سید علی خامنه‌ای

سید علی حسینی خامنه‌ای؛ دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه.

سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۴۰۴ش) دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعۀ دوازده‌امامی در ایران است. او از کودکی علاوه بر خواندن و نوشتن، قرائت و تجوید قرآن را یاد گرفت. بعد از پایان تحصیلات ابتدایی، تحصیل علوم حوزوی را آغاز کرد و در حوزه‌های مشهد، نجف و قم به تحصیل پرداخت و از سید محمدهادی میلانی اجازه تدریس گرفت. فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی او در نوجوانی، از طریق آشنایی با سید مجتبی نواب صفوی شکل گرفت. او از فعالان نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۱ش بود و پیش از انقلاب اسلامی ایران به‌علت فعالیت‌های سیاسی، توسط حکومت پهلوی شش مرتبه بازداشت شد و به زندان رفت. وی در سال ۱۳۵۶ش، ابتدا به ایرانشهر و بعد از آن به جیرفت تبعید شد. همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، سید علی خامنه‌ای از تبعید آزاد شد و ابتدا در مشهد فعالیت داشت و بعد از آن به تهران سفر کرد و به‌ نمایندۀ شورای انقلاب اسلامی، معاون وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و امامت جمعه تهران منصوب شد. او قبل از انتخاب به‌عنوان رهبری جمهوری اسلامی ایران، یک دوره نمایندۀ تهران در مجلس شورای اسلامی و دو دوره ریاست‌جمهوری از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ش را برعهده داشت. وی در ششم تیرماه ۱۳۶۰ش در مسجد ابوذر تهران توسط منافقین مورد ترور نافرجام قرار گرفت. در دوران ریاست‌جمهوری، مسئولیت رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام و نائب‌رئیس اول شورای بازنگری قانون اساسی را برعهده داشت. در سال ۱۳۶۸ش مجلس خبرگان با اکثریت آراء او را به‌عنوان دومین رهبر ایران معرفی کرد. از دیدگاه‌های مشهور سیاسی او، دیدگاه ضدامپریالیسمی، ضدآمریکایی و  ضدصهیونیستی است. بنابر فتوای او، افزون بر استفاده از سلاح هسته‌ای، دیگر انواع سلاح‌های کشتارجمعی مانند بمب اتم، سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی، از نظر اسلام ممنوع و حرام است. سازمان‌های ایجادشده با حمایت سید علی خامنه‌ای شامل جامعة المصطفی العالمیه، مجمع جهانی اهل‌بیت، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مؤسسۀ دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت، مرکز خدمات حوزه‌های علمیه، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، شورای عالی فضای مجازی و شورای عالی قرآن است. سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در جریان حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به بیت رهبری در محل کارش، به‌همراه جمعی از خانواده و جمعی از فرماندهان نظامی به شهادت رسید. دولت ایران به این مناسبت ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل عمومی اعلام کرد.

زندگی‌نامه

تولد و خانواده: سید علی خامنه‌ای، فرزند سید جواد حسینی خامنه‌ای و سیده خدیجه میردامادی، در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش در شهر مشهد و در خانواده‌ای مذهبی و با وضعیت معیشتی ساده به دنیا آمد. پدر او، سید جواد حسینی خامنه‌ای، از روحانیان و مجتهدان شیعه و تحصیل‌کردهٔ حوزه علمیه نجف بود که در مشهد به امامت جماعت در مسجد گوهرشاد و مسجد صدیقی‌های بازار مشهد می‌پرداخت و همچنین به تدریس علوم حوزوی اشتغال داشت.

تبار و خاندان: بر پایه برخی منابع، نسب خانوادگی او از سوی پدر به سادات افطسی و سلطان سید احمد می‌رسد و با چند واسطه به امام سجاد منسوب دانسته شده است. از سوی مادر نیز تبار او به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق، نسبت داده شده است.

برادران و خواهران: پدر او، سیدجواد خامنه‌ای، دو بار ازدواج کرده بود. همسر نخست وی درگذشت و حاصل آن ازدواج سه دختر بود که خواهران ناتنی سیدعلی خامنه‌ای به‌شمار می‌آیند؛ به نام‌های علویه، بتول و فاطمه‌سلطان. پس از آن، سیدجواد خامنه‌ای با سیده خدیجه میردامادی ازدواج کرد که فرزندان این ازدواج عبارت‌اند از: سید محمد خامنه‌ای (۱۳۱۴ش)، سید علی خامنه‌ای (1318ش)، بدرالسادات خامنه‌ای (۱۳۲۱)، سید هادی خامنه‌ای (۱۳۲۶) و سید حسن خامنه‌ای (۱۳۲۹).

همسر و فرزندان: سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش در شهر مشهد با منصوره خجسته باقرزاده، از خانواده‌ای پیشه‌ور و اصیل در خراسان، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند است: چهار پسر به نام‌های مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم، و دو دختر به نام‌های هدی و بشری.

تحصیلات و جایگاه علمی

تحصیلات

مکتب‌خانه و دوران ابتدایی: سید علی خامنه‌ای از چهار سالگی در مکتب‌خانه به فراگیری خواندن و نوشتن و نیز قرائت و تجوید قرآن پرداخت. او دورهٔ ابتدایی را در نخستین مدرسهٔ اسلامی مشهد با نام دارالتعلیم دیانتی گذراند.

شروع تحصیلات حوزوی و دوره دبیرستان: هم‌زمان با سال‌های پایانی دبستان، در اوایل دههٔ ۱۳۳۰ش تحصیل دروس حوزوی را در مدرسهٔ سلیمان‌خان مشهد آغاز کرد و دورهٔ دبیرستان را به‌صورت متفرقه به پایان رساند و دیپلم گرفت.

تحصیل در سطوح عالی حوزه: سید علی خامنه‌ای بخشی از دروس سطح عالی حوزوی، شامل فرائدالاصول، مکاسب و کفایة‌الاصول را نزد پدر خود و هاشم قزوینی آموخت. دروس شرح لمعه و معالم الاصول را از سید جلیل حسینی شبستانی فرا گرفت و در درس خارج فقه میرزا احمد مدرسی یزدی و سید محمدهادی میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۳۶ش، خامنه‌ای به نجف سفر کرد و در درس برخی مراجع و استادان آن حوزه، از جمله سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود حسینی شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسین بجنوردی حاضر شد. با این حال، وی به‌دلیل مخالفت پدرش با اقامت طولانی در نجف، به مشهد بازگشت. در همان سال، پیش از عزیمت به قم، سید محمدهادی میلانی به او اجازهٔ تدریس و روایت اعطا کرد. خامنه‌ای در سال ۱۳۳۷ش، در ۱۹ سالگی، برای ادامهٔ تحصیل در سطوح عالی (خارج فقه و اصول) به حوزهٔ علمیه قم مهاجرت کرد و در مدرسهٔ حجتیه سکونت گزید. او مدتی در درس سید حسین بروجردی شرکت کرد و سپس از محضر استادانی چون سید روح‌الله خمینی، مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و سید کاظم شریعتمداری بهره برد. همچنین، بخشی از دروس فلسفی، شامل شفای بوعلی‌سینا و اسفار ملاصدرا را نزد سید محمدحسین طباطبایی و حسینعلی منتظری فرا گرفت. پس از چند سال تحصیل در قم، خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش به‌دلیل بیماری بینایی پدرش به مشهد بازگشت و بار دیگر تا سال 1349ش در درس سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.

تدریس

سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۶ش، پیش از تبعید به ایرانشهر، به تدریس مباحث فقه، اصول و تفسیر در حوزهٔ علمیه مشهد اشتغال داشت و تا چند سال پس از انقلاب اسلامی و همزمان با دوران ریاست جمهوری وی ادامه داشت. او بعدها از سال ۱۳۶۹ش با تمرکز بر درس خارج فقه، به بررسی و تدریس موضوعاتی چون جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخت و در مباحثی مانند علم رجال، حدیث‌شناسی، علم کلام، مسائل مستحدثه و بررسی دیدگاه‌های فقهی پیشینیان نیز فعالیت داشت.

