تجارت جنسی؛ خرید و فروش خدمات یا فعالیتهای جنسی در ازای پول یا منفعت اقتصادی.
تجارت جنسی به مبادله یا بهرهکشی جنسی در ازای پول یا سایر منافع گفته میشود و یکی از ابعاد صنعت سکس است. این پدیده اشکال گوناگونی، از جمله روسپیگری، بردگی جنسی و پورنوگرافی را دربر میگیرد و از منظرهای حقوقی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی بررسی میشود. پژوهشها، عواملی مانند فقر، نابرابری، قاچاق انسان، ضعف حمایتهای اجتماعی و تقاضای بازار را از زمینههای گسترش آن دانستهاند.
ماهیت تجارت جنسی
تجارت جنسی شکلی از بهرهکشی تجاری با ماهیت جنسی است که از رهگذر خرید، فروش یا جابهجایی اجباری اشخاص، اعمال جنسی را هدف قرار میدهد. این پدیده معمولاً در بستر جرائم سازمانیافته ظهور مییابد و امروزه در زمرهٔ پرمنفعتترین فعالیتهای غیرقانونی جهان طبقهبندی میشود.[۱] قربانیان این مبادله، بسته به میزان اراده و عاملیت خود، به دو گونه قابل تقسیماند: دستهٔ اول افرادی هستند که داوطلبانه و بهقصد تأمین معاش، به تنفروشی روی میآورند؛ دستهٔ دوم کسانیاند که با بهکارگیری زور، فریب، تهدید یا سوءاستفاده از موقعیت، در نظام بردهداری جنسی اسیر شده و به اجبار مورد استثمار قرار میگیرند.[۲] تجارت جنسی خود زیرمجموعهٔ صنعت سکس بهشمار میرود. این صنعت دامنهٔ وسیعتری از کنشهای اقتصادی مبتنی بر کالاها و خدمات شهوانی را دربرمیگیرد و سه حوزهٔ اصلی را شامل میشود: مبادلهٔ جنسی اجباری یا داوطلبانه، تولید و پخش محتوای پورنوگرافیک[۳] و نیز فعالیتهای درآمدزای مرتبط با تنفروشی.[۴]
مؤلفههای تجارت جنسی
مؤلفههای تجارت جنسی عبارتند از:
- ارائهدهنده خدمت: ارائهدهندگان عمدتاً زن و در موارد نادر، مرد هستند.
- شکل عمل جنسی: خدمات همیشه شامل آمیزش کامل نیست و سایر کنشهای جنسی را نیز در بر میگیرد.
- فقدان پیوند عاطفی: این روابط فاقد دلبستگی عاطفی است و عمل جنسی بهصورت مکانیکی و تکرارپذیر انجام میشود.
- انگیزه مالی: هدف اصلی کسب درآمد است.[۵]
طبق گزارش گروه کارشناسان شورای اروپا، سودآوری تجارت زنان در دهههای اخیر بهشدت افزایش یافته؛ بهطوریکه تنها در اروپای شرقی سالانه ۱۳ میلیارد دلار سود به همراه دارد.[۶] همچنین، کمیسیون مقام زن، سود سالانه تجارت جنسی زنان و کودکان را ۸ میلیارد دلار اعلام کرده است.[۷]
کارگزاران تجارت جنسی
تمام اشخاصی که از طریق تولید محتوای صوتی، تصویری یا متنی در زمینه پورنوگرافی فعالیت میکنند، بخشی از کارگزاران تجارت جنسی بهشمار میروند.[۸] مهمترین کارگزاران این عرصه عبارتند از:
عوامل[دیدگاه ۱] گسترش تجارت جنسی
در کشورهایی که روسپیگری بهصورت قانونی یا فرهنگی، پذیرفته شده، امکان شیوع تجارت جنسی بیشتر است؛[۱۱] اما گسترش تجارت جنسی در جوامع گوناگون، متأثر از عوامل مختلفی است؛ ازجمله:
اختلال در نهاد خانواده
