ایستگاه صلواتی
ایستگاه صلواتی؛ مکانی برای ارائه خدمات رایگان به نیت نذر و ابراز ارادت به اهلبیت.
ایستگاه صلواتی، نمادی از پیوند عمیق دین، نذر، خدمت و مشارکت مردمی است که در بستر مناسبتهای مذهبی و ملی شکل میگیرد و به یکی از جلوههای زندۀ سبک زندگی اسلامیایرانی تبدیل شده است. این ایستگاهها با تکیه بر مفاهیمی چون اطعام، نیکوکاری، تعاون، خدمت به دیگری و حضور فعال در اجتماع، فرصت ابراز ارادت به اهلبیت را فراهم میکنند و الگوی عملی از زیست مؤمنانه، مسئولیتپذیری اجتماعی و فرهنگ وقف و نذر را در حیات روزمرۀ جامعه به نمایش میگذارند.
تعریف ایستگاه صلواتی
واژۀ «ایستگاه» در لغت بهمعنای محل توقف یا جای ایستادن است و «ایستگاه صلواتی» به مکانی اشاره دارد که افراد با گفتن صلوات بهعنوان ذکر مقدس در فرهنگ اسلامی میتوانند از خدمات ارائهشده بدون پرداخت وجه استفاده کنند.[۱] در این مکانها خدماتی مانند توزیع رایگان خوراکی، نوشیدنی و گاه خدمات فرهنگی، بهداشتی یا مذهبی، با نیت خیرخواهانه و در راستای ترویج فرهنگ اسلامی به عموم مردم عرضه میشود.
این ایستگاهها عموماً بهصورت داوطلبانه و خودجوش توسط گروههای مردمی، هیئتهای مذهبی، نهادهای فرهنگی یا خیرین در فضاهای عمومی مانند مسیرهای پیادهروی زائران، اطراف مساجد، حسینیهها، امامزادهها، گلزار شهدا یا در محل برگزاری مراسمهای مذهبی و انقلابی دایر میشوند. زمان فعالیت آنها معمولاً با مناسبتهای خاص دینی همچون ایام سوگواری اهلبیت و ائمه مانند ماه محرم، ماه صفر، ایام فاطمیه و ماه رمضان، یا اعیاد مذهبی نظیر نیمۀ شعبان، عید غدیر و همچنین مناسبتهای انقلابی مانند ۲۲ بهمن، سالگرد ارتحال امام خمینی و شهادت سردار سلیمانی همزمان است.[۲] این ایستگاهها جلوهای از مشارکت مردمی و نمادی از دینداری در بستر زندگی اجتماعی بهشمار میروند. [۳]
جایگاه ایستگاه صلواتی در فرهنگ اسلامیایرانی
ایستگاه صلواتی در بستر مفاهیم اسلامی مانند نذر، توسل، خدمت، وقف و اطعام شکل گرفته است. در قرآن، نمونههای متعددی از نذر آمده است؛ از جمله نذر همسر عمران برای وقف فرزندش در خدمت الهی[۴] و نذر روزه حضرت مریم.[۵] همینطور نذر حضرت علی و حضرت فاطمه در قالب روزهداری برای شفای فرزندانشان، در تاریخ گزارش شده است.[۶]
در فرهنگ ایرانی، این سنتها در قالبهای اجتماعی توسعه یافتهاند. ساختار امروزی ایستگاههای صلواتی در دهۀ ۱۳۶۰ش شکل گرفته است. در دوران دفاع مقدس، در ورودی مناطق جنگی، ایستگاههایی برپا میشد که در آن از رزمندگان با چای، شربت، کیک، بیسکویت و غذاهای ساده پذیرایی میشد. این ایستگاهها با کمکها و مشارکت مردمی برپا میشد. یکی از نخستین ایستگاههای صلواتی با عنوان «ایستگاه صلواتی سیدالشهدا» در اوایل دهه ۱۳۶۰ش در خیابان ۱۹ دی قم، مقابل مدرسۀ امیرکبیر و توسط بسیجیان محلۀ باجک برپا شد.[۷]
در جمهوری اسلامی ایران، ایستگاههای صلواتی بهعنوان جلوهای از فرهنگ یاریگری و همبستگی مردمی رشد یافتند و در سالهای اخیر با گسترش مراسمهایی مانند پیادهروی اربعین و مناسبتهای ملی و مذهبی، به شکل سازمانیافتهتر، فراگیرتر و حتی فراملی درآمدهاند. ایستگاه صلواتی امروزه علاوه بر سنت دینی، یک پدیدۀ فرهنگی مردمپایه با کارکردهای اجتماعی، تربیتی و هویتی در جامعۀ اسلامی بهشمار میآید.[۸]
