارشها از مشارکت ۱۵ میلیون زائر شیعه در این پیادهروی خبر دادهاند.[۱۶] گاهی این تعداد، ۲۰ میلیون نیز گزارش شده است.[۱۷]
اهمیت
در روایات شیعه، پیادهروی برای زیارت امام حسین جایگاه خاصی دارد. ابنقولویه در کتاب کاملالزیارات با استناد به بیش از ده روایت معتبر، ثوابهای فراوانی برای این عمل ذکر کرده است که از جمله آنها آمرزش تمامی گناهان، پاکسازی روح در هر قدم، تبدیل سیئات به حسنات، دفع بلاهای دنیوی و اخروی، برآورده شدن حاجات و مصونیت از عذاب جهنم است.[۱۸] در این روایات، پیادهروی زیارتی در اسلام، به ویژه برای زیارت امام حسین، ارزش معنوی بالایی دارد.[۱۹]
آیین و رسوم
پیادهروی اربعین در عراق، با رسوم و آیینهایی همراه است؛ ازجمله این آیینها هوسهخوانی و پذیرایی از زائران توسط عشایر حاشیه رود فرات است.
- هوسهخوانی؛ هوسه به قصاید ویژهٔ قبایل عربی جنوب عراق گفته میشود، این اشعار که بیانگر قهرمانی و شجاعت است برای برانگیختن اراده مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده میشود. پس از اینکه شاعران، اشعار خود را میخوانند، حاضران یکی از بیتها را تکرار کرده و بهصورت حلقهوار حرکت میکنند.[۲۰] با ورود کاروان شبیهخوانی و تعزیهگردانان، آیین عزاداری شروع میشود، حرکت کاروان پنج روز مانده به اربعین است. پس از آن دستههای سینهزنی و زنجیرزنی وارد میشوند. مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر، آغاز میشود. زائران، در نزدیکی حرم امام حسین ایستاده و همراه سینهزنی، مرثیه میخوانند. در پایان سینهزنی دستها را به نشانه سلام و تحیت بالا میبرند.[۲۱]
- برپایی موکبها در مسیر پیادهروی؛ در مسیر راهپیمایی، چادرهایی بزرگ با نام «موکب» (هیئت عزاداری) یا «مضیف» جهت استراحت زائرین برپا شده و بهصورت رایگان به زائران خدمات میهند. این موکبها بهشکل مردمی و مستقل از دولت، مدیریت میشوند.[۲۲]
کارکردهای سیاسی پیادهروی اربعین
برخی اندیشمندان موارد زیر را بهعنوان کارکردهای سیاسی پیادهروی اربعین ذکر کردهاند:
- اقتدارآفرینی در سایه وحدت؛
- نمایش امنیت عراق؛
- وحدتبخشی به جهان اسلام؛
- تقویت مناسبات میان ایران و عراق؛
- پاسداشت یاد امام حسین و بازخوانی حادثه عاشورا؛
- تقویت هویت شیعی؛
- جریانساز بودن اربعین؛
- ظرفیتسازی؛
- نمادسازی.[۲۳]
کارکردهای فرهنگی پیادهروی اربعین
موارد زیر بهعنوان کارکردهای فرهنگی پیادهروی اربعین بیان شده است:
- پیوند فرهنگی ملتها؛
- تبلور آموزههای مذهبی و دینی؛
- آشنایی با ظرفیتهای گردشگری مذهبی؛
- حیاتبخشی به جامعهٔ شیعیان.[۲۴]
کارکردهای اجتماعی پیادهروی اربعین
موارد زیر بهعنوان کارکردهای اجتماعی پیادهروی اربعین بیان شده است:
- انسجام اجتماعی (تقویت روح جمعگرایی)؛
- تألیف قلوب و تقویت روح اخوت؛
- تقویت ارتباطات و مناسبات انسانی؛
- الگوسازی؛
- تربیت اخلاقی؛
- جهاناندیشی؛
- تعالیجویی و فضیلتطلبی؛
- کنترل غیر مستقیم انسانها.[۲۵]
ظرفیتها و آسیبهای پیادهروی اربعین
در پیادهروی اربعین، بسیاری از ویژگیهای انسانی مانند ایثار و فداکاری، میهماننوازی، اخوت دینی، تزکیهٔ اخلاقی و تقرب الهی تجلی پیدا میکند. این ظرفیت اجتماعی و فرصت فرهنگی را خطراتی تهدید میکند، مانند عدم وحدت در عراق، ناامنی و اقدامات تروریستی فراوان در شهرهای عراق، حضور نظامیان دیگر کشورها در عراق، اختلافات شیعه و سنی، نفوذ جریانهای انحرافی و تندرو، فعالیت تخریبی سرویسهای اطلاعاتی، حضور کسانی که فقط به ظاهر پیادهروی توجه دارند و موجب تضعیف ارزشهای آن میشوند، دخالت دولتها در این امر فرادولتی و تدبیر امور زائران به جای تأمین زیرساختها، به انحراف کشاندن شور مردمی در مشارکت پیادهروی و پذیرایی از زائران.[۲۶]
پیادهروی جاماندگان اربعین
در چند سال اخیر، ایرانیانی که نتوانستهاند در پیادهروی اربعین شرکت کنند، در مسیرهای مشخص و معمولاً با مقصد قرار دادن یک مکان مذهبی (همچون بقعه یکی از امامزادگان) در شهرهای خود اقدام به پیادهروی میکنند. پیادهروی جاماندگان اربعین، مراسمی عمومی از جنس راهپیمایی است. مسیر اصلی پیادهروی جاماندگان اربعین در شهر تهران حدفاصل میدان امام حسین تا حرم عبدالعظیم در شهر ری است.[۲۷]
پانویس
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.
