پیش‌نویس:جین بتکه الشتاین

جین بتکه الشتاین؛ از فمنیست‌های موج سوم.

جین بتکه الشتاین، در کتاب «مرد عمومی، زن خصوصی» (۱۹۸۱م) به تلاش فمنیست‌های رادیکال برای سیاسی‌کردن زندگی خصوصی حمله می‌کند و به دفاع از زندگی خصوصی و خانوادۀ فرزند محور می‌پردازد. الشتاین مادربودن را«فعالیتی پیچیده، غنی، پر زحمت و شادی آفرین» می‌داند که زیستی، طبیعی، اجتماعی، نمادین و عاطفی است. الشتاین به سبب مطالعاتش در خصوص جنگ عادلانه مشهور بود. همین ایده بود که جنگ علیه تروریسم را برای محافظه‌کاران دولت بوش توجیه می‌کرد. الشتاین با اینکه طرفدار خانواده‌گرایی و از منتقدین فمنیست‌های رادیکال است اما با تئوری «جنگ عادلانه» پس از حادثۀ 11 سپتامبر یکی از مدافعان حملۀ دولت آمریکا به عراق و افغانستان بود.

زندگی‌نامه

ژان بتکه الشتاین در ۶ ژانویۀ ۱۹۴۱م در وینزر کلرادو متولد شد و در تیمنث رشد یافت. او مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه ایالتی کلرادو و مدارک کارشناسی ارشد تاریخ را از دانشگاه‌های ویسکانسین-مدیسن و کلرادو دریافت کرد. الشتاین در ۱۹۷۳م دکترای خود را از دانشگاه برندیس با رساله‌ای دربارۀ «زنان و سیاست: تحلیلی نظری» گرفت.

وی از ۱۹۷۳م تا ۱۹۸۸م در دانشگاه ماساچوست تدریس کرد و سپس به‌عنوان نخستین زن دارندۀ کرسی استادی وقفی به دانشگاه وندربیلت پیوست. الشتاین در ۱۹۹۵م استاد دانشگاه شیکاگو شد و به‌عنوان استاد اخلاق اجتماعی و سیاسی در دانشکدۀ الهیات این دانشگاه به تدریس پرداخت. او عضو آکادمی هنر و علوم آمریکا، پژوهشگر گوگنهایم و دریافت‌کنندۀ چند دکترای افتخاری بود.

تمرکز اصلی پژوهش‌های الشتاین بر رابطۀ سیاست و اخلاق بود، به‌ویژه بررسی نقش‌های جنسیتی در حوزۀ عمومی و خصوصی. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، از حامیان قابل توجه مداخلۀ نظامی آمریکا در افغانستان و عراق بود. از آثار مهم او می‌توان به «زنان و جنگ»، «دموکراسی در محاکمه» و «جنگ عادلانه علیه ترور» اشاره کرد. الشتاین در ۱۱ اوت ۲۰۱۳م در سن ۷۲ سالگی بر اثر نارسایی قلبی درگذشت.

دیدگاه‌های جین بتکه الشتاین

نقد بنیادین به فمینیسم جریان اصلی

الشتاین با نقدی ریشه‌ای، سه جریان اصلی فمینیستی (لیبرال، رادیکال و مارکسیستی) را به‌دلیل نادیده‌گرفتن ارزش‌های ویژه زنانه و نقش مادری به چالش می‌کشد. او استدلال می‌کند که فمینیسم لیبرال، با تعریف انسانیت بر اساس الگوهای مردانه، درعمل زنان را به تقلید از مردان و طرد هویت مادرانه فرا می‌خواند. این نگرش، نه تنها انتخاب بسیاری از زنان برای مادری را نادیده می‌گیرد، بلکه با محور قرار دادن استقلال فردی مطلق، اصول اولیۀ لیبرالیسم دربارۀ احترام به انتخاب‌های شخصی را نیز نقض می‌کند.