خدمت در ایستگاه صلواتی
سنت ایستگاه صلواتی، افزون بر نمودهای ظاهری چون اطعام و خدمترسانی، ریشه در بنیانهای عمیق عقیدتی و معنوی تفکر شیعی دارد. این سنت حسنه، در پرتو چهار ساحت معرفتی دین تفسیر شده است:
هستیشناسی: در جهانبینی الهی، عالم محضر خداوند است و هر عملی که با نیت الهی انجام شود، بخشی از مسیر قرب إلیالله است.[۹]
ارزششناسی: خدمت به خلق، اطعام، انفاق و ایثار، از برترین ارزشهای دینی بهشمار میآیند که در قرآن[۱۰] و روایات بر پاداش اخروی عظیم آن تأکید شده است.[۱۱]
انسانشناسی: در اندیشۀ اسلامی، انسان مختار و مسئول آفریده شده است که استعداد الهیشدن دارد؛ از اینرو، مشارکت در ایستگاههای صلواتی، نمودی از بروز کرامت انسانی و فعلیتبخشی به سرمایههای درونی همچون محبت، همدلی و نذر است.[۱۲]
غایتشناسی: هدف نهایی در زیست مؤمنانه، رسیدن به لقای الهی و رضای خداوند است و خدمترسانی داوطلبانه و بااخلاص در ایستگاه صلواتی جلوههایی از این عمل خداپسندانه بهشمار میآید.[۱۳]
انواع ایستگاههای صلواتی
ایستگاههای پذیرایی
رایجترین نوع ایستگاه صلواتی، ایستگاههای پذیرایی است که با هدف اطعام عزاداران یا زائران خدمات خوراکی رایگان ارائه میدهند. این خدمات شامل توزیع چای، آب، شربت و آبمیوه؛ توزیع غذای نذری مانند آش، حلیم، شلهزرد، برنج و خورشت (صبحانه، ناهار و شام)؛ خوراکیهای سبک مانند کیک، شیرینی، بیسکویت و خرما میشود. [۱۴]
ایستگاههای فرهنگی و تبلیغی
ایستگاههای فرهنگی با هدف انتقال پیامهای دینی، فرهنگی یا انقلابی راهاندازی میشوند. توزیع کتابچه، بروشور، برپایی نمایشگاه عکس، پاسخگویی به سوالات شرعی و اعتقادی به زبانهای مختلف، ایستگاه مشاورۀ تربیتی و خانواده، برگزاری ختم قرآن یا صلوات، مسابقات فرهنگی و مذهبی همراه با جوایز مذهبی یا فرهنگی، برگزاری مراسم سخنرانی، مداحی و پخش ادعیه، کلیپ و فیلم از خدمات این نوع ایستگاهها است.[۱۵]
ایستگاههای خدمات و رفاهی
خدمات این دسته از ایستگاهها عبارت است از: ارائه خدمات فنی، بهداشتی یا رفاهی به زائران و مردم از طریق توزیع ماسک در زمان کرونا، پتو برای استراحت؛ واکس و تعمیر کفشهای زائران؛ اصلاح و آرایش موی سر؛ تعمیر کیف، کالسکه و ویلچر؛ شارژ تلفن همراه؛ شستشوی لباس؛ ایستگاه بهداشت و سلامت (اندازهگیری فشار خون، قند خون، دندانپزشکی، مشاوره پزشکی و توزیع اقلام دارویی).[۱۶]
ایستگاههای مخصوص کودکان و نوجوانان
در این گروه از ایستگاههای صلواتی، خدمات فرهنگی یا سرگرمی به کودکان، نوجوانان و خانوادهها ارائه میشود؛ مانند: نقاشی و کاردستی مذهبی، آموزش احکام کودکانه، قصهگویی یا نمایش عروسکی، برگزاری مسابقات فرهنگی و قرآنی، اهدای بستههای فرهنگی برای خانوادهها، غرفههای بازی و سرگرمی با محتوای دینی.[۱۷]
ایستگاههای امدادی