مرجعیت

سید علی خامنه‌ای در ۵۵ سالگی پس از درگذشت محمدعلی اراکی، توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه به‌عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان معرفی شد. مرجعیت او با تأیید چندین مرجع و مجتهد از جمله علی‌اکبر مشکینی، محمدعلی اراکی، محمدفاضل لنکرانی، عبدالله جوادی آملی، سیدرضا بهاءالدینی، محمد مؤمن، محمدرضا مهدوی‌کنی، محمد یزدی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدتقی مصباح یزدی، ابراهیم امینی و محی‌الدین حائری شیرازی همراه بود و به‌عنوان جوان‌ترین مرجع آن دوران شناخته شد. برخی مانند حسینعلی منتظری، محمدحسین فضل‌الله و احمد آذری قمی مرجعیت او را قبول نداشتند.

در آن زمان علیرغم درخواست‌هایی که از او مبنی بر ارائه رساله علیمه شد؛ خامنه‌ای از این کار پرهیز داشت. او در توضیح دلیل ارائه ندادن رساله اعلام کرده است که به دلیل سنگینی مسئولیت رهبری، ورود به مرجعیت در داخل کشور را ضروری نمی‌داند و با توجه به وجود مراجع و مجتهدان کافی، از پذیرش این مسئولیت خودداری می‌کند. او می‌گوید درخواست شیعیان خارج از ایران را به‌دلیل نبود جایگزین مناسب می‌پذیرد، اما در صورت کفایت دیگر مراجع، از این وظیفه نیز کنار خواهد رفت.

در سال‌های گذشته برخی از مراجع تقلید از مقلدان خود خواسته‌اند به‌دلیل این‌که خامنه‌ای بهترین و شایسته‌ترین شخص برای رهبری امت و ادارۀ مبارزه با نیرو‌های ستمگر و مستکبر است، از او پیروی کنند.

آثار

مجموعه آثار سید علی خامنه‌ای توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با عنوان حدیث ولایت منتشر شده و شامل نرم‌افزار جامع بیانات و پیام‌های او از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲ش، همراه با متن ۱۴۱ عنوان کتاب در ۲۳۴ جلد از انتشارات انقلاب اسلامی به زبان‌های مختلف است. زندگی‌نامه او در کتاب شرح اسم جمع‌آوری شده است. آثار او طیفی از تألیف‌ها، ترجمه‌ها، دروس، سخنرانی‌ها و متون مرتبط با موضوعات عبادی، اخلاقی، فقهی، کلامی، تفسیری، سیره‌پژوهی، اجتماعی و سیاسی را دربرمی‌گیرد. از میان آثار تألیفی او، برخی نوشته‌ها با تمرکز بر بررسی سیرهٔ ائمهٔ شیعه، بر جنبهٔ مبارزه و مواضع سیاسی آنان تأکید کرده‌اند. برخی از آثار او عبارتند از:

دسته‌بندی کلی	فهرست کتاب‌ها
عبادی و اخلاقی	خلوت انس، از ژرفای نماز، درس اخلاق، بدان ایدک‌الله، گفتاری در باب صبر، معیشت مؤمنانه، معیشت پرهیزکارانه، مرگ تاجرانه.
فقهی، کلامی و تفسیری	درس‌هایی از نهج‌البلاغه، طرح کلی اندیشهٔ اسلامی در قرآن، مجموعه‌ی تفاسیر (سوره‌های برائت، حشر، جمعه و…)، رساله‌ی نماز و روزه، مناسک حج، اجوبة الاستفتائات، ثلاث رسائل فی‌الجهاد، تفاوت فتاوا، رسالهٔ آموزشی، غناء موسیقی.
سیرهٔ اهل‌بیت	پیشوای صادق، آفتاب در مصاف، سیری در زندگی امام صادق، انسان ۲۵۰ ساله، همرزمان حسین، دو امام مجاهد، عنصر مبارزه در زندگی ائمه، بازگشت به نهج‌البلاغه، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، حماسه‌ی امام سجاد، جاذبه‌ی حسینی.
اجتماعی	جهاد تبیین، حدیث ولایت، عطر شهادت، حوزه و روحانیت، هنر از دیدگاه رهبری، راه روشن مدیران، مرد عمل، جهاد و شهادت؛ دکتر مصطفی چمران، مطلع عشق، زن و بازیابی هویت حقیقی، اقتصاد مقاومتی، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
سیاسی و تاریخی	فلسطین از منظر سید علی خامنه‌ای، گروه‌های معارض در نهضت‌های انبیا و انقلاب اسلامی ایران، گفتاری در وحدت و تحزّب، دشمن‌شناسی، دوران جدید عالم، اندیشهٔ مقاومت، منشور حکومت علوی، فتنه‌ی تغلب، روایت رهبری، روش تحلیل سیاسی، گزارشی از سابقهٔ تاریخی و اوضاع حوزهٔ علمیه مشهد، خون دلی که لعل شد.
ترجمه‌ها	آینده در قلمرو اسلام، صلح امام حسن: پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه‌ی تاریخ، تفسیر فی‌ظلال‌القرآن، مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، ادعانامه علیه تمدن غرب.

فعالیت‌ها پیش از انقلاب اسلامی

شروع فعالیت سیاسی: سید علی خامنه‌ای فعالیت سیاسی خود را از اوایل دهه ۱۳۳۰ش آغاز کرد؛ پیشینه‌ای که تا حدی متأثر از زمینه مذهبی و سیاسی خانواده او بود. نخستین محرک جدی فعالیت‌های او دیدار با سید مجتبی نواب صفوی در سال ۱۳۳۲ش در مشهد بود که به گفته وی نقش مهمی در جهت‌گیری سیاسی‌اش داشت. سپس از طریق طلاب قم، به‌ویژه سید مصطفی خمینی، با اندیشه‌های سید روح‌الله خمینی آشنا شد و در نخستین ملاقات در سال ۱۳۳۶ش تحت تأثیر او قرار گرفت.

همراهی با مبارزات علیه رژیم پهلوی: خامنه‌ای از آغاز مبارزات علیه لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در سال ۱۳۴۱ش به حرکت اعتراضی پیوست و پیش از قیام ۱۵ خرداد 1342ش، از نخستین افرادی بود که در تکثیر و توزیع اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی نقش داشت. او به همراه برادرش سید محمد، پیام سید محمدهادی میلانی درباره واکنش مردم مشهد را به سید روح‌الله خمینی رساند. در سال ۱۳۴۲ش نیز مأمور انتقال پیام‌های محرمانه سید روح‌الله خمینی درباره سیاست‌ها و خط‌مشی مبارزات، به علما و هیئت‌های مذهبی شد. سخنرانی‌های او درباره واقعه مدرسه فیضیه و نقد اسرائیل موجب بازداشتش در سال ۱۳۴۲ش شد. پس از آزادی و ملاقات با سید محمدهادی میلانی، برای سازمان‌دهی دوباره فعالیت‌های سیاسی به قم بازگشت و با ارسال تلگراف‌ها و نامه‌هایی به سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان، یدالله سحابی و حسنعلی منصور نخست‌وزیر وقت در حمایت از سید روح‌الله خمینی و انجام سخنرانی‌هایی در شهرهای مختلف، بار دیگر بازداشت شد و مدتی را در زندان قزل‌قلعه گذراند.

تشکیلات و سازمان‌دهی مبارزات و فعالیت‌ها: خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش همراه گروهی از روحانیان فعال، ازجمله عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد حسینی بهشتی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمدتقی مصباح یزدی در ایجاد یک تشکیلات سیاسی در حوزه علیمه نقش داشت. از اواخر سال ۱۳۴۳ش، با بازگشت به مشهد، فعالیت‌های آموزشی، تبلیغی و سازمان‌دهی جلسات مذهبی و فکری را ادامه داد و تا سال ۱۳۴۸ش چندین بار بازداشت. در سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۳ش محور جلسات تفسیری در سه مسجد مهم مشهد؛ یعنی مسجد کرامت، مسجد امام حسین و مسجد میرزا جعفر بود. در دی ۱۳۵۳ش ششمین و سخت‌ترین دوره بازداشت او رخ داد. سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۵۶ش، در مشهد هستۀ اولیه بنیان جامعه روحانیت مبارز با رهبری سید روح‌الله خمینی و جمعی از روحانیان قم و تهران را بنا نهاد.

دوران تبعید و فعالیت‌های پنهانی: با درگذشت سید مصطفی خمینی و تشدید فشارهای سیاسی، رژیم پهلوی خامنه‌ای را در آذر ۱۳۵۶ش به مدت 3 سال به ایرانشهر تبعید کرد. فعالیت‌های گسترده او در میان مردم ایرانشهر باعث انتقال محل تبعیدش به جیرفت شد. با وجود محدودیت‌ها، سیدعلی خامنه‌ای با ایراد سخنرانی در مسجد جامع ایرانشهر و ارائۀ راهکارها از طریق نوشتن نامه به علما و روحانیون پیرامون حوادث کشور، به مبارزه با رژیم پهلوی ادامه داد. خامنه‌ای سپس برای ادامه مبارزات به‌صورت مخفیانه به کهنوج رفت.

سازمان‌دهی اعتراضات مردمی: سید علی خامنه‌ای در مهر ۱۳۵۷ش پس از مدتی فعالیت مخفی در کهنوج، به چند شهر سفر کرد و سرانجام به مشهد بازگشت و در جریان تشدید اعتراضات مردمی به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. او در دوره اقامت سید روح‌الله خمینی در فرانسه، همراه شماری از روحانیان مشهد، حضور سید روح‌الله خمینی در پاریس را عاملی مؤثر در تقویت روحیه انقلابی مردم ارزیابی کرد و از بازگشت او به ایران حمایت نمود. در این مقطع، فعالیت تبلیغی و سازمان‌دهی خامنه‌ای افزایش یافت و سخنرانی‌های او در تشویق تجمعات و اعتراض‌های مردمی نقش داشت. بنابر گزارش‌های ساواک، او از چهره‌های برجسته جریان انقلابی در خراسان معرفی شده است. او در تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش در اجتماعات بزرگ مشهد سخنرانی کرد و خطبه شب عاشورا را در حرم امام‌رضا به نام سید روح‌الله خمینی خواند. در هفته‌های پایانی حکومت پهلوی، در تهیه و خواندن اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی، حمایت از اعتصاب کارکنان شرکت نفت، تشریح رویدادهای خشونت‌آمیز حکومت و سازمان‌دهی تحصن بیمارستان امام‌ رضا نقش داشت. خامنه‌ای همچنین همراه گروهی از تظاهرکنندگان برای جلب همراهی کارکنان استانداری خراسان اقدام کرد؛ رخدادی که در نهایت به یکشنبه خونین ۱۰ دی ۱۳۵۷ش و کشته‌شدن جمعی از معترضان انجامید.

عضویت در شورای انقلاب و کمیته استقبال از سید روح‌الله خمینی: با صدور فرمان سید روح‌الله خمینی از فرانسه، خامنه‌ای به عضویت شورای انقلاب اسلامی منصوب شد و به تهران رفت. او در مدرسه رفاه و در کنار افرادی چون سید محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری و محمد مفتح، در سازمان‌دهی کمیته تبلیغات برای استقبال از سید روح‌الله خمینی نقش‌آفرین بود. همچنین در تحصن دانشگاه تهران، انتشار اعلامیه‌ها و تهیه نشریه تحصن، در اعتراض به بسته‌شدن فرودگاه مهرآباد توسط شاپور بختیار، مشارکت داشت.

فعالیت‌ها پس از انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سیدعلی خامنه‌ای در مجموعه‌ای از مناصب سیاسی، نظامی و دینی حضور فعال داشت. مهم‌ترین مسئولیت‌های وی تا آغاز ریاست جمهوری‌اش به‌شرح زیر است:

مسئولیت	سال	توضیحات
عضویت و فعالیت در شورای انقلاب	۱۳۵۷–۱۳۵۹ش	مشارکت در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، از جمله مذاکره با مقامات رژیم پهلوی و برخی دولت‌های خارجی.
همکاری در تأسیس حزب جمهوری اسلامی	۱۳۵۷ش	مشارکت در تدوین مرام‌نامه و فعالیت‌های تبلیغاتی حزب؛ انتخاب به‌عنوان سومین دبیرکل حزب جمهوری اسلامی.
سفر استانی به سیستان و بلوچستان	۱۳۵۸ش	مأموریت از سوی سید روح‌الله خمینی برای بررسی وضعیت اجتماعی، امنیتی و سیاسی منطقه.
نماینده شورای انقلاب در وزارت دفاع	۱۳۵۸ش	عضویت در کمیسیون وزرای امنیتی و مشارکت در سیاست‌گذاری‌های دفاعی.
سرپرستی مرکز اسناد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	۱۳۵۸ش	مسئولیت امور انتظامی، نظامی و امنیتی سپاه پاسداران در مرحله تثبیت ساختار سازمانی.
نماینده مردم تهران در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی	۱۳۵۸ش	ریاست کمیسیون امور دفاعی مجلس و حضور فعال در مباحث مرتبط با مسائل نظامی-امنیتی.
امامت جمعه تهران به فرمان سید روح‌الله خمینی	از ۱۳۵۹ش	این جایگاه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تریبون‌های سیاسی و فکری جمهوری اسلامی شناخته می‌شد.
نماینده سید روح‌الله خمینی در شورای عالی دفاع	۱۳۵۹ش	اعلام نخستین اطلاعیه رسمی درباره حمله ارتش عراق به ایران از رادیو، نظارت بر امور جنگ و حضور فعال در جبهه‌های جنوب و غرب کشور در سال آغازین جنگ ایران و عراق.

بر پایه گزارش منابع تاریخی، این مسئولیت‌ها تا زمان انتخاب سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان رئیس‌جمهور در سال ۱۳۶۰ش ادامه یافت و در تثبیت ساختار سیاسی، نظامی و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی ایران نقش مؤثری داشت.

ریاست جمهوری سیدعلی خامنه‌ای

سید علی خامنه‌ای در دو دوره متوالی از سال 1360 تا 1368ش به‌عنوان رئیس جمهور انتخاب شد:

دوره اول (۱۳۶۰ - ۱۳۶۴ش): پس از ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر در سال ۱۳۶۰ش، با حمایت حزب جمهوری اسلامی و شخصیت‌های سیاسی و همچنین موافقت سید روح‌الله خمینی (که پیش‌تر با تصدی مناصب اجرایی عالی توسط روحانیون موافق نبود)، سید علی خامنه‌ای در انتخابات ریاست‌جمهوری نامزد شد. وی در انتخابات ۱۰ مهر ۱۳۶۰ش با کسب ۱۵٬۹۰۵٬۹۸۷ رأی (معادل 95درصد آرا) به پیروزی رسید. پس از تنفیذ حکم در ۱۷ مهر همان سال، وی در ۴ آبان میرحسین موسوی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد که با کسب رأی اعتماد، کابینه اول تشکیل شد.

دوره دوم (۱۳۶۴ - ۱۳۶۸ش): در انتخابات ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش، خامنه‌ای با کسب ۱۲٬۲۰۳٬۸۷۰ رأی (معادل 85.67درصد آرا) برای دومین بار به ریاست‌جمهوری برگزیده شد. در آغاز این دوره، رئیس‌جمهور به دلیل اختلاف‌نظرهای پیشین با میرحسین موسوی، قصد داشت شخص دیگری را برای تشکیل کابینه به مجلس معرفی کند. با این حال، با توجه به نظر موافق سید روح‌الله خمینی بر ابقای نخست‌وزیر پیشین، شرایط حساس جنگ ایران و عراق و رایزنی‌های سیاسی، سید علی خامنه‌ای مجدداً موسوی را به مجلس معرفی کرد. در جریان اخذ رأی اعتماد، ۹۹ نماینده به نخست‌وزیری موسوی رأی منفی دادند که این رویداد بازتاب‌ها و بحث‌های سیاسی گسترده‌ای در پی داشت و در نامه‌نگاری‌های بعدی میان رئیس‌جمهور و رهبر وقت جمهوری اسلامی پیرامون حدود اختیارات حکومت اسلامی و ولایت فقیه نیز نمود یافت.

سیاست خارجی و امور داخلی در دوران ریاست جمهوری خامنه‌ای

بنا بر اسناد و منابع تاریخی، دوره هشت‌ساله ریاست‌جمهوری سید علی خامنه‌ای با چالش‌های عمده‌ای نظیر جنگ ایران و عراق و محاصره اقتصادی همراه بود. در این مقطع، بخشی از تمرکز دولت بر مدیریت پیامدهای جنگ و همچنین پایه‌گذاری و ایجاد هماهنگی میان نهادهای نوپای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی قرار داشت. بر اساس گزارش‌های موجود از این دوران، در عرصه سیاست داخلی، علاوه بر مدیریت بحران جنگ، تقابل با گروه‌های مخالف مسلح، نظیر سازمان مجاهدین خلق و جریان‌های منتقد سیاسی، که در ادبیات رسمی حکومت وقت با عنوان لیبرال‌ها شناخته می‌شدند؛ از مسائل عمده کشور به شمار می‌رفت. در بُعد سیاست خارجی نیز، تمرکز دستگاه دیپلماسی ایران بر تبیین و معرفی مواضع جمهوری اسلامی در سطح جهانی و همچنین مقابله با فشارهای بین‌المللی و ائتلاف‌های مخالف حکومت ایران، که در ادبیات رسمی از آن‌ها با عناوینی چون استکبار و صهیونیسم یاد می‌شد؛ معطوف بود.

بر اساس گزارش منابع، در عرصه دیپلماسی، دستگاه سیاست خارجی فعال‌تر شد. سفرهای خارجی رئیس‌جمهور در دوره اول به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر و در دوره دوم به کشورهای آسیایی، آفریقایی و اروپای شرقی؛ ازجمله پاكستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیك، یوگسلاوی، رومانی، چین و كره ‌شمالی انجام شد. خامنه‌ای در چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارۀ دیدگاه‌ها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران برای سران دولت‌های جهان سخنرانی کرد که با استقبال ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و مطبوعات بین‌المللی مواجه شد. همچنین توسعه روابط و حمایت از گروه‌های شیعه در عراق (نظیر تشکیل مجلس اعلای انقلاب اسلامی)، لبنان و افغانستان از دیگر اقدامات این دوره بود.

در عرصه داخلی برنامه‌‌ها و فعالیت‌های او شامل دیدار با اقشار مختلف مردم، بازدید از مؤسسات و سازمان‌های گوناگون، شركت در مراسم افتتاح طرح‌ها، شركت در همایش‌ها و سفرهای استانی با هدف ملاقات با اقشار مختلف مردم، آشنایی با مشكلات و شرایط آنها از نزدیک، رفع اختلافات مقامات محلی، پیگیری مسائل مربوط به جنگ و همكاری سپاه و ارتش، دیدار با روحانیون و بزرگان شهرها و روستاها، بررسی مسائل و مشكلات اقتصادی بوده است.

دیگر مسئولیت‌های خامنه‌ای در دوران ریاست جمهوری

بر اساس گزارش منابع، بخشی از فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و اجرایی سید علی خامنه‌ای در دوران ریاست‌جمهوری، در قالب ریاست بر نهادهای عالی و مأموریت‌های ویژه صورت گرفت:

نهاد / حوزه فعالیت	شرح مسئولیت‌ها و اقدامات در دوره ریاست‌جمهوری
شورای عالی انقلاب فرهنگی	ریاست شورا پس از تغییر نام و ترمیم ستاد انقلاب فرهنگی با حکم رهبر وقت در سال‌های ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ش.
پشتیبانی جنگ	ریاست شورای عالی پشتیبانی جنگ جهت مدیریت منابع و بسیج امکانات کشور برای جبهه‌ها.
مجمع تشخیص مصلحت نظام	نخستین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ این نهاد با دستور سید روح‌الله خمینی برای حل اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان تأسیس شد.
شورای بازنگری قانون اساسی	نایب‌رئیس اول شورا؛ مشارکت در ۴۱ جلسه برای تصمیم‌گیری درباره شرایط رهبری، تمرکز در قوای مجریه و قضائیه و مدیریت صداوسیما.
بنیاد دائرةالمعارف اسلامی	تأسیس این نهاد عمومی غیردولتی در سال ۱۳۶۲ش. (تا اسفند ۱۴۰۳ش، ۳۳ جلد از مجموعه ۶۰ جلدی دانشنامه جهان اسلام منتشر شده است).
مأموریت‌های ویژه	دریافت مأموریت‌های متعدد از سوی سید روح‌الله خمینی، ازجمله: رسیدگی به امور ارتش و سپاه، تشکیل حفاظت اطلاعات ارتش، پیگیری مطالبات از آمریکا و دیگر کشورها، بررسی لایحه تعزیرات و رسیدگی به امور عراقی‌های مقیم ایران.

رهبری سید علی خامنه‌ای

در دهه ۱۳۶۰ش، بروز چند سکته قلبی برای سید روح‌الله خمینی نگرانی‌هایی را درباره آینده رهبری جمهوری اسلامی پس از او ایجاد کرد. پس از درگذشت او در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، مسئله تعیین جانشین در دستور کار مجلس خبرگان رهبری قرار گرفت. پیش‌تر، برای سامان‌دهی موضوع رهبری آینده، مجلس خبرگان نهادی مسئول در این زمینه تعیین شده بود و در میانه دهه ۱۳۶۰ش نیز حسینعلی منتظری به‌عنوان قائم‌مقام رهبری معرفی شد؛ اما این جایگاه در 6 فروردین ۱۳۶۸ش از او سلب شد. پس از درگذشت خمینی، مجلس خبرگان در همان روز تشکیل جلسه داد و در میان دو گزینه شورای رهبری یا رهبری فردی، در نهایت خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد. او ابتدا در علل مخالفت خود مطالبی را بیان كرد كه مورد قبول خبرگان قرار نگرفت و سرانجام انتخاب او با ۶۰ رأی از ۷۴ عضو حاضر در جلسه یعنی با اكثریت بیش از دو سوم و با حذف شرط مرجعیت به تصویب رسید. در برخی خاطرات و روایت‌های منتشرشده از مسئولان وقت و نزدیکان خمینی، نقل شده است که او پیش‌تر از صلاحیت خامنه‌ای برای این مسئولیت یاد کرده بود. پس از اعلام این انتخاب، شماری از مراجع دینی و شخصیت‌های سیاسی از تصمیم مجلس خبرگان حمایت کردند.

در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی، سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان ادامه‌دهنده مسیر روح‌الله خمینی معرفی می‌شود و حامیان او نقش وی را در هدایت سیاسی کشور، دفاع از ساختار قانونی نظام و مواجهه با چالش‌های داخلی و خارجی برجسته می‌کنند. در این چارچوب، مواضع و سخنرانی‌های او در تحلیل رویدادهای سیاسی و مقابله با آنچه «تهدیدها و توطئه‌های خارجی» خوانده می‌شود، مورد توجه قرار گرفته است.

خامنه‌ای علاوه بر رهبری جمهوری اسلامی ایران، از سوی بخشی از شیعیان به‌عنوان یکی از مراجع یا رهبران دینی نیز شناخته می‌شود و در سیاست خارجی جمهوری اسلامی نقش مؤثری دارد. در مواضع رسمی او، انتقاد از ایالات متحده و اسرائیل و تأکید بر استقلال سیاسی ایران از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی به شمار می‌آید.