- ↑ شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.
- ↑ «چرا پیادهروی اربعین ثواب دارد»، سایت ایسنا.
- ↑ «آمار و ارقام حیرتانگیز از مراسم پیادهروی اربعین حسینی»، مشرق نیوز.
- ↑ قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین سیدالشهدا، ۱۳۶۸ش، ص۲.
- ↑ قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء(ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.
- ↑ «زندگینامه میرزا حسین نوری»، وبسایت بلاغ.
- ↑ شبر، ادب الطف و شعراء الحسین، 1412ق، ج۱، ص۴۱.
- ↑ «پیادهروی اربعین»، ویکی شیعه.
- ↑ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ ش، ص ۱۰۲؛ المؤمن، سنوات الجمر، ۲۰۰۴م، ص۱۶۵.
- ↑ الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، ۲۰۰۱م، ص۱۰۱.
- ↑ ویلی، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ۱۳۷۳ش، ص۸۱.
- ↑ الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، ۲۰۰۱م، ص۱۰۳.
- ↑ ویلی، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ۱۳۷۳ش، ص۸۲
- ↑ «اربعین، شکوه بیعتی مجدد با امام حسین»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «۱۵ میلیون شیعه در حال رسیدن به کربلا»، سایت خبری مشرق نیوز.
- ↑ «اجتماع ۲۰ میلیونی اربعین حسینی دنیا را متحول خواهد کرد»، خبرگزاری ایلنا.
- ↑ . ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۵–۱۴۲.
- ↑ . ذهنی تهرانی، ترجمه کامل الزیارات، ۱۳۸۹ش، ص۴۳۹؛ ابنبابویه، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۵۳؛ ابنطاووس، فرحه الغری، ۱۳۹۲ش، ص۷۵.
- ↑ محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴۶؛ اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴۶.
- ↑ محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴7. اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴7.
- ↑ محدثی، فرهنگ زیارت، ص ۱۶۳؛ اباذری، «پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱63؛ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ ش، ص ۱۰۰.
- ↑ سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ غرسبان، «راهپیمایی اربعین ظرفیتها و آسیبها»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «حضور بیش از ۱ میلیون تهرانی در راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- «آمار و ارقام حیرتانگیز از مراسم پیادهروی اربعین حسینی»، مشرق نیوز، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- اباذری، عبدالرحیم، «پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، مجله فرهنگ زیارت، دیماه سال ۱۳۹۲ شماره ۱۹ و ۲۰.
- «اجتماع ۲۰ میلیونی اربعین حسینی دنیا را متحول خواهد کرد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «اربعین، شکوه بیعتی مجدد با امام حسین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- الأسدی، مختار، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، مرکز الشهیدین الصدرین للدراسات و البحوث، قم، ۲۰۰۱م.
- المؤمن، علی، سنوات الجمر مسیرة الحرکة الإسلامیة فی العراق ۱۹۵۷–۱۹۸۶، المرکز الإسلامی المعاصر، بیروت، ۲۰۰۴م.
- «پیادهروی اربعین»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «تعداد زائر غیرعراقی در اربعین»، سایت خبری فردا، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- جعفریان، رسول، «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «چرا پیادهروی اربعین ثواب دارد»، سایت ایسنا، تاریخ انتشار: ۱۷ آذر ۱۳۹۳ش.
- «حضور بیش از ۱ میلیون تهرانی در راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ انتشار: ۲۵ آبان ۱۳۹۵.
- «زندگینامه میرزا حسین نوری»، سایت بلاغ، تاریخ انتشار: ۸ فروردین ۱۳۹۵ش.
- سامانی، سید محمود، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- شبر، سید جواد، ادب الطف و شعراء الحسین، بیروت، دار المرتضی، ۱۴۱۲ق.
- شیخ طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامی، ۱۴۰۷ق.
- غرسبان، مرتضی، «راهپیمایی اربعین ظرفیتها و آسیبها»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ انتشار: ۱ آبان ۱۳۹۷ش.
- قاضی طباطبایی، سید محمدعلی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین سید الشهدا، قم، بنیاد علمی و فرهنگی شیهد آیتالله قاضی طباطبایی، ۱۳۶۸ش.
- قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، الهادی، ۱۳۷۹ش.
- محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، تهران، مشعر، ۱۳۸۶ش.
- مظاهری، محسنحسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، خیمه، ۱۳۹۵ش.
- ویلی، جویس ان، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ترجمه مهوش غلامی، تهران، مؤسسه اطلاعات، ۱۳۷۳ش.
- «۱۵ میلیون شیعه در حال رسیدن به کربلا»، سایت خبری مشرق نیوز، تاریخ بازدید: ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ش.