هدف ایستگاههای امدادی عبارت است از: کمکرسانی به افراد نیازمند یا زائران در شرایط خاص (مانند گرمازدگی، ازدحام یا بلایای طبیعی) و ارائۀ خدماتی از قبیل توزیع دارو یا کمکهای اولیه، پشتیبانی امدادگرها، استراحتگاه برای سالمندان و کودکان، کمک به یافتن گمشدهها، انتقال بیماران یا افراد ناتوان با ویلچر یا زائربرها.[۱۸]
ایستگاههای چندمنظوره
برخی ایستگاههای صلواتی، ترکیبی از خدمات تغدیهای، فرهنگی، رفاهی و بهداشتی را در مسیرهای طولانی مانند مسیر پیادهروی اربعین از نجف تا کربلا ارائه میکنند. محل خواب و استراحت، سرویس بهداشتی، خدمات چندگانه برای زائران پیاده و خدمات خاص بانوان و سالمندان از ویژگیهای خاص این نوع از ایستگاهها بهشمار میآید.[۱۹]
کارکردهای ایستگاههای صلواتی
- ترویج فرهنگ نذر، انفاق و خدمت داوطلبانه؛
- تقویت حس همدلی، مشارکت و روحیۀ ایثار؛
- همگانی کردن خدمات؛[۲۰]
- تبدیل فضاهای شهری به مکانهای آیینی و دینی؛
- تقویت هویت دینی و انتقال ارزشهای اسلامی در سطح عمومی جامعه؛
- ایجاد فضاهای ارتباطی و گفتوگو میان اقشار مختلف؛
- ارتقای سرمایۀ اجتماعی از طریق مشارکت مردمی؛
- حمایت از زائران، مسافران، روزهداران و عزاداران؛
- همکاری بیننسلی (کودکان، نوجوانان و بزرگسالان) در برپایی و اداره ایستگاهها. [۲۱]
ایستگاههای صلواتی در فراسوی مرزها
پدیده ایستگاه صلواتی، اگرچه با هویت مذهب و اجتماعی ایرانی گره خورده است، اما در سالهای اخیر با گسترش ارتباطات دینی و مشارکتهای بینالمللی شیعیان، به پدیدهای فراملی تبدیل شده است. در بسیاری از کشورهای اسلامی یا دارای جمعیت شیعه، مانند عراق، لبنان، پاکستان، افغانستان،[۲۲] هند، بحرین، کویت، سوریه، یمن و حتی کشورهای اروپایی و آمریکایی، برپایی ایستگاههای صلواتی در ایام محرم، اربعین و سایر مناسبتهای مذهبی رایج شده است.[۲۳]
در اروپا و آمریکا نیز مراکز اسلامی و هیئتهای مذهبی شیعی، در ایام خاص (بهویژه محرم، اربعین، نیمۀ شعبان) ایستگاههای صلواتی کوچکی را در سطح محلی برپا میکنند؛ مانند توزیع چای و خرما در کنار مسجد، یا دادن بروشورهای معرفی امام حسین به غیرمسلمانان. این ایستگاهها نقش تبلیغی و رسانهای پررنگتری دارند.[۲۴]
مناسبتهای برپایی ایستگاههای صلواتی
ایستگاههای صلواتی در طول سال در مناسبتهای گوناگون مذهبی و ملی برپا میشوند، اما در برخی ایام خاص، این ایستگاهها به اوج گستردگی، تنوع و تراکم میرسند. این مناسبتها که اغلب با حرکتهای جمعی، اجتماعات عظیم مردمی و ابراز عشق و ارادت به اهلبیت همراه است، صحنههای پرشکوهی از همدلی، خدمت و فرهنگ نذر را رقم میزند. مهمترین این مناسبتها عبارت است از:
دهۀ اول ماه محرم
در دهۀ اول ماه محرم، بهویژه شب و روز تاسوعا و عاشورا، گستردهترین و پرشمارترین ایستگاههای صلواتی در سراسر ایران و در میان جوامع شیعی جهان برپا میشود. این ایام، با اوجگیری مظاهر عزاداری شیعی، زمینهساز شکوفایی جلوههایی از نذر، انفاق، اطعام و مشارکت همگانی است. در این ایام، در خیابانهای شهرهای بزرگ مانند تهران، مشهد، قم، اصفهان و تبریز تا روستاهای کوچک، ایستگاههای صلواتی با چای، شربت، غذاهای نذری و خدمات درمانی و فرهنگی، پذیرای عزاداران حسینی هستند.[۲۵]
