چابهار
چابهار؛ شهر بندری در ساحل دریای عمان و جنوب استان سیستان و بلوچستان.
چابهار شهری بندری و مهم در جنوب استان سیستان و بلوچستان ایران است که در کنار دریای مکران و اقیانوس هند واقع شده است. این شهر تنها بندر اقیانوسی ایران است و نقش کلیدی در تجارت و حملونقل دریایی کشور دارد. بندر شهید بهشتی چابهار ظرفیت بالایی برای پذیرش کشتیهای اقیانوسپیما دارد و بیش از ۶۰ درصد کالاهای اساسی ایران از این بندر وارد میشود.
جغرافیای بهار
مختصات جغرافیایی شهر چابهار در حدود 60 درجه و 37 دقیقه طول شرقي و 25 درجه و 17 دقیقه عرض شمالي است. ارتفاع این شهر از سطح دریا نیز حدود 10 متر است. این شهر، خنکترین بندر جنوبی ایران در فصل تابستان و یکی از خوش آبوهواترین بنادر جنوبی ایران بهشمار میرود.[۱] شهر چابهار، از جنوب با دریای عمان، از شرق با شهرستان دشتیاری، از شمال به شهرستان قصرقند و از غرب با شهرستان کنارک هممرز است.[۲]
در داخل و بیرون چابهار، ارتفاعات چشمگیری وجود ندارد و تنها میتوان به بلندی «دیوانی» اشاره کرد که ارتفاعی در حدود 708 متر دارد. دیوانی، در فاصله 45 کیلومتری از شمال این شهر قرار دارد. «ککی کوه» نیز با ارتفاع 525 متری در فاصله 38 کیلومتری از شمالشرق این شهر قرار گرفته است.[۳] فاصلۀ این شهر از مرکز استان (زاهدان)، 663 کیلومتر مربع و فاصلۀ آن از پایتخت (تهران)، 1871 کیلومتر مربع است.[۴]
نامگذاری چابهار
محققان بر این باورند که نام چابهار، در اصل «چهاربهار» بوده که بهمرور زمان به چابهار تبدیل شده است. دلیل این نامگذاری نیز آب و هوای بهاری این منطقه، در هر 4 فصل سال، عنوان شده است.[۵] چابهار، از جمله مناطقی در ایران است که تغییرات آبوهوایی آن بسیار اندک بوده و دو فصل پاییز و زمستان، در آن بسیار نامحسوس است. همین موضوع باعث شده تا درختان چابهار، همواره سبز بمانند.[۶] برخی نیز نام این منطقه را «چهبار» میدانند. دلیل این نامگذاری، پرسش مدام از مسافران آنجا بوده که چه باری دارند، بههمین دلیل آن منطقه را «چه بار» نامیدهاند.[۷]
پیشینه چابهار
نام چابهار، «چاربهار» و «چاهبهار»،[۸] در متون تاریخی کهن نیامده است. تنها منطقۀ مشهور در کتب تاریخی و جغرافیایی از این خطه، بندر «تیز» یا «طیس» است که مورخان و جغرافیدانان آن را بندری در کنار خلیج فارس (دریای عمان)» و دارای کاروانسراهای خوب، مسجد جامع زیبا و مهمترین مرکز بازرگانی ایالت مکران، معرفی کردهاند. این بندر، امروزه در فاصله 8 کیلومتری از چابهار قرار دارد.[۹]
جمعیت
جمعیت بندر چابهار، بر اساس سرشماریهای صورت گرفته در 1335ش، در حدود 1800 تن بوده که در 1375ش به 36618 تن[۱۰] و در 1384ش، به 43608 تن افزایش یافته است.[۱۱] جمعیت شهر چابهار در سرشماری 1395ش، در حدود 106,739 نفر اعلام شد.[۱۲]
مردمشناسی چابهار
مردم چابهار به گویش بلوچی صحبت میکنند. بیشتر جمعیت این منطقه، مسلمان و سنّی هستند. مردان و زنان بلوچی در چابهار، از لباس و چادرهای محلی برای پوشش خود استفاده میکنند.[۱۳]
مردم بومی چابهار، از 4 طایفۀ «چاکری»، «مید»، «شیری» و «لوری» تشکیل شدهاند. شغل بیشتر این مردم، ماهیگیری، کشاورزی و باغداری است. علاوهبر آن، صنایع دستی همچون سوزندوزی، پولکدوزی ،آیینهدوزی، قالیبافی، حصیربافی و لنجسازی نیز در میان این مردم رایج است.[۱۴]
آبوهوای چابهار
