طلاق عاطفی
 | |
پادکست مقاله | 🡇
|
طلاق عاطفی؛ جدایی روحی و عاطفی زوجین بهرغم داشتن زندگی مشترک.
طلاق عاطفی از تلخترین وضعیتهایی است که ممکن است زن و شوهر تجربه کنند. در این نوع طلاق آنها هر چند کنار هم هستند؛ ولی قلبهایشان از هم فاصله دارد. در چنین شرایطی چندان جویای احوال همدیگر نیستند. میل چندانی به فعالیت و تفریح مشترک ندارند. گویا همدیگر را نمیبینند و نمیخواهند توجهی به هم داشته باشند. طلاق عاطفی نشانههایی دارد. بروز این نشانهها هشداری برای زوجین است تا درصدد پیشگیری و یا درمان باشند. اگر زوجین علیرغم بروز نشانهها، دنبال اصلاح روابط نباشند، دچار آسیبهای فردی و اجتماعی خواهند شد.
مفهومشناسی
طلاق عاطفی نوعی از جدایی است. در چنین طلاقی زن و شوهر علیرغم داشتن زندگی مشترک؛ ارتباط عاطفی مثبت با یکدیگر ندارند. آنها اعتماد و جذابیتشان نسبت به همدیگر کاهش یافته است.[۱] معمولاً ابتدا مشکلات زناشویی آشکار میشوند. سپس تا مدتی مشاجره و دعوا بین زن و شوهر رخ میدهد و بالاخره یک نوع سردی و بیتفاوتی بین آنها حاکم میشود. [۲]
نشانههای طلاق
بروز طلاق عاطفی با نشانههایی همراه است که برخی از این نشانهها عبارتند از:
- کاهش ستایش از دستاوردهای همسر و افزایش نکوهش اشتباهات؛
- افزایش مقایسه همسر با دیگران؛
- درماندگی در یافتن راهحل در مشاجرات؛
- کاهش اطلاع زوجین از احوالات همدیگر؛
- کاهش میزان تفریحات یا فعالیتهای مشترک بین زن و شوهر؛
- بیمیلی یا کاهش علاقۀ جنسی بین آنها؛
- کاهش اعتماد متقابل بین همسران؛
- احساس بیمسئولیتی نسبت به هم؛
- عدم تلاش برای خوشحال کردن همدیگر؛
- کاهش ارتباط عاطفی و تعاملات مثبت؛
- و تبدیل فضای گرم و پرنشاط گذشته به فضایی سرد و خشک.
- کاهش وابستگی زوجین به یکدیگر؛
- افزایش سرگرمیهای خارج از چارچوب زناشویی؛
- تمرکز هر کدام از زوجین بر مسائل بیرون از خانواده؛
- بیاعتنایی و تمایل نداشتن به حل مسأله در روابط زناشویی؛
- کاهش میزان مهربانی کلامی، جسمی و روابط جنسی؛
- اعتماد نکردن زوجین به یکدیگر در حل مشکلات.[۳]
دلایل طلاق عاطفی
دلایل مختلفی میتوانند منجر به بروز طلاق عاطفی بین زوجین شود. برخی از مهمترین عوامل عبارتند از:
- فقدان دوران نامزدی و آشنایی اولیه؛ ازدواجهای کورکورانه که بدون تحقیق و صرفاً بر اساس هوی و هوس صورت میگیرند، میتواند از ازدواجهای سست و ناپایدار باشند. برخی از پژوهشگران با بررسی میدانی گزارش کردهاند عدهای از افرادی که بدون آشنایی کافی تن به ازدواج داده بودند پس از مدتی روابطشان دچار تنش و سردی شد.
- نارضایتی از ظاهر جسمی؛ برخی از پژوهشها نشان میدهد که رابطه معنادار منفی بین تصویر بدنی و طلاق عاطفی وجود دارد؛ بدین معنی که رضایت کمتر از ظاهر جسمانی در زنان میتواند با مشکلات عاطفی در روابط با همسرانشان همراه باشد.