پیادهروی اربعین حسینی
راهپیمایی اربعین حسینی در مسیر نجف تا کربلا، بزرگترین اجتماع مذهبی جهان است. در این مسیر ایستگاههای صلواتی و مواکب متعدد عراقی، ایرانی و سایر کشورهای مختلف با توزیع غذا، نوشیدنی، استراحتگاه، خدمات درمانی و فرهنگی، به زائران خدمترسانی میکنند.[۲۶]
مراسم جاماندگان اربعین
در سالهای اخیر، در شهرهای مختلف از جمله تهران و قم، خیل عظیمی از مردم که امکان حضور در پیادهروی اربعین را ندارند، در مراسمی با عنوان «جاماندگان اربعین» مسیر مشخصی را پیادهروی میکنند. در این مسیر چند کیلومتری، ایستگاههای صلواتی از سوی مساجد، هیئتهای مذهبی، گروههای مردمی و دانشجویان برپا میشود.[۲۷]
ماه رمضان
در زمان افطار و سحر، این ایستگاهها با پخش افطاری و غذا به روزهداران خدمترسانی میکنند.[۲۸]
مناسبتهای ملی و انقلابی
در روزهایی مانند دهۀ فجر،[۲۹] سالگرد ارتحال امام خمینی،[۳۰] گرامیداشت شهادت سردار قاسم سلیمانی[۳۱] و شهدای خدمت[۳۲] این ایستگاهها بهعنوان نمادی از همبستگی ملی فعالیت میکنند.
شهادت امام رضا و دهۀ آخر صفر
دهۀ پایانی ماه صفر بهویژه در ایام شهادت امام رضا، شهر مشهد شاهد یکی از بزرگترین موجهای حضور زائران است. در این ایام، هزاران ایستگاه صلواتی در مسیرهای ورودی به حرم مطهر، محلات اطراف، بینراهها و حاشیۀ حرم فعال میشوند. پذیرایی و ارائۀ خدمات رفاهی و امدادی از اصلیترین خدمات این ایستگاهها است.[۳۳]
جشن نیمۀ شعبان
جشن نیمۀ شعبان در مسیر بلوار پیامبر اعظم قم تا مسجد جمکران میزبان صدها ایستگاه صلواتی است که با مشارکت گسترده مردم برپا میشوند. برخی از این ایستگاهها نهتنها توسط اهالی قم، بلکه توسط زائرانی از سایر استانها و حتی کشورهای دیگر اداره میشوند. این ایستگاهها با توزیع نذری، نوشیدنی، شیرینی و ارائۀ خدمات فرهنگی، پزشکی، رفاهی و مشاورۀ دینی، جلوهای باشکوه از ارادت به حضرت مهدی و فرهنگ انتظار را به نمایش میگذارند.[۳۴]
جشن مهمانی ده کیلومتری غدیر
ایستگاههای صلواتی در جشن «مهمانی ۱۰ کیلومتری غدیر» با برپایی بیش از دو هزار موکب مردمی در مسیر بزرگراه امام علی تا میدان آزادی در تهران، نقش مهمی در اطعام، پذیرایی و ارائه خدمات فرهنگی و اجتماعی ایفا میکنند. این ایستگاهها جلوهای از مشارکت خودجوش مردم در ترویج فرهنگ غدیر بوده و از طریق نذر، توزیع خوراکی، اسباببازی و فعالیتهای فرهنگی، ابعاد معنوی و اجتماعی این مناسبت را تقویت میکنند.[۳۵]
چالشهای برپایی ایستگاه صلواتی
با وجود کارکردهای مثبت، ایستگاههای صلواتی با چالشهایی نیز مواجه هستند، ازجمله:
- عدم رعایت نکات بهداشتی در تهیه و توزیع مواد غذایی؛
- ایجاد ترافیک و مزاحمت برای عابران و خودروها؛
- آلودگی محیطزیست و انباشت زباله؛
- آلودگی صوتی با پخش صوت نامناسب و ناهنجار؛
- بینظمی در پذیرایی؛[۳۶]
- برپایی ایستگاهها بدون هماهنگی با نهادهای شهری و ایجاد مشکلات در مدیریت شهری؛
- نمایشیشدن خدمات ایستگاه صلواتی و کاهش خلوص نیت برگزارکنندگان آن.[۳۷]
پانویس
- ↑ - فرهنگ فارسی معین، ذیل واژۀ «ایستگاه»، وبسایت واژهیاب.
- ↑ -«ایستگاههای صلواتی؛ چرایی و بایستهها»، خبرگزاری رسا.
- ↑ - «چرا نذری میدهیم؟»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ - سورۀ آل عمران، آیۀ 35.
- ↑ - سورۀ مریم، آیۀ 26.
- ↑ - سورۀ انسان، آیۀ 7.
- ↑ -«رواج و گسترش ایستگاههای صلواتی در قم»، وبسایت مجله اینترنتی همیار.
- ↑ - «ایستگاه صلواتی»، وبسایت دانشنامۀ جهاد و شهادت.
- ↑ - سورۀ فصلت، آیۀ 54.
- ↑ -سورۀ انسان، آیۀ 8-9.
- ↑ -حرعاملی، وسائل الشیعۀ، 1416ق، ج24، ص287.
- ↑ - سورۀ شمس، آیۀ 7-8.
- ↑ - سورۀ حدید، آیۀ 11؛ طوسی، الإستبصار، 1363ش، ج2، ص87.
- ↑ - ملاتبار، سمیه، «به ایستگاه صلواتی خوش آمدید»، وبسایت روزنامۀ ایران.
- ↑ -«ارائه خدمات فرهنگی به زائران اربعین حسینی در قم»، وبسایت شهرداری قم.
- ↑ - «تعمیر حدود 20 هزار کولهپشتی و کفش در موکب آستان قم»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ -«راهاندازی غرفههای کودک در مسیر پیادهروی اربعین»، وبسایت همشهری آنلاین.
- ↑ - «خدمات درمانی در پیادهروی اربعین»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ -«ارائه خدمات همه جانبه به زوار اربعین در موکب حضرت معصومه»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ -«ایستگاههای صلواتی؛ چرایی و بایستهها»، خبرگزاری رسا.
- ↑ -شاوردی، «نقش آئینهای ملی و مذهبی در بهبود سلامت روان جامعه»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ - «برپایی ایستگاههای صلواتی در هرات بهمناسبت عید سعید غدیر»، خبرگزاری آوا.
- ↑ -«عکس/ برپایی موکب کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در مسیر کربلا»، خبرگزار رسمی حوزه.
- ↑ -«برپایی موکبهای نذری در قلب اروپا + فیلم»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ - «800 ایستگاه صلواتی به مناسبت ماه محرم در مشهد برپا شده است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ - «استقرار موکبهای ایرانی در مسیر راهپیمایی اربعین آغاز شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ -«خدماترسانی 2 هزار ایستگاه صلواتی به جاماندگان اربعین»، خبرگزاری مهر.
- ↑ - «برپایی ایستگاههای صلواتی در جشن بزرگ نیمۀ شعبان سیمرغ»، وبسایت آستان نیوز.
- ↑ - «برپایی ایستگاه صلواتی بهمناسبت اعیاد شعبانیه و دهه مبارک فجر»، وبسایت اتحادیه سازمانهای مدیریت حمل و نقل شهرداریهای کشور.
- ↑ - «صدور مجوز برپایی ایستگاههای صلواتی برای سالگرد ارتحال امام (ره)»، خبرگزاری مهر.
- ↑ - «برپایی 280 موکب و ایستگاه صلواتی بهمناسبت سالگرد شهادت سردار دلها در استان کرمان»، خبرگزاری سلامت.
- ↑ - «برپایی ایستگاه صلواتی بهمناسبت گرامیداشت شهدای خدمت در شهرداری منطقه10»، وبسایت شهرداری منطقه10 تبریز.
- ↑ - «برپایی 300 ایستگاه صلواتی در محورهای ورودی حرم مطهر»، وبسایت خبرآنلاین.
- ↑ - «بلوار پیامبر اعظم؛ مسیر عاشقی در نیمه شعبان/ جزئیات برنامههای محوری نیمه شعبان در قم»، وبسایت رادیو گفتگو.
- ↑ - «جزییات برگزاری مهمونی 10 کیلومتری غدیر امسال، پیشبینی حضور بیش از 5 میلیون نفر در این جشن بزرگ»، وبسایت همشهری آنلاین.
- ↑ -«ملاحظهای درباره ایستگاههای صلواتی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ -«ایستگاههای صلواتی؛ چرایی و بایستهها»، خبرگزاری رسا.
منابع
- قرآن کریم.
- «ارائه خدمات فرهنگی به زائران اربعین حسینی در قم»، وبسایت شهرداری قم، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1403ش.
- «ارائه خدمات همه جانبه به زوار اربعین در موکب حضرت معصومه»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 25 مرداد 1403ش.
- «استقرار موکبهای ایرانی در مسیر راهپیمایی اربعین آغاز شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 1 مرداد 1403ش.
- «ایستگاههای صلواتی؛ چرایی و بایستهها»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: 20 مهر 1396ش.
- «ایستگاه صلواتی»، وبسایت دانشنامۀ جهاد و شهادت، تاریخ بازدید: 10 خرداد 1404ش.
- «برپایی ایستگاه صلواتی بهمناسبت اعیاد شعبانیه و دهه مبارک فجر»، وبسایت اتحادیه سازمانهای مدیریت حمل و نقل شهرداریهای کشور، تاریخ درج مطلب: 13 بهمن 1403ش.
- «برپایی ایستگاه صلواتی بهمناسبت گرامیداشت شهدای خدمت در شهرداری منطقه10»، وبسایت شهرداری منطقه10 تبریز، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبشهت 1404ش.
- «برپایی ایستگاههای صلواتی در جشن بزرگ نیمۀ شعبان سیمرغ»، وبسایت آستان نیوز، تاریخ درج مطلب: 18 اسفند 1401ش.
- «برپایی ایستگاههای صلواتی در هرات بهمناسبت عید سعید غدیر»، خبرگزاری آوا، تاریخ درج مطلب: 18 مرداد 1399ش.
- «برپایی 280 موکب و ایستگاه صلواتی بهمناسبت سالگرد شهادت سردار دلها در استان کرمان»، خبرگزاری سلامت، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1401ش.
- «برپایی 300 ایستگاه صلواتی در محورهای ورودی حرم مطهر»، وبسایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 شهریور 1403ش.
- «برپایی موکبهای نذری در قلب اروپا + فیلم»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 29 شهریور 1397ش.
- «بلوار پیامبر اعظم؛ مسیر عاشقی در نیمه شعبان/ جزئیات برنامههای محوری نیمه شعبان در قم»، وبسایت رادیو گفتگو، تاریخ درج مطلب: 25 بهمن 1403ش.
- «تعمیر حدود 20 هزار کولهپشتی و کفش در موکب آستان قم»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 24 شهریور 1401ش.
- «خدماترسانی 2 هزار ایستگاه صلواتی به جاماندگان اربعین»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 16 مرداد 1403ش.
- «جزییات برگزاری مهمونی 10 کیلومتری غدیر امسال، پیشبینی حضور بیش از 5 میلیون نفر در این جشن بزرگ»، وبسایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 22 خرداد 1403ش.
- «چرا نذری میدهیم؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 مهر 1396ش.
- حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعۀ، قم، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، 1416ق.
- «خدمات درمانی در پیادهروی اربعین»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 14 مرداد 1403ش.
- «راهاندازی غرفههای کودک در مسیر پیادهروی اربعین»، وبسایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب:30 مرداد 1403ش.
- «رواج و گسترش ایستگاههای صلواتی در قم»، وبسایت مجله اینترنتی همیار، تاریخ بازدید: 10 خرداد 1404ش.
- شاوردی، تهمینه، «نقش آئینهای ملی و مذهبی در بهبود سلامت روان جامعه»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1404ش.
- «صدور مجوز برپایی ایستگاههای صلواتی برای سالگرد ارتحال امام (ره)»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 خرداد 1401ش.
- طوسی، محمد بن حسن، الإستبصار، تهرا، دار الکتب الإسلامیۀ، 1363ش.
- «عکس/ برپایی موکب کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در مسیر کربلا»، خبرگزار رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 3 آبان 1396ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 10 خرداد 1404ش.
- ملاتبار، سمیه، «به ایستگاه صلواتی خوش آمدید»، وبسایت روزنامۀ ایران، تاریخ درج مطلب: 11 خرداد 1402ش.
- «ملاحظهای درباره ایستگاههای صلواتی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1392ش.
- «800 ایستگاه صلواتی به مناسبت ماه محرم در مشهد برپا شده است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 25 تیر 1403ش.