در طول دهه‌های گذشته، روابط ایران و ایالات متحده با تنش‌های سیاسی و اقتصادی همراه بوده و تحریم‌های گسترده‌ای علیه ایران اعمال شده است. در این میان، رهبر جمهوری اسلامی بر رویکرد «اتکا به توان داخلی» تأکید کرده و پیشرفت‌هایی در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، از سوی مقامات ایرانی مطرح شده است. هم‌زمان، او در مقاطع مختلف نسبت به نتایج مذاکرات با آمریکا ابراز تردید کرده و بر احتمال بدعهدی واشینگتن تأکید داشته است.

حمایت از آرمان فلسطین و مخالفت با اسرائیل نیز از محورهای اصلی مواضع سیاسی رهبر جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. خامنه‌ای در سخنرانی‌ها و پیام‌های خود بارها از حقوق فلسطینیان حمایت کرده و سیاست‌های اسرائیل را مورد انتقاد قرار داده است. در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از تشدید درگیری‌ها در غزه، این مواضع بار دیگر در بیانیه‌ها و پیام‌های او و نیز در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران بازتاب یافته است. همچنین برخی پیام‌ها و نامه‌های او خطاب به افکار عمومی و دانشجویان در کشورهای مختلف منتشر شده که با هدف بیان دیدگاه‌های جمهوری اسلامی درباره تحولات جهانی و منطقه‌ای مطرح شده‌اند.

دوران رهبری سیدعلی خامنه‌ای با طرح مفاهیمی مانند «اقتصاد مقاومتی»، «جهش تولید» و «گام دوم انقلاب» در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی همراه بوده است. او در سخنرانی‌ها و سیاست‌های اعلامی خود بر نقش نخبگان، جوانان و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان تأکید کرده است. همچنین حمایت از «جبهه مقاومت» در منطقه از محورهای اصلی سیاست‌های اعلامی او در حوزه سیاست خارجی به‌شمار می‌رود؛ رویکردی که از سوی او به‌عنوان بخشی از راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی برای مقابله با اسرائیل و گروه‌های تندرو منطقه‌ای مطرح شده است.

در حوزه فرهنگی نیز دیدارهای مستمر سیدعلی خامنه‌ای با دانشجویان، نخبگان علمی، هنرمندان و ورزشکاران از جمله برنامه‌هایی بوده که در سال‌های رهبری او برگزار شده و از سوی حامیانش نشانه توجه به اقشار اثرگذار جامعه تلقی می‌شود. همچنین انتشار نامه‌هایی خطاب به جوانان در کشورهای غربی تلاشی برای بیان دیدگاه‌های جمهوری اسلامی و ایجاد نوعی گفت‌وگوی مستقیم با نسل جوان در سطح بین‌المللی عنوان شده است.

در بسیاری از تحلیل‌ها او یکی از چهره‌های تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته می‌شود.

در توصیف کارنامه او، طرفدارانش به ترکیبی از ویژگی‌هایی مانند فقاهت دینی، توجه به مسائل فرهنگی، رویکرد انقلابی و نگاه واقع‌گرایانه در سیاست اشاره می‌کنند. همچنین نقش او در شکل‌دهی و استمرار گفتمان رسمی انقلاب اسلامی و مدیریت کشور در دوره‌ای پرتنش از تحولات منطقه خاورمیانه از جمله نکاتی است که در ارزیابی‌های مختلف درباره دوران رهبری‌اش مطرح می‌شود. آنچه در تاریخ درباره او مورد توجه قرار می‌گیرد، می‌تواند تلفیق نقش یک نظریه‌پرداز دینی با یک بازیگر فعال سیاسی در چارچوب ساختار جمهوری اسلامی باشد.

در دوران رهبری اقدمات سید علی خامنه‌ای مبنی بر تداوم راه سید روح‌الله خمینی در راستای حفظ وحدت ملی، ایجاد اعتماد متقابل بین مسئولین نظام و آحاد مردم، اصرار بر ارزش‌ها و موازین قرآنی و روایی، حمایت از محرومان و مظلومان و ایجاد همبستگی با آنان در قالب عدالت اجتماعی، عزت‌بخشی به امت مسلمان، نترسیدن از تهدیدات اسکتبار جهانی، خنثی‌کردن فتنه‌های داخلی و خارجی از سوی جریان‌های مدعی اصلاحات و ملی‌گرایان براساس رهنمودها و تدابیر خاص، توجه و تأکید بر اقتصاد مقاومتی، محور مقاومت، هشدارهای بیدارگرایانه در مورد جنگ نرم و خیانت و خباثت دشمن.

در دوران رهبری خامنه‌ای چالش ها و مسائل مختلفی رخ داده است؛ ازجمله:

1. ریاست‌جمهوری محمد خاتمی و آغاز فشار و تنش، به‌علت موافقت خاتمی برای ایجاد رابطۀ نزدیک با آمریکا و همچنین توقیف گستردۀ نشریات اصلاح‌طلبان.
2. قتل‌های زنجیره‌ای ایران در دهۀ ۱۳۷۰ش که علیه نیروهای وزارت اطلاعات تمام شد.
3. تظاهرات اعتراض‌آمیز دانشجویان در سال ۱۳۷۸ش به‌درگیری و خشونت کشیده شد و کار به دخالت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران رسید. سید علی خامنه‌ای حمله به کوی دانشگاه تهران را اشتباه دانست و معتقد بود این مسئله سوءاستفادۀ دشمن از اختلاف گرایش‌های سیاسی بوده است.
4. نخستین بار اصطلاح حکم حکومتی در ادبیات سیاسی ایران در سال ۱۳۷۹ش مطرح شد و طیف گسترده‌ای از نشریات اصلاح‌طلبان کمی پس از آغاز ریاست جمهوری محمد خاتمی توقیف شد.
5. انتخابات سال ۱۳۸۸ش و جنبش سبز که با اعتراض به نتیجۀ انتخابات ریاست‌جمهوری، مخالفان نتیجه را رد کردند و برای اعتراض در خیابان‌ها تجمع کردند.
6. دورۀ دوم ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد که برخلاف دوره اول بود.
7. مهم‌ترین بحث میان نامزدهای دهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، برنامه هسته‌ای، تحریم‌های غرب و مذاکره با گروه ۱+۵ بود. با پیروزی حسن روحانی در انتخابات، مذاکرات برای دستیابی به توافق هسته‌ای، منجر به توافقی بین‌المللی با نام توافقنامه برجام شد و این توافق کوتاه‌مدت از طرف آمریکا لغو شد. سید علی خامنه‌ای مذاکره را سمی مهلک خواند و مجدداً تاکید کرد که سیاست جمهوری اسلامی ایران در مقابل فشارهای آمریکا مقاومت است.
8. درگذشت اکبر هاشمی رفسنجانی چالش‌های دیگری در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار داد.
9. در سال ۱۳۹۷ش رویدادهای مهمی مثل نقض برجام توسط آمریکا تا حوادث تروریستی، ممنوع شدن خرید و فروش اسکناس ارز و رسیدگی به پرونده‌های فساد اتفاق افتاد.
10. افزایش قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ش، تظاهرات گسترده‌ای در چندین شهر را به‌همراه داشت.
11. در سال ۱۳۹۸ش قاسم سلیمانی مهم‌ترین و مشهورترین فرمانده نظامی ایران با حملۀ پهپادی آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد به شهادت رسید و ایران در راستای انتقام به پایگاه عین‌الاسد در عراق حملۀ موشکی کرد و در ایران تظاهرات در دی سال ۱۳۹۸ش روی داد.
12. در سال ۱۳۹۹ش، سید علی خامنه‌ای واردات واکسن کرونا از آمریکا و انگلیس را ممنوع اعلام کرد. وی همچنین با توجه به پروندۀ خون‌های آلوده، نسبت به واکسن‌های فرانسوی خوش‌بین نبودند و بر تولید واکسن در داخل کشور تأکید داشتند.
13. خیزش اعتراضی مهسا امینی از پاییز ۱۴۰۱ش که در بیش از 150 شهر ایران نمود یافت.
14. در سال ۱۴۰۳ش ابراهیم رئیسی در پی سقوط هلی‌کوپتر در شمال غربی ایران به شهادت رسید.
15. عملیات «وعده صادق ۱» در فروردین ۱۴۰۳ش در پاسخ به حمله به کنسولگری ایران در دمشق آغاز شد.
16. آغاز ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان همزمان اوج رویارویی ایران و اسرائیل بود. به‌دنبال شهادت اسماعیل هنیه از رهبران ارشد حماس در ایران و سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله و عباس‌ نیلفروشان، از فرمانده سپاه در لبنان با حملۀ موشکی اسرائیل، عملیات «وعده صادق ۲» انجام شد.
17. به‌دنبال حملۀ ۱۲ روزه اسرائیل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش تعداد زیادی از مهم‌ترین فرماندهان نظامی در کنار دانشمندان هسته‌ای ایران به شهادت رسیدند و عملیات «وعده صادق ۳» محقق شد.
18. افزایش قیمت کالاهای اساسی در دی ۱۴۰۴ش، تظاهرات گسترده‌ای در چندین شهر را به‌همراه داشت.
19. حملۀ مجدد اسرائیل به ایران در ۹ اسفند سال ۱۴۰۴ش اتفاق افتاد و بلافاصله «وعده صادق ۴» در پاسخ به حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت. برخی تحلیلگران این تحولات را نشانه‌ای از افزایش چالش‌های امنیتی برای اسرائیل و کاهش کارآمدی نسبی سامانه‌های پدافندی آن، از جمله گنبد آهنین، فلاخن داوود، تاد و پیکان، ارزیابی کرده‌اند.

برخی تحلیل‌ها از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس در فرآیند تصمیم‌گیری سخن گفته‌اند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی به‌ویژه سپاه پاسداران در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای افزایش یافت؛ روندی که به‌گفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.

پس از دوره اصلاحات، محدود شدن رقابت‌های انتخاباتی، برخورد با جنبش سبز و حاشیه‌نشینی برخی جریان‌های میانه‌رو از سوی ناظران به‌عنوان نشانه‌هایی از کاهش امکان اصلاحات سیاسی درون‌ساختاری ارزیابی شده است؛ روندی که به گفته برخی تحلیلگران با کاهش مشارکت سیاسی و افزایش نارضایتی اجتماعی همراه بوده است.

در حوزه سیاست خارجی نیز تأکید بر رویکرد «مقاومت» و ادامه تنش با ایالات متحده و برخی کشورهای غربی، ایران را در معرض تحریم‌های گسترده قرار داد که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته است. برخی تحلیل‌ها همچنین به گسترش شکاف میان حاکمیت و بخش‌هایی از جامعه، به‌ویژه نسل جوان، در این دوره اشاره کرده‌اند.

برخی منتقدان، عملکرد علی خامنه‌ای در دوران رهبری را با افزایش نقش نیروهای نظامی و امنیتی در مدیریت چالش‌های سیاسی و امنیتی کشور توصیف کرده‌اند و معتقدند اعتراض‌ها و ناآرامی‌های دوره‌ای در این چارچوب مهار شده است. در حوزه سیاست خارجی نیز سیاست‌هایی مانند پیگیری برنامه هسته‌ای، حمایت از برخی گروه‌های همسو در منطقه و همکاری با دولت سوریه و روسیه از سوی منتقدان به‌عنوان بخشی از راهبرد منطقه‌ای جمهوری اسلامی ارزیابی شده است.

به‌گفته برخی تحلیلگران، پیامدهای اقتصادی تحریم‌ها و سیاست‌های داخلی در سال‌های اخیر بر سطح رفاه بخشی از جامعه اثر گذاشته است. گزارش‌هایی از نهادهایی مانند مرکز آمار ایران و مرکز پژوهش‌های مجلس به کاهش مصرف برخی اقلام غذایی، گسترش فقر و مشکلات تغذیه‌ای در برخی مناطق اشاره کرده‌اند. همچنین داده‌های طرح پویش ملی سلامت وزارت بهداشت از شیوع گسترده برخی بیماری‌های غیرواگیر و کمبودهای تغذیه‌ای در میان بخشی از جمعیت خبر می‌دهد.

در این زمینه، عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور در دولت حسن روحانی، نیز در یک برنامه تلویزیونی از «انباشت نارضایتی عمومی» در کشور سخن گفته و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخص‌ها نگران‌کننده توصیف کرده است.

سازمان‌های ایجاد شده زیر نظر سیدعلی خامنه‌ای

نام سازمان سال تأسیس رویکرد اهداف مکان جامعة المصطفی العالمیه ۱۳۶۸ش آموزشی و پژوهشی گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی. قم، اصفهان و مشهد و ۶۰ کشور دیگر مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ۱۳۶۸ش رایانه‌ای و نرم‌افزاری پژوهش‌های رایانه‌ای و تولیدات نرم‌افزاری. قم مجمع جهانی اهل‌بیت ۱۳۶۹ش تقریب مذاهب اسلامی و ترویج مکتب اهل‌بیت معرفی اسلام، نشر معارف قرآن و اهل‌بیت، تقریب مذاهب اسلامی و حمایت از پیروان اهل‌بیت در جهان. - مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی ۱۳۶۹ش تقریب مذاهب اسلامی گسترش معارف اسلامی، دفاع از قرآن و سنت پیامبر، آشنایی و تفاهم بین عالمان مذهبی جهان اسلام، رفع بدبینی‌ها و شبهات بین پیروان مذاهب اسلامی. تهران مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت ۱۳۶۹ش آموزشی و پژوهشی دایرة المعارف فقه اسلامی، تحقیق و انتشار کتب مرتبط با شیعه. قم مرکز خدمات حوزه‌های علمیه ۱۳۷۰ش ارائة خدمات بیمه استقلال معیشتی طلاب و روحانیون سراسر کشور و حمایت از این قشر. قم ستاد اقامه نماز - نهاد ویژه توسعه و ترویج اقامه نماز. - شورای عالی فضای مجازی شورای عالی قرآن

دیدگاه‌های سید علی خامنه‌ای

دیدگاه اقتصادی

سید علی خامنه‌ای معتقد بود هر روش اقتصادی، هر توصیه و نسخۀ‏ اقتصادی چنانچه بر دو پایۀ اصلی افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی قرار گیرد، معتبر است. او در سال ۱۳۸۹ش اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریم‌ها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرد و گام‌های تحقق اقتصاد مقاومتی را کاهش وابستگي بودجه به نفت، حمايت از توليد ملی و مردمی کردن اقتصاد، برنامه‌ريزی، تلاش و مديريت صحيح و مدبرانه و استفاده از روش‌هاي علمي در اقتصاد، کاهش شکاف موجود بين دانشگاه‌ها با صنعت و زندگي مردم، صادرات و رقابت در بازارهاي جهانی در شرايط تحریم‌های استکبار جهانی می‌دانست. همچنین از نظر او عدالت، اساس کار اقتصاد در اسلام بوده است.

دیدگاه سیاسی و اجتماعی

از جمله دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی سید علی خامنه‌ای شامل مبارزۀ سیاسی و جهاد، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی، حمایت از وحدت مسلمانان در جهان اسلام، مسائل فرهنگی و منطقه‌ای از جمله تهاجم فرهنگی، به‌کارگیری اصلاح غرب آسیا و بیداری اسلامی، مسئلۀ فلسطین از طریق همه‌پرسی، اقتصاد و مدیریت داخلی، حوزه علمیه و تمدن اسلامی، مخالفت با صلح تحمیلی، پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، دعوت جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا، ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان، حمایت از محور مقاومت، دستور مقابله نظامی ایران با اسرائیل، دستور عملیات نظامی علیه پایگاه‌های آمریکا در غرب آسیا، امنیت اجتماعی و اخلاق کارگزاران بود.

مهم‌ترین دیدگاه‌هاى او در عرصه کلام سیاسى عبارت از مبانى کلام سیاسى، نبوت و رسالت، امامت، مهدویت، عدالت اجتماعی و ولایت فقیه بوده است. وظایف و اختیارات رهبر را می‌توان در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دسته‌بندی کرد.

