روز بزرگداشت شیخ مفید

روز بزرگداشت شیخ مفید؛ روزی برای نکوداشت عقلانیت و پویایی علمیِ شیخ مفید در تاریخ تشیع.

روز ۹ آذر در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان روز بزرگداشت جایگاه علمی، فقهی و کلامی محمد بن محمد بن نعمان، معروف به شیخ مفید (۳۳۶–۴۱۳ق)، متکلم و فقیه نامدار امامیه، تعیین شده است. این مناسبت ملی با هدف توجه به نقش کلیدی این عالم شیعی در پایه‌گذاری روش‌شناسی عقلانی در استنباط احکام، تدوین اصول فقه ساختاریافته و ایجاد موازنه میان عقل و نقل در اندیشهٔ اسلامی، گرامی داشته می‌شود. روز بزرگداشت شیخ مفید بستری برای ارایهٔ دستاوردهای جدید در حوزهٔ پژوهش در میراث علمی و تقریب مذاهب اسلامی نیز به‌شمار می‌رود.

تاریخچه

نهم آذر در تقویم رسمی ایران، بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام روز بزرگداشت شیخ مفید نام‌گذاری شده است. پیشینه این تصمیم به برگزاری کنگره جهانی هزاره شیخ مفید در فروردین ۱۳۷۲ش (شوال ۱۴۱۳ق) در شهر قم بازمی‌گردد. این رویداد با پیام مراجع تقلید و سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران در ۲۸ فروردین آغاز به کار کرد و طی آن، بیش از ۲۵۰ پژوهشگر از ۲۳ کشور به بررسی آرای شیخ مفید پرداختند.^[۱] در پی برگزاری این کنگره، با پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی، روز نهم آذر با هدف بازخوانی سالانه ابعاد شخصیتی و روش‌شناسی علمی شیخ مفید در تقویم ملی ایران ثبت شد.^[۲]

جایگاه شیخ مفید

محمد بن‌محمد بن نعمان، معروف به شیخ مفید (۳۳۶–۴۱۳ق) از عالمان برجسته امامیه در قرن چهارم هجری است^[۳] که با گذار از رویکرد صرفاً حدیثی، روش‌های استدلالی، عقلانی و اصولی را ترویج کرد. او نقشی بنیادین در نظام‌مندی مکتب فقهی و کلامی شیعه داشته است.^[۴] وی با تبیین مرزهای عقل و نقل،^[۵] تألیف حدود ۲۰۰ اثر علمی، ازجمله الإرشاد در تاریخ‌نگاری تحلیلی و المقنعه در فقه^[۶] و تربیت شاگردانی برجسته چون سید رضی، سید مرتضی و شیخ طوسی، چارچوب قانون‌مند استنباط احکام را پایه‌گذاری نمود.^[۷] حضور مؤثر او در بغداد و مناظرات علمی با متکلمان اهل‌سنت، علی‌رغم فشارهای سیاسی و تبعیدهای مقطعی در دوران عباسی، علاوه بر تثبیت و دفاع عقلانی از مبانی تشیع، به‌عنوان الگویی تاریخی در تقریب مذاهب اسلامی و همزیستی مسالمت‌آمیز پیروان مذاهب مختلف اسلامی، مورد توجه است.^[۸]

برنامه‌ها و اقدامات اجرایی

به‌مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید، همه‌ساله برنامه‌ها و فعالیت‌های علمی و پژوهشی متعددی در سطح کشور برگزار می‌شود. مهم‌ترین اقدامات اجرایی و برنامه‌های مرتبط با این مناسبت عبارت‌اند از:

احیا و بازنشر آثار: تصحیح، تجدید چاپ و انتشار دورهٔ کامل مصنفات شیخ مفید به‌عنوان یک جنبش احیای آثار و میراث ماندگار علمی.
موضوع‌بندی و دیجیتال‌سازی: اقدام بنیادین در جهت نمایه‌سازی، موضوع‌بندی رایانه‌ای و استخراج ساختاریافته اهم موضوعات کلامی، اصولی و فقهی از میان آثار شیخ مفید با تکیه بر ساختار کتاب‌هایی همچون التذکره.^[۹]
همایش‌های استانی و منطقه‌ای: توسعهٔ جریان بزرگداشت شیخ مفید از پایتخت و مراکز حوزوی به سایر استان‌ها و شهرستان‌های کشور، نظیر برگزاری همایش‌های تبیینی در استان خوزستان و شهر کازرون، جهت فراگیر کردن شناخت ابعاد شخصیتی او.^[۱۰]
طرح‌های هویت‌شناسی در مدارس: راهبری نهاد آموزش و پرورش در جهت آشنا ساختن دانش‌آموزان با بزرگان دین و مذهب، به‌ویژه در مدارس و دبیرستان‌هایی که به‌نام این عالم شیعی نام‌گذاری شده‌اند، با هدف انتقال فرهنگ اهل‌بیت به نسل‌های جدید.^[۱۱]
نشست‌ها و همایش‌های علمی: برگزاری کرسی‌های نظریه‌پردازی، نشست‌های تخصصی در حوزه‌های علمیه و دانشکده‌های الهیات جهت بررسی اندیشه تشیع، نسبت عقل و نقل و پاسخ‌گویی به نیازهای شناختی روز.^[۱۲]
آیین‌های فرهنگی و هنری: برپایی محافل ادبی و شب‌های شعر با حضور شاعران و ادیبان برای قرائت چکامه‌ها و سروده‌هایی در پاسداشت جایگاه علمی و معنوی این متکلم شیعی.^[۱۳]

پانویس

منابع

«۹ آذر؛ روز بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت ستاره، تاریخ بارگذاری: ۱۱ آبان ۱۴۰۰ش.
«اولین همایش بزرگداشت شیخ مفید در شهرستان کازرون برگزار شد»، وب‌سایت مصلای نماز جمعهٔ شهرستان کازرون، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۳۹۶ش.
«به مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۹ آذر ۱۳۸۴ش.
«پیام به کنگرهٔ جهانی هزارهٔ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریج درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۷۳ش.
«در حاشیهٔ کنگرهٔ جهانی هزاره شیخ مفید»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۸۸ش.
«شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا، تاریخ بارگذاری: ۸ آذر ۱۳۹۷ش.
«کنگرهٔ جهانی هزاره شیخ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۴۰۰ش.
«ماجرای بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت رادیو صبا، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۲ش.

[1] «در حاشیۀ کنگرۀ جهانی هزاره شیخ مفید»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

[2] «9 آذر؛ روز بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت ستاره.

[3] «به مناسبت روز بزرگداشت شیخ مفید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.

[4] «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.

[5] «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.

[6] «ماجرای بزرگداشت شیخ مفید»، وب‌سایت رادیو صبا.

[7] «شیخ مفید، بزرگ‌ترین تحول‌ساز مکتب تشیع است»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.

[8] «پیام به کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.

[9] «کنگرۀ جهانی هزاره شیخ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

[10] «اولین همایش بزرگداشت شیخ مفید در شهرستان کازرون برگزار شد»، وب‌سایت مصلای نماز جمعۀ شهرستان کازرون.

[11] «اولین همایش بزرگداشت شیخ مفید در شهرستان کازرون برگزار شد»، وب‌سایت مصلای نماز جمعۀ شهرستان کازرون.

[12] «کنگرۀ جهانی هزاره شیخ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

[13] «کنگرۀ جهانی هزاره شیخ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]