از همگسیختگی خانوادگی بر امکان انحراف افراد تأثیر دارد. در تحقیقات تأیید شده است دخترانی که در خانوادۀ تکوالدی بزرگ شده و از وجود پدر یا مادر محروم بودهاند، زودتر در دام انحراف گرفتار شدهاند. همچنین در خانوادههایی که امکان ارضای نیازهای عاطفی وجود ندارد نیز احتمال انحراف بیشتر است. خانودهای که در آن نزاع و درگیری وجود دارد و همچنین خانوادههایی که بر رفتوآمد، نوع معاشران، نوع پوشش، آرایش و اوقات فراغت فرزندان نظارت ندارند، احتمال انحراف فرزندان را بیشتر خواهد ساخت.[۱۲] در تحقیقات علمی نیز ثابت شده است خانوادههایی که مشارکت در مهمانیها با لباسهای نیمهبرهنه در آن رواج داشته یا به تماشای فیلمهای مستهجن بهصورت جمعی میپرداختند و یا روابط جنسی پدر و مادر یا دیگران در آن آشکار بوده است، بیشتر در معرض آلودهشدن به انحراف بودهاند.[۱۳][دیدگاه ۲]
گردشگری مدرن
مسأله جهانیشدن عرصۀ تازهای را برای تجارت جنسی ایجاد کرده است. جهانیشدن اقتصاد و همچنین عصر فنآوری اطلاعات، زمینۀ تجارت جنسی بینالمللی را فراهم کرده است.[۱۴] یکی از آثار جهانیشدن ظهور پدیدۀ گردشگری جنسی است. گردشگران جنسی از کشورهای ثروتمند بهسوی کشورهای فقیر بهدنبال دستیابی به زنان و کودکان حرکت میکنند. آنان معمولاً بهدنبال تنوع جنسی و علایق عاطفی هستند، اما قربانیان تجارت جنسی نمیتوانند عواطف را میان افراد گوناگون توزیع کنند که به سَرخوردگی گردشگران جنسی ختم میشود. گردشگران بههمین دلیل ممکن است تصمیم به اذیت و آزار قربانی بگیرند و یا برای قهرمانبازی بهدنبال ازدواج و نجات قربانی برآیند و امروزه بسیاری از ازدواجهای دوم در جنوب شرق آسیا ناشی از همین قهرمانبازی گردشگران جنسی صورت میگیرد.[۱۵] جمهوری دومینیکن و حوزۀ کارآییب بهدلیل جهانیشدن به صنعت توریست پرداختند، اما در واقع زنان این منطقه در فساد جنسی گرفتار شدهاند.[۱۶]
نقصان در جامعهپذیری[دیدگاه ۳]
ضعف باورهای دینی بهدلیل مشکلات تربیت و نقص جامعهپذیری از دلایل مهم فرهنگی شکلگیری تجارت جنسی است. طبق تحقیقات علمی پایبندی مذهبی اثر مثبت بر کاهش گرایش به انحراف دارد.[۱۷] در حالیکه شیوع انحرافات اخلاقی[دیدگاه ۴] در جامعه، تجارت جنسی را تسهیل میکند.[۱۸] همچنین کارکرد ضعیف ابزارهای فرهنگسازی از جمله رسانهها و مدارس نیز بر مشکلات فرهنگی میافزاید. همچنین دگرگونی ارزشها و عدم تناسب میان نقشها و پاداشها زمینۀ شکلگیری تجارت جنسی است.[۱۹] از سوی دیگر، به هر میزان که فساد در دستگاه قضایی، انتظامی، اداری و سیاسی جامعه رواج داشته باشد، احتمال شکلگیری تجارت جنسی در آن جامعه بیشتر خواهد شد.[۲۰]
عوامل اقتصادی[دیدگاه ۵]
قربانیان[دیدگاه ۶] تجارت جنسی عموماً بهدنبال تحقق رؤیای زندگی بهتر هستند.[۲۱] این آرمان، زمینۀ سوءاستفاده مجرمان از وضعیت زنان و کودکان محروم را فراهم میکند و «زنانهشدن فقر» بیشتر به آن دامن میزند.[۲۲] آمارها نشان میدهد که از مجموع ۱.۳ میلیارد فقیر در جهان ۷۰ درصد آن زنان و کودکان هستند. محرومیت از آموزش و عدم دسترسی به فرصتهای برابر، عامل این فقر گستردۀ زنان بوده است.[۲۳] فقر نسبی نیز زمینۀ مقایسه و احساس محرومیت را فراهم میکند. فقر نسبی، غنی و فقیر را در دام احساس محرومیت گرفتار میکند و بهخاطر چشم و همچشمی و نیازهای کاذب در دام تجارت جنسی میافتند. همچنین وجود تقاضا در بازارهای برخی کشورها زمینۀ شیوع تجارت جنسی میان فقرا است.[۲۴] پاداشهای زیاد و خطر کم و مجازات سبک نیز به ترویج تجارت جنسی بین فقرا منجر شده است.[۲۵][دیدگاه ۷]