دیدگاه فرهنگی

سید علی خامنه‌ای فرهنگ را جزو اساسی‌ترین مسائل کشور می‌دانست. او معتقد بود دشمن از راه اشاعۀ ‌فرهنگ غلط یعنی فرهنگ فساد و فحشا جوانان را تهدید می‌کند. وی تهاجم فرهنگی را با عناوینی مانند شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی و قتل‌عام فرهنگی معرفی کرد. سید علی خامنه‌ای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، به‌عنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبهه‌افکنی‌ها و تحریف‌ها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.

دیدگاه فقهی

در کنار تمام سخنانی که سیدعلی خامنه‌ای در حوزۀ دین و فقه از جمله اسلامی‌سازی علوم انسانی، اقتصاد مقاومتی، جهاد تبیین و فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهل‌سنت بیان کرده است، مهم‌ترین فتوا، فتوای حرمت ساخت و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای در پاسخ به ادعاها دربارۀ ساخت سلاح هسته‌ای در ایران است. متن این فتوا به‌صورت رسمی در تاریخ ۲۸ فروردین سال ۱۳۸۹ش در کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای توسط علی‌اکبر ولایتی خوانده شد که به شرخ ذیل است:

«به اعتقاد ما افزون بر سلاح هسته‌ای، دیگر انواع سلاح‌های کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی می‌شوند... ما کاربرد این سلاح‌ها را حرام... می‌دانیم».

فعالیت‌های فرهنگی

ادبیات

سید علی خامنه‌ای بسیاری از رمان‌ها و داستان‌های کوتاه در سطح جهانی مانند آثار رومن رولان و استاندال تا آثار جین اوستین، آنتوان چخوف، شولوخف، آلکسی تولستوی، روژه مارتین دوگار، زاهاریا استانکو، ویکتور هوگو، اشتاین بک و امیل زولا را مطالعه کرده و دربارۀ آن‌ها نظرات فنی بیان کرده است. در 18 مرداد 1376ش در دیدار با مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پیشنهاد داد که ۲ الی ۳ عنوان رمان بلند قابل قبول در کشور می‌تواند تولید شود و خلأ را پر کند. او حاشیه‌هایی بر این مجموعه‌های ادبی نوشته و در قالب کتاب به چاپ رسیده است.

او در ۳۰ اردیبهشت سال ۱۳۹۸ش راجع به زبان فارسی ابراز نگرانی کرد و گفت زبان فارسی در حال فرسایش است؛ صداوسیما به‌جای ترویج زبان صحیح، معیار، صیقل‌خورده و درست گاهی از زبان بی‌هویت، تعابیر غلط و خارجی استفاده می‌کند.

شعر

سید علی ‌خامنه‌ای در معارف گوناگون اسلامی اعم از معقول و منقول، علم اصول، شناخت رجال، حوزۀ الهیات با رویکرد اجتماعی و کاربردی، مباحث تاریخی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ادبی و ذوقی صاحب نظر و دیدگاه بود. سید علی خامنه‌ای به زبان و ادبیات عربی مسلط بود و سروده‌های سخنوران عرب را به‌خوبی می‌شناخت. خطبه‌های او به زبان عربی به‌سبب جنبه‌های ادبی، لحن خوش و صوت زیبا در جهان عرب مخاطبان خاص و بسیاری داشت و در مقولۀ فرهنگ اسلامی-ایرانی و سبک زندگی صاحب نظر بود.

او در شناخت فنون شعر، وزن، قافیه و صنایع شهری تسلط داشت و خود شعر می‌سرایید و «امین» تخلص می‌کرد. دیدار شاعران با خامنه‌ای که هرساله در نیمۀ ماه رمضان برگزار می‌شد، در این سال‌ها دیگر تبدیل به یک آیین فرهنگی شده بود. رسانه‌های خارجی نیز درباره علاقۀ او به شعر و ادبیات سخن گفته‌اند. در مقاله Who Is Ali Khamenei، اکبر گنجی متنی هم برای علاقه‌مندی سید علی خامنه‌ای به شعر و ادبیات و رمان نوشته است. رسانۀ انگلیسی ضمن معرفی حساب توئیتری دفتر نشر آثار او، گزارش خود را این‌چنین آغاز کرد که این رهبر دینی 75 ساله تعداد زیادی کتب رمان و شعر خوانده است؛ هرچند اجازه نداد تصویری مثبت از سید علی خامنه‌ای مخابره شود. همچنین رسانه سعودی الشرق‌الاوسط سعی کرد رهنمودهای همدلانه سید علی خامنه‌ای را دیکته به شعرا تعبیر کند و گزارش کرد که به‌عقیدۀ او، شعرای انقلابی باید شعر خود را به‌عنوان یک سلاح جنگی در جنگ حق و باطل استفاده کنند. این موضوع حتی از نگاه نیویورکر هم در مورد ملاقات سید علی خامنه‌ای در تعدادی از شعرای ایرانی، افغانستانی، تاجیکستانی، هندی، آذربایجانی و پاکستانی پنهان نماند.

هنر

سید علی خامنه‌ای در زمینۀ جنبه‌های هنری، به‌خصوص در عرصۀ سینما و تلویزیون، در مورد بسیاری از برنامه‌ها، براساس اظهارات کارگردانان و هنرپیشه‌های باسابقه، نظرات کارشناسانه و دقیق بیان کرده است.

دارایی‌

سفارت ایالات متحده آمریکا در بغداد در گزارشی دارایی و سرمایۀ سید علی خامنه‌ای را 200 میلیارد دلار برآورد کرده است. طبق گزارش وب‌سایت صهیونیستی «ینت نیوز»، با توجه به این‌که رهبر جمهوری اسلامی ایران کنترل کاملی بر این مجموعۀ اقتصادی ایران دارد، می‌توان ادعا کرد که وی ثروتمندترین فرد جهان است.

خبرگزاری رویترز در سال ۲۰۱۳م، در گزارشی پیرامون روحانیون ثروتمند، به‌نام سید علی خامنه‌ای به‌عنوان یک شخصیت ثروتمند اشاره کرد و مدعی شد که او از طریق سازمان ستاد اجرایی فرمان امام و با دارایی ۹۵ میلیارد دلاری، در صدر این فهرست قرار دارد. این سازمان از طریق مالکیت، سرمایه‌گذاری و داشتن سهام در تقریباً تمامی شاخه‌های اقتصادی ایران، نظیر نفت، بانک‌ها و مخابرات در بازار اقتصاد ایران و جهان فعالیت می‌کند. این مبلغ ۳۰ برابر بیشتر از دارایی‌های محمدرضا پهلوی، شاه سابق ایران ذکر شده است. همچنین بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، اساس دارایی‌های ستاد از طریق مصادرۀ املاک و دارایی‌های افراد عامه شیعه، اقلیت‌های مذهبی مانند بهاییان، اهل‌حق، اهل‌سنت و ایرانیان مقیم خارج از کشور به دست آمده است. همچنین، نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان، سازمان اقتصادی قدس و آستان قدس رضوی نیز از جمله سازمان‌هایی هستند که با خرید سهام بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ توسط این نهادها که وابسته به دفتر رهبر جمهوری اسلامی است، ثروت ایران را به خود اختصاص داده است. البته بنا بر گزارش رویترز، این خبرگزاری مدرک مستندی ندارد که نشان دهد سید علی خامنه‌ای از این سازمان‌ها برای دارایی شخصی خود استفاده کرده است.

با این حال، به گفتۀ احمد مروی و محمدحسن رحیمیان، اعضای سابق دفتر و بیت رهبری، سطح زندگی شخصی سید علی خامنه‌ای بیشتر با استفاده از حداقل نذورات مردمی می‌گذرد و از بیت‌المال و از دفتر، حقوق نمی‌گیرد. مستنداتی مانند انتشار تصویری از دیدار قاسم سلیمانی با سید علی خامنه‌ای در دفتر کار او برای نخستین بار به مناسبت هفته دفاع مقدس، سخنان سید علی اکبری، سید رحیم صفوی، غلامعلی حداد عادل، محمد محمدی‌گلپایگانی، سید احمد خمینی، محمدتقی مصباح یزدی و سید علی‌اکبر طاهایی نیز سطح زندگی وی را پایین‌تر از حد متوسط ایران توصیف کرده است.