دفاع از ارزش مادری و تفاوت‌های جنسیتی

الشتاین در مقابل دیدگاه ساختگرایی افراطی که تفاوت‌های جنسیتی را صرفاً برساخته اجتماع می‌داند، بر وجود تمایزات طبیعی و عمیق‌تر تأکید می‌ورزد. از نظر او، تجربۀ مادری صرفاً یک نقش اجتماعی قابل تعویض نیست، بلکه منبع مهمی برای کسب فضایل اخلاقی مانند مراقبت، مسئولیت‌پذیری و صمیمت است. وی هشدار می‌دهد که پیگیری بی‌قیدوشرط الگوهای مردانه توسط زنان، جامعه را از موهبت این فضایل که برای ترمیم پیوندهای اجتماعی ضروری هستند، محروم خواهد کرد.

خانواده به‌مثابه کانون اخلاق و همبستگی اجتماعی

از منظر الشتاین، خانواده در جهان مدرن به آخرین سنگر در برابر منطق سودجویانه و فردگرایانه سرمایه‌داری تبدیل شده است. او خانواده را فضایی منحصربه‌فرد می‌داند که در آن روابط بر پایۀ عشق، فداکاری و تعهد بلندمدت شکل می‌گیرد. الشتاین با طرح مفهوم «مادری اجتماعی» پیشنهاد می‌کند که اخلاق مراقبتی پرورشیافته در خانواده می‌تواند و باید به الگویی برای روابط در عرصه عمومی و حکمرانی تبدیل شود تا جایگزین رقابت محض برای حقوق فردی گردد.

پاسخ به گفتمان‌های ضدخانواده

الشتاین به‌شدت با روایت‌های افراطی که خانواده را نهاد اصلی ستم و خشونت معرفی می‌کنند، مخالف است. او این گفتمان‌ها را مخرب می‌داند زیرا کارکردهای مثبت و انکارناپذیر خانواده در تأمین امنیت عاطفی، جامعه‌پذیری و انتقال ارزش‌ها را نادیده می‌گیرند. به عقیدۀ وی، تداوم خانواده در عصر مدرن نه به‌دلیل اجبار، بلکه گواهی بر پاسخگویی این نهاد به نیازهای عمیق و ذاتی انسان برای تعلق خاطر، صمیمیت و معنابخشی به زندگی است. بنابراین، به جای تخریب خانواده، باید شرایط برای تحقق آرمان‌های اصیل آن فراهم شود.

منابع

• تانگ، رزماری، نقد و نظر: درآمدی بر نظریه های فمینیستی، ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران، نشر نی، 1387ش.
• گریفیتس، مارتین، «دانشنامه روابط بین الملل و سیاست جهان»، ترجمۀ علیرضا طیب، تهران، نشر نی، 1388ش.
• هاشملو، جعفر، «نظریه‌های روانشناسی فمینیستی جین بتکه الشتین»، وبلاگ روانشناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: 9 شهریور 1400ش.

• Council on Civil Society (1998). A Call to Civil Society: Why Democracy Needs Moral Truths (PDF). New York: Institute for American Values. ISBN 978-0-9659841-2-6. Archived from the original (PDF) on June 14, 2021. Retrieved January 19, 2020.
• Gifford Lectures". Giffordlectures.org. Archived from the original on May 29, 2013. Retrieved March 5, 2013.
• Huckabee, Charles (August 13, 2013). "2 Prominent Scholars, Jean Elshtain and Pauline Maier, Have Died". Chronicle.com. Retrieved September 9, 2017.
• "New Members Join Humanities Endowment's National Council". The America's Intelligence Wire. November 15, 2006. Retrieved October 22, 2009.
• Vitello, Paul (August 16, 2013). "Jean Bethke Elshtain, a Guiding Light for Policy Makers After 9/11, Dies at 72". The New York Times. p. A15. Archived from the original on August 16, 2013. Retrieved January 19, 2020.