حوادث غیرمترقبه
حوادثی نظیر جنگ، سیل و زلزله میتواند برخی انسانهای بیپناه را وادار به قبول تجارت جنسی بسازد.[۲۶] جنگ قرهباغ، جنگ داخلی تاجیکستان و افغانستان، هزاران زن و کودک را در دام باندهای فسادانداخت.[۲۷] جنگ، کشورهایی نظیر سومالی، اتیوپی و اوگاندا را نیز در برابر سازمانهای تبهکار تجارت جنسی آسیبپذیر ساخته است.[۲۸]
پیامدهای تجارت جنسی
تجارت جنسی با پیامدهای اقتصادی و اجتماعی مختلفی همراه است. از نظر اقتصادی، این پدیده با ایجاد بازارهای غیررسمی و اقتصاد زیرزمینی، زمینه فعالیت شبکههای سازمانیافته و مجرمانه را فراهم میکند. همچنین مقابله با این پدیده، حمایت از قربانیان، بازپروری و بازگشت آنان به جامعه، هزینههایی را برای خانوادهها و نهادهای عمومی به همراه دارد.[۲۹] از نظر اجتماعی، گسترش تجارت جنسی میتواند به بیمنزلتی، گسترش خشونت، تبعیض و نگاه ابزاری به زنان منجر شود. برخی پژوهشها با تأکید بر این پیامدها، بر اهمیت پیشگیری از گسترش این پدیده تأکید کردهاند.[۳۰]
در این پژوهشها، راهکارهای مقابله با تجارت جنسی در ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی مطرح شده است. از جمله این راهکارها میتوان به تدوین و اجرای مؤثر قوانین، حمایت از قربانیان و افزایش اعتماد آنان به نظام قضایی اشاره کرد. همچنین آگاهیبخشی، توانمندسازی اقتصادی زنان و دختران، گسترش فرصتهای اشتغال و کاهش عوامل زمینهساز آسیبپذیری آنان، از اقدامات پیشگیرانه در برابر جذب افراد به شبکههای تجارت جنسی به شمار میرود.[۳۱] برخی پژوهشها نیز بر افزایش مشارکت زنان در فرایندهای تصمیمگیری و تقویت دسترسی آنان به حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، مدنی و سیاسی بهعنوان بخشی از راهبردهای کاهش زمینههای شکلگیری تجارت جنسی تأکید کردهاند.[۳۲][دیدگاه ۸]
پانویس
- ↑ بهرامی، «تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا»، 1398ش، ص208.
- ↑ بهرامی، «تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا»، 1398ش، ص208.
- ↑ مکنون و عطایی آشتیانی، «فمینیسم و روسپیگری»، مطالعات راهبردی زنان، 1384ش.
- ↑ قنبری و دیگران، «نگاه به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشاء در نظام کیفری ایران»، 1401ش، ص221.
- ↑ قنبری و دیگران، «نگاه به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشاء در نظام کیفری ایران»، 1401ش، ص222.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص33.
- ↑ مهرآراد، زمینه روانشناسی اجتماعی، 1373ش، ص160.
- ↑ طاهریپور، «واکاوی آیه اشاعه فحشا و شمول آن نسبت به مصادیق نوپدید»، 1398ش، ص231.
- ↑ بهرامی، «تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا»، 1398ش، ص212.
- ↑ زراعت، قانون مجازات اسلامی در نظم کنونی، 1380ش، ص480.
- ↑ مککیب و مانیان، نگاهی جامعهشناسانه قاچاق بینالمللی زنان و کودکان، 1397ش، ص15.
- ↑ آشوری و وروایی، «خانواده و روسپیان خیابانی»، 1389ش، ص8 و 12.
- ↑ آشوری و وروایی، «خانواده و روسپیان خیابانی»، 1389ش، ص10.
- ↑ السان، «قاچاق زنان و کودکان برای بهرهکشی جنسی»، 1384ش، ص333.
- ↑ السان، «قاچاق زنان و کودکان برای بهرهکشی جنسی»، 1384ش، ص348.
- ↑ مککیب و مانیان، نگاهی جامعهشناسانه قاچاق بینالمللی زنان و کودکان، 1397ش، ص229.
- ↑ آشوری و وروایی، خانواده و روسپیان خیابانی، 1389ش، ص15.
- ↑ رمضـاننرگسـی، بررسـی پدیـده قاچـاق زنـان، 1383ش، ص52.
- ↑ رمضـاننرگسـی، بررسـی پدیـده قاچـاق زنـان، 1383ش، ص41 و 45.
- ↑ کولایی وهاشمی، «قاچاق زنان: بردهداری مدرن»، 1387ش، ص121.
- ↑ کولایی وهاشمی، «قاچاق زنان: بردهداری مدرن»، 1387ش، ص121.
- ↑ کریمی، و دیگران، «از فقر تا فحشاء؛از ثروت تا قدرت: تحلیل گفتمان انتقادی داستان مارتا البانیه نوشته جبران خلیل جبران»، 1399ش، ص198-202.
- ↑ السان، «قاچاق زنان و کودکان برای بهرهکشی جنسی»، 1384ش، ص345.
- ↑ رمضـاننرگسـی، بررسـی پدیـده قاچـاق زنـان، 1383ش، ص68-69.
- ↑ مککیب، و مانیان، نگاهی جامعهشناسانه قاچاق بینالمللی زنان و کودکان، 1397ش، ص15.
- ↑ معتمدی و مستوفیفر، قاچاق انسان: چالشها و راهکارهای پیشگیری، 1388ش، ص151.
- ↑ کولایی وهاشمی، «قاچاق زنان: بردهداری مدرن»، 1387ش، ص122.
- ↑ مککیب و مانیان، نگاهی جامعهشناسانه قاچاق بینالمللی زنان و کودکان، 1397ش، ص69.
- ↑ قنبری و دیگران، «نگاه به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشاء در نظام کیفری ایران»، 1401ش، ص223.
- ↑ قنبری و دیگران، «نگاه به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشاء در نظام کیفری ایران»، 1401ش، ص223-226.
- ↑ رمضـاننرگسـی، بررسـی پدیـده قاچـاق زنـان، 1383ش، ص85-93.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص146.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ بجای عوامل اگر از زمینه ها استفاده شود بهتر است. چون برخی عناوین از سنخ عدم است. عدم شاید با زمینه سازگاتر باشد.
- ↑ بحث تقلیل داده شده است. متناسب با فضای ایران نوشته شده است که در حقیقت هنوز خدا را شکر تجارت جنسی وجود ندارد. در جوامعی که این بحث مطرح است، این مطالب خریدار ندارد. بلکه توجه به این مطالب خوب است ولی بحث عمیق تر از اینهاست. در دنیای مدرن انحصار رابطه جنسی مشروع از سلطه خانواده خارج شده است. در گذشته هر نوع تأمین نیازهای جنسی خارج از خانواده ممنوع بود. ولی الان قبح این امر از بین رفته است. در حقیقت یک نوع فرهنگی شکل گرفته که در آن خانواده برای تأمین نسل است و مرد و زن می توانند معشوقه و روابط خارج از خانواده هم داشته باشند.
- ↑ عنوان با بند تناسب ندارد. چون جامعه پذیری یعنی همسو شدن با فرهنگ یک جامعه. اما مطالب ذیل آن ضعف باروهای دینی است که یک بخش جامعه پذیری است. در جوامعی که تجارت جنسی قانونی شده، انجام این کار بیانگر نقصان جامعه پذیری نیست. به نظر شما این قسمت با ادبیات اختصاصی حوزی نگارش نشده است؟ یک جورای مقاله را دوپاره نکرده؟. سعی شود که این سنخ مقالات به نحوی نگارش شود که ادبیات جهانی آن نگارش شود و با استفاده از همان ادبیات ما کار شناختی خود را انجام دهم.
- ↑ این تعابیر جهت گیرانه است. در ادبیات خود بحث این موضوع انحراف نیست. همچنین استفاده از تعبیر چون فحشا جهت گیرانه است. درست است که از نظر ما فحشا و انحراف است. ولی ما باید به نحوی بنوسیم که در ظاهر مقاله جهت گیری نداشته باشد.
- ↑ عنوان کلی است. اگر دقیقا همان مصداق مشخص ذکر شود بهتر است. ذلیل عوامل اقتصادی چندین عامل قابل جانمایی است
- ↑ شاید نوع تحمیلی ان قربانی باشد، ولی نوع اختیاری آن قربانی نیست.
- ↑ این بند به نحوی است که فقر را عامل تجارت جنسی معرفی کرده است و در حقیقت فقرا را مقصر جلوه میدهند. ولی در حقیقت یک عمل مهم مغفول مانده است و آن منطق نظام سرمایه دری جدید و تفکر سرمایه داری است. پول را ارزشمند و هر کاری را در جهت آن مجاز کرده است. همچنین تنوع لذت طلبی جنسی از هر طریقی. در این قسمت سرمایه داران از پول خود استفاده میکنند. از نظر سیاسی دولت ها هم سعی می کنند که ذهنیت افراد را به این کارها مشغول کنند تا بنیادهای قدرت زیر سوال نرود. مباحث فرهنگی دنیای جدید که در این زمینه نقش دارد، هم باقی مانده است.
- ↑ مقالاتی را که اقای محبی برای ویکی جنسیت بدون وارسی دقیق از منظر ویکی نگاری نکارش کرده بود، از این مشکل رنج می برد که از همان ابتدا با ادبیات، رویکرد و منابع کاملا جهت گیرانه نگارش کرده است. از همان ابتدا به صورت سفید به نحوی نگارش شده است که مخاطب می فهم که نویسنده بدنبال رد آن است. این مقالات کاملا نیازمند بازنگری است.
منابع
- آشوری، محمد و وروایی، اکبر، «خانواده و روسپیان خیابانی»، فصلنامه حقوق، دوره ۴۰، شماره ۱، بهار ۱۳۸۹ش.
- اشتری، بهناز، قاچاق زنان: بردگی معاصر، تهران، میزان، ۱۳۸۵ش.
- السان، مصطفی، «قاچاق زنان و کودکان برای بهرهکشی جنسی»، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره ۱۶، ۱۳۸۴ش.
- بهرامی، طاهره، «تحلیل جزایی جرائم مربوط به فساد و فحشا»، فصلنامه الکترونیکی پژوهشهای حقوقی قانونیار، دوره دوم، شماره پنجم، بهار ۱۳۹۸ش.
- رمضاننرگسی، رضا، بررسی پدیده قاچاق زنان، قم، مرکزپژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۳ش.
- زراعت، عباس، قانون مجازات اسلامی در نظم کنونی، تهران، ققنوس، ۱۳۸۰ش.
- طاهریپور، زهرا، «واکاوی آیه اشاعه فحشا و شمول آن نسبت به مصادیق نوپدید»، پژوهش دینی، شماره ۳۹، ۱۳۹۸ش.
- قنبری، حسین و دیگران، «نگاه به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشاء در نظام کیفری ایران»، پژوهشهای اخلاق، سال دوازدهم، شماره ۳، بهار ۱۴۰۱ش.
- کریمی، عباس و دیگران، «از فقر تا فحشاء؛ از ثروت تا قدرت: تحلیل گفتمان انتقادی داستان مارتا البانیه نوشته جبران خلیل جبران»، پژوهشنامه ادب غنایی، سال هجدهم، شماره ۳۵، پاییز و زمستان۱۳۹۹ش.
- کولایی، الهه وهاشمی، طاهره سادات، «قاچاق زنان: بردهداری مدرن»، آیین، شماره ۱۹ و ۲۰، بهمن و اسفند ۱۳۸۷ش.
- معتمدی، هادی و مستوفیفر، فرزانه، قاچاق انسان: چالشها و راهکارهای پیشگیری، تهران، مجمع تشخیص مصلحت نظام: مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۸۸ش.
- مککیب، کیمبرلی و مانیان، سابینا، نگاهی جامعهشناسانه قاچاق بینالمللی زنان و کودکان، مترجمان سمانه سادات سدیدپور و فروغ شجاعنوری، تهران، پارس کتاب، ۱۳۹۷ش.
- مکنون، ثریا و عطایی آشتیانی، زهره، «فمینیسم و روسپیگری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۸، سال ۱۳۸۴ش.
- - مهرآراد، علیاکبر، زمینه روانشناسی اجتماعی،تهران، مهرداد، 1373ش.