نامه به جوانان غربی

در سال ۱۳۹۳ش نشریۀ «شارلی ابدو» در پاریس به‌خاطر انتشار تصاویری موهن از محمد رسول‌خدا هدف حمله تروریستی قرار گرفت. سید علی خامنه‌ای دو هفته از طریق نامه‌ای از جوانان غربی خواست شناخت مستقیم و بی‌واسطه از اسلام به دست بیاورند. یک‌سال بعد حادثۀ تروریستی دیگری در فرانسه رخ داد و سید علی خامنه‌ای در طی نامۀ دوم به جوانان گفت حوادث تلخی که تروریسم کور در فرانسه رقم زد، بار دیگر مرا به گفت‌وگو با شما جوانان برانگیخت. متن دو نامه که با ایام پیروزی جبهه مقاومت بر تروریسم تکفیری و پایان سیطرۀ داعش در منطقه مقارن شده بود،‌ از نظر کارشناسان بین‌المللی، اساتید دانشگاه‌ها و شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی جهان مانند فیل ویلایتو، مایکل برگ، ریچارد فالک، سارا فلاندرز، دریک فورد، آلیسون ویر، تیزینا کاواردینی، برندن هریس، ابوذر محمدهاشمی، مصطفی مصدق‌پور، محسن صلاح، شیخ حسن طریکی، زینب الصفار، بسام هاشم، اسماعیل احمداف، دنیس رنکورت، بثینه شعبان، الهامی الملیجی، محمود حیدر، طلال عتریسی، عادل العرداوی، امین حطیط و آدام گری قابل توجه است.

شهادت

سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در ماه رمضان در حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل به بیت رهبری در تهران به‌همراه چند تن از اعضای خانواده خود ترور و به شهادت رسید. سید عبدالرحیم موسوی رئيس ستاد كل نيروهاى مسلح، محمد پاکپور فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، علی شمخانی مشاور فرمانده کل قوا و دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده وزير دفاع و پشتيبانى نيروهاى مسلح از جمله شهدایی بودند که در حین جلسه شورای دفاع به شهادت رسیدند. در پی این حادثه ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل رسمی در ایران اعلام شد.

منابع

• آشنایی با مجمع جهانی اهل بیت(ع)، قم، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۱۳۹۴ش.
• «آغاز حمله اسرائیل به ایران امروز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش / تهران مورد اصابت قرار گرفت»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• آوردی، حسین، آشنایی با ستارگان هدایت، قم، برگزیده، ۱۳۷۶ش.
• «آیت‌الله خامنه‌ای از نگاه خاویر پرز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «استقبال شیخ الازهر از فتوای رهبر انقلاب»، روزنامه رسالت، وب‌سایت مگ‌ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۸۹ش.
• «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۸۵ش.
• «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۱ش.
• ««اقدامات راهبردیِ رهبری» برای رفع مشکلات اقتصادی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
• «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
• «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیس‌جمهور»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
• «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش.
• «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۲ش.
• «بازخوانی نامه عزل آیت‌الله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
• بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم زندگی نامه آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش.
• بهروزلک، غلامرضا، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
• «بیوگرافی و سن آیت‌الله خامنه‌ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
• «بیوگرافی سید علی خامنه‌ای – Seyyed Ali Khamenei»، وب‌سایت لیگ جزیره، تاریخ بازدید: 21 اسفند 1404ش.
• «پایگاه نواتیم؛ طعمه موشک‌های ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، وب‌سایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
• «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• «تأیید رهبری آیت‌الله خامنه‌ای از سوی علمای بزرگ»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
• «تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۸ش.
• «تهاجم فرهنگی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۷۱ش.
• «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
• جزوه آشنایی با سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش.
• جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، اصفهان، معروف، ۱۳۸۵ش.
• جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام‌خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
• جلانی‌پور، حمیدرضا، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۲ش.
• ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
• «چرا خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ش.
• حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
• «حدیث ولایت؛ مجموعه بیانات و پیام‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی) و آثار انتشارات انقلاب اسلامی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۵ش.
• «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وب‌سایت شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۳۹۵ش.
• خامنه‌ای، سید علی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح ‌میرزایی، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
• خامنه‌ای، سید علی، نرم‌افزار حدیث ولایت، بیانات و مکتوبات؛ خامنه‌ای، سیدمحمد، خاطرات آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، تدوین جواد کامور بخشایش و جواد عربانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲ش.
• «درباره ما»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۲ش.
• «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخابات‌ها»، وب‌سایت وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
• ربانی شیرازی، عبدالرحیم، «زندگی‌ نامه آیت‌الله ربانی شیرازی به قلم خودش»، پانزده خرداد، سال ۶، شماره ۶، ۱۳۸۴ش.
• «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
• ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
• روزبه، محمدحسین، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
• «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
• «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ بازدید: ۱ مارچ ۲۰۲۶م
• زنگنه‌قاسم‌آبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، زیرنظر غلامرضا جلالی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۷ش.
• «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 26 آوریل 2019م.
• سلیمی بنی، صادق و مظفری، آیت، جامعه روحانیت مبارز، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۸ش.
• «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مهر ۱۴۰۴ش.
• «سید علی خامنه‌ای کیست؟»، وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، تاریخ درج مطلب: 31 فروردین 1403ش.
• «سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• شایگان، فریبا، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، بصیرت و تربیت اسلامی، سال ۱۳، شماره ۳۹، ۱۳۹۵ش.
• «شاهدی دیگر از ساده‌زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مهر ۱۴۰۲ش.
• شجاعی، محمدهادی، «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت کرمان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۸۹ش.
• «شخصیت‌های جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه می‌گویند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۶ش.
• شریف‌رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
• شمس‌آبادی، حسن، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
• شیرازی، علی، پرتویی از خورشید، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
• طالقانی، سیدمحمود، یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۲ش.
• عبایی خراسانی، محمد، مصاحبه، چاپ‌شده در خاطرات ۱۵ خرداد، به کوشش علی باقری، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۸ش.
• عبدی، عباس، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
• «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• «فوری/ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «فهرست آثار سید علی حسینی خامنه‌ای»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
• قاسم‌پور، داوود، دهه سرنوشت‌ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
• قطبی، هادی، در سایه خورشید، قم، احمدیه، ۱۳۸۳ش.
• «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت دیدبان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۳ش.
• «گزارش‌ها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‎بیت(ع)»، فرهنگ کوثر، شماره ۱۳، ۱۳۷۷ش.
• گلی زواره، غلامرضا، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، مبلغان، سال ۲۱، شماره ۲۴۰، ۱۳۹۸ش.
• «ماجرای ازدواج حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• مجموعه ۲۲ جلدی دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، نشر مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
• مرندی، سیدعلی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، مطالعات راهبردی، سال ۲۶، شماره ۹۹، ۱۴۰۲ش.
• «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، تحول اداری، سال ۷، شماره ۲۱، ۱۳۷۸ش.
• «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «معرفی مرکز خدمات حوزه‌های علمیه»، وب‌سایت مرکز خدمات حوزه علمیه، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامی‌ها در عراق چیست؟»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
• موحد ابطحی، محمدتقی، تحلیل بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۵ش.
• مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سیر مبارزات امام‌خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، ۱۳۸۶ش.
• مهاجرنیا، محسن، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۳ش.
• «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ش.
• «نظر کوفی عنان درباره رهبر انقلاب»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ش.
• «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
• «وعده‌های صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگ‌ترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه می‌دانیم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۰، عبور از بحران، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۸ش.
• هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.
• یعقوب، احمدحسین، اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خامنه‌ای، ترجمه محس زارع‌پور و همکاران، قم، مؤسسه مطالعاتی و انتشاراتی صادق آل محمد (ص)، ۱۳۶۳ش.
• یوسفی، احمدعلی، نظام اقتصادی مقاومتی، قم، نگاه فارسی، ۱۳۹۵ش.