- کمالگرایی منفی؛ در کمالگرایی منفی، اهداف فرد غیرواقعبینانه و بیش از حد آرمانگرایانه است و برای رسیدن به اهداف خود قوانین خشکی وضع میکند. بررسیها نشان میدهد بین ویژگی کمالگرایی منفـی و طلاق عاطفی رابطۀ معنادار مثبت وجود دارد.
- اشتباه در انتخاب همسر؛ ازدواج با همسری که در ایمان، اخلاق و فرهنگ همکفو نیست، از عوامل زمینهساز مهم در طلاق عاطفی است.
- نبود معنا در زندگی؛ زن و شوهری که زندگی برای آنها معنا و مفهومی ندارد. احتمال بروز طلاق عاطفی در آنها زیاد خواهد بود. برخی از پژوهشگران با بررسی میدانی گروهی از زنان متاهل دریافتند که معنای زندگی با طلاق عاطفی در زنان متاهل رابطه منفی و معنادار دارد.
- عدم همکاری و سکوت؛ عدم همکاری یعنی اینکه زن و شوهر هنگام بروز اختلاف برای حل آن گفتگو نمیکنند و از خود بیتفاوتی نشان میدهند.
- رفتار تدافعی؛ یکی از مؤلفههای مهم در الگوی گاتمن، رفتار تدافعی در روابط است.
- اعتیاد به شبکههای مجازی؛
- پرخاشگری؛
- همدلی نکردن؛
- اعتیاد به استعمال مواد مخدر و مشروبات الکلی؛
- نارضایتی جنسی؛
- دخالت دیگران در زندگی؛
- رواج دوستیهای اینترنتی و خیابانی؛
- مشکلات روانی هر یک از زوجین؛
- و انتقاد مداوم و توهین.
- تعارض ارزشهای نو و سنّتی؛
- نداشتن نگرش صحیح نسبت به ازدواج؛
- ازدواجهای اجباری (تحت تأثیر عوامل اجتماعی و جوّ خانوادگی)؛
- ناهمسانی زوجین؛
- تنوّعطلبی جنسی؛
- تشدید فشارهای روانی؛
- دلزدگی از یکنواختی زندگی؛
- تناسب نداشتن یا ناسازگاری انتظارات و واقعیّات.[۴]
پیامدها
طلاق عاطفی پیامدهای متعددی در سطح فردی و اجتماعی میتواند داشته باشد، در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود:
- ایجاد مشکلات روحی؛ برخی از پژوهشگران پس از بررسی میدانی، پیامدهای متعددی برای طلاق عاطفی بیان کردند. یکی از پیامدهای طلاق عاطفی، فشارها و مشکلات روحی مختلف که توسط زنان مورد مطالعه تجربه شده بود. اکثر این زنان انگیزه خود را از دست داده بودند و حالت بیحوصلگی و افسردگی داشتند. برخی نیز از احساس حقارت و خرد شدن شخصیت رنج میبرند. عدهای هم به بیماری عصبی مبتلا شده بودند.
- انزوای اجتماعی؛ در مطالعهای دیگر پژوهشگران تاثیر طلاق عاطفی بر انزوای اجتماعی را بررسی کردند. مطالعه آنها نشان داد که چنین تاثیری معنادار است و هرچه میزان طلاق عاطفی زنان بیشتر شود، میزان انزوای اجتماعی آنان نیز بیشتر میشود.
- آسیبهای اجتماعی؛ تاثیر طلاق عاطفی بر ایجاد آسیبهای اجتماعی نیز معنادار است و هرچه میزان طلاق عاطفی بیشتر شود، میزان آسیبهای اجتماعی نیز بیشتر خواهد شد.
- تاثیر منفی بر فرزندان؛
- و اختلال در روابط اجتماعی؛
راهکارهای پیشگیری
برای پیشگیری از این امر، راههای متعددی وجود دارد، در ادامه چند راهکار بیان میشود:
- داشتن فعالیتهای مشترک با همسر؛ نتایج پژوهشها نشان میدهد هرچه فعالیتهای مشترک با همسر زیاد شود، احساس صمیمت مردان نسبت به همسرشان بیشتر شده و احتمال طلاق عاطفی را کاهