پیشنویس:بابالمندب
بابالمندب؛
معرفی
نام بابالمندب از افسانهای عربی بهمعنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» گرفته شده (بهدلیل خطرات ناوبری در گذشته)، پیوندی حیاتی و راهبردی در مسیر تجارت دریایی بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند از طریق دریای سرخ و کانال سوئز است. این تنگه از یک سو به شبهجزیرهٔ عربستان و از سوی دیگر به تنگۀ شاخ آفریقا محدود میشود. بابالمندب در شمالشرقی با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی هممرز است. بابالمندب با عرض حدود ۳۲ کیلومتر توسط جزیرهٔ پریم به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی، با نام دکةالمیعون، با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر، مسیر اصلی کشتیهای بزرگتر است. در سوی دیگر، کانال شرقی که به «تنگهٔ اسکندر» معروف است، ت۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.[۱]
پیشینه
بابالمندب از دیرباز بهعنوان گذرگاهی کلیدی در مسیر تجاری بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند شناخته میشده است. در دوران باستان، بازرگانان مصر باستان و کاشفان از این مسیر برای ارتباط با سرزمینهای دوردست استفاده میکردند و حتی اسکندر مقدونی دستور داد تا ناوگان یونانی از دریای سرخ عبور کرده و از طریق بابالمندب به اقیانوس هند راه یابد. همچنین تمدنهایی مانند ایرانیان، رومیان و اعراب بهطور مستقیم در این منطقه حضور فعال داشتند. پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹م، مسیر مستقیمی بین دریای سرخ و مدیترانه ایجاد شد و از آن زمان، قدرتهایی چون بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی برای کنترل این تنگه با یکدیگر رقابت کردند.[۲]
اهمیت
بابالمندب کوتاهترین و مستقیمترین مسیر تجاری بین منطقهٔ مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا را تشکیل میدهد. عبور از این آبراه امکان دسترسی مستقیم از دریای سرخ به دریای مدیترانه را فراهم میکند و فاصلهٔ بنادر آسیایی تا بنادر اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد. همچنین بخش عمدهای از صادرات نفت خلیجفارس که از طریق کانال سوئز و خطلولهٔ سومد (سوئز-مدیترانه) جریان مییابد، از این تنگه میگذرد. عرض و عمق مناسب این تنگه به کشتیها و نفتکشهایی با اندازهها و ظرفیتهای مختلف امکان میدهد از آن عبور کنند. بسته شدن این تنگه منجر به تأخیر شدید در مسیریابی مجدد ذخایر در فواصل بسیار بزرگتر از طریق دماغه جنوبی آفریقا می شود. افتتاح کانال سوئز حجم تجارت دریایی بینالمللی را افزایش و فاصلهٔ اروپا و جنوب شرق آسیا را بهطور چشمگیری کاهش داد. کشف نفت در شبهجزیره عربستان و رشد تجارت شرق آسیا نیز بر اهمیت استراتژیک این آبراه افزود. امروزه بابالمندب به عنوان یک شریان حیاتی جهانیشدن شناخته میشود که اروپا را به اقیانوس هند، شرق آسیا و آفریقا متصل میکند. در نتیجه، این تنگه از اهمیت اقتصادی و راهبردی بالایی برخوردار است و یکی از حیاتیترین گذرگاههای حملونقل دریایی جهان به شمار میرود. امروزه تقریباً تمامی تجارت دریایی بین اروپا و آسیا، از جمله محمولههای انرژی، با ارزشی حدود ۷۰۰ میلیارد دلار آمریکا از این تنگه میگذرد. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایششده از طریق بابالمندب بهسمت اروپا، ایالات متحده و آسیا جریان داشته است. در مجموع، حجم نفت عبوری از این تنگه حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان را تشکیل میدهد.[۳]
منابع
- فتحی، محمدجواد و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، سال 13، شمارۀ 25، پاییز و زمستان 1403ش.