از نظر اقلیمی، چابهار با آب و هوای اعتدال و همیشه بهاری خود شناخته میشود و بههمین دلیل نامش برگرفته از «چهاربهار» است که بهمعنی چهار فصل بهار میباشد.[۱۵]
اهمیت چابهار
چابهار و مناطق تحت پوشش آن، بخش عمدهای از سواحل دریای عمان را در بر گرفته است. این شهرستان، 300 کیلومتر مرز آبی دارد و دارای خلیجی بهنام خلیج چابهار است که در بیرون از تنگۀ هرمز و در دهانه اقیانوس هند، از موقعیتی مهم برخوردار است. این منطقه، همچنین در ابتدای بسیاری از راههای زمینی ایران قرار گرفته و بههمین دلیل، دارای اهمیت سیاسی، نظامی و اقتصادی ویژه است.[۱۶]
در 1370ش، منطقۀ آزاد تجاری و صنعتی در شهر بندری چابهار تأسیس شد و چابهار، در کنار کیش و قشم (از جزایر ایرانی در خلیج فارس)، به یک منطقۀ آزاد تجاری در جنوب ایران تبدیل شد. در این منطقه، علاوه بر فعالیتهای صنعتی و تجاری، به فعالیتهای خدماتی و ترانزیت نیز پرداخته میشود.[۱۷]
جاذبههای گردشگری
از جمله مناطق دیدنی چابهار، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کوههای مینیاتوری چابهار: این کوهها که به کوههای مریخی نیز معروف هستند در فاصله 40-50 کیلومتری از شهر چابهار قرار گرفتهاند. در این کوهها که ظاهری شبیه به ناهمواریهای مریخ دارند، هیچگونه آب و گیاهی پیدا نمیشود و گردشگران باید، از قبل با تمام تجهیزات به این منطقه سفر کنند.
- بندر گواتر: این بندر، در انتهاییترین نقطه جنوب شرقی ایران، واقع شده است. این بندر، که به «گوهر بهشتی» معروف است در ساحل دریای عمران قرار دارد. گوارتز، بهدلیل نزدیکی به جنگلهای حرا، از جمله مناطق حفاظتشدۀ چابهار بهشمار میرود.
- کوههای گِلافشان: پدیدۀ گِلفشان یا گِلافشان، زمانی رخ میدهد که مقدار زیادی گل و لای بهصورت چشمه از زمین جوشیده و بر سطح زمین جریان مییابند. کوههای گلافشان، شامل سه تپۀ کوچک هستند که تنها یکی از آنها فعال بوده و شبیه به آتشفشان عمل میکند. از این تپه، گِلی خاکستریرنگ بیرون ریخته و بر روی دامنۀ آن جاری میشود.
- منطقه حفاظتشده گاندو: این منطقه بهنام منطقه حفاظت شده باهوکلات، در 1349ش مورد حفاظت قرار گرفت. پس از آن، در 1361ش، بهدلیل وجود جانوری بومی بهنام «گاندو» در این منطقه، نام این منطقه حفاظتشده، را نیز تغییر دادند. حیوانات دیگری همچون سیاهگوش، سنجاب بلوچی، شغال، روباه، پرندگان شکاری همچون عقاب، شاهین، کاکایی، انواع کبوتر و قمری نیز در این منطقه زندگی میکنند.
- تالاب لیپار (تالاب صورتی): این تالاب، از جمله مکانهای منحصربهفرد در کرانه دریای عمان است که تنها چهار نمونه مشابه آن، در دنیا وجود دارد. آب این تالاب، بهدلیل وجود باکتریها و پلانکتونهای گیاهی به رنگ صورتی یا قرمز در آمده است.
- گورستان جن: این گورستان که قدمتی 2300 ساله دارد، در روستای تیس، در نزدیکی شهر چابهار قرار دارد. محلیها بر این باورند که در این گورستان، آدمیزاد دفن نمیشود.
- غارهای بان مسیتی: این غارها سهگانه بوده و شامل یک غار طبیعی و دو غار دستساز (مصنوعی) هستند. ارتفاع این غارها از سطح زمین 25 متر است. درون غار طبیعی، مقبرهای با دیوارهای گچی سفیدرنگ وجود دارد.
- مسجد جامع دزک: این مسجد، در 3 کیلومتری از شرق سراوان ساخته شده است. برخی، این مسجد را متعلق به دوران صفویان میدانند.[۱۸]
- ساحل درک: این ساحل در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و بهصورت همزمان دارای ساحل صخرهای، شنی و مرجانی است.
- ساحل شبتاب چابهار: در این ساحل، نور آبی در شبها، روشن میشود که دلیل آن، حضور فیتوپلانکتونها هستند.[۱۹]
راههای ارتباطی چابهار
بندر چابهار، در برابر قلۀ کوه لعب عمان قرار گرفته و بههمین دلیل از وزش بادهای شدید در امان مانده است. همین ویژگی، شهر بندری چابهار را از نظر کشتیرانی دارای موقعیتی ممتاز کرده است. همچنین بهدلیل عمق مناسب دریا در نزدیکی سواحل این شهر، امکان تردد برای کشتیهای بزرگ نیز فراهم است.[۲۰]
راههای زمینی، این شهر را از مسیر جادههای آسفالت به تهران، ایرانشهر، پاکستان، افغانستان، آسیای میانه، بندرعباس و کرمان پیوند میدهند. ساخت فرودگاه کنارک در 45 کیلومتری شهر چابهار[۲۱] و شروع ساخت فرودگاه بینالمللی چابهار نیز دسترسی به این شهر بندری را هموارتر کرده است.[۲۲]
پانویس
- ↑ راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص۶-۷؛ چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹۱.
- ↑ دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، 1383ش.
- ↑ جعفري، عباس، گيتاشناسي، ج1، كوهها و كوهنامة ايران، 1379ش، ص270 و 433.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري)، 1380ش، ص133-134.
- ↑ غراب، بلوچستان یادگار مطرود قرون، ۱۳۶۴ش، ص۹۸.
- ↑ جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۶۴ش، ص39.
- ↑ مرتضوی و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، 1397ش، ص9.
- ↑ چكنگي، فرهنگنامة تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، 1378ش، ص191.
- ↑ لسترينج، جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي، 1383ش، ص352-353.
- ↑ نورالهي، توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335ش1382ش، ص107-108.
- ↑ مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور بر اساس محدودة سال 1380ش، 1382ش، ص132.
- ↑ «شهرستان چابهار»، وبسایت موقعیت اماکن ایران.
- ↑ «معرفی شهرستان چابهار»، پورتال استان سیستان و بلوچستان.
- ↑ راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص8.
- ↑ «شهر چابهار، کشور ایران»، وبسایت همیشه سفر.
- ↑ افشار سیستانی، چابهار و دریای پارس، ۱۳۷۲ش، ص69-71.
- ↑ راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص16-17.
- ↑ «سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ مهراسبی، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وبسایت علیبابا.
- ↑ یغمایی، بلوچستان و سیستان، ۱۳۵۵ش، ص۹۸ و ۱۰۰.
- ↑ چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹2.
- ↑ احمدی، «چابهار»، وبسایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.
منابع
- احمدی، محسن، «چابهار»، وبسایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
- افشار سیستانی، ایرج، چابهار و دریای پارس، زاهدان، صدیقی، ۱۳۷۲ش.
- جعفري، عباس، گيتاشناسي ايران، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، تهران، گیتاشناسی، 1379ش.
- جعفري، عباس، گيتاشناسي، كوهها و كوهنامة ايران، تهران، گیتاشناسی، چ2، 1379ش.
- جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، وزارت آموزش و پرورش تهران، ۱۳۶۴ش.
- چكنگي، عليرضا، فرهنگنامة تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، مشهد، آستان قدس رضوی، 1378ش.
- چگینی، احمد، مناطق آزاد (کتاب اول)، تهران، ثامنالائمه، ۱۳۷۸ش.
- دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، تهران، وزارت كشور، 1383ش.
- راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، تهران، دیدار نو، ۱۳۸۲ش.
- سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري)، اطلس جادههاي ايران (ويرايش دوم)، تهران، همشهری، 1380ش.
- «سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 27 خرداد 1399ش.
- «شهر چابهار، کشور ایران»، وبسایت همیشه سفر، تاریخ بازدید: 11 شهریور 1404ش.
- «شهرستان چابهار»، وبسایت موقعیت اماکن ایران، تاریخ بازدید: 11 شهریور 1404ش.
- غراب، کمالالدین، بلوچستان یادگار مطرود قرون، تهران، کیهان، ۱۳۶۴ش.
- لسترينج، گاي، جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي، ترجمة محمود عرفان، چ6، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383ش.
- مرتضوی، امیر و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، تهران، مختومقلی فرغی، 1397ش.
- مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور بر اساس محدوده سال 1380ش، تهران، مركز ايران (سازمان مديرت و برنامهريزي كشور)، 1382ش.
- «معرفی شهرستان چابهار»، پرتال استان سیستان و بلوچستان، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
- مهراسبی، فاطمه، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وبسایت علیبابا، تاریخ بارگذاری: 30 آذر 1400ش.
- نورالهي، طه، توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335ش، تهران، مركز آمار ايران (مديريت انتشارات و اطلاعرساني)، 1382ش.
- یغمایی، اقبال، بلوچستان و سیستان، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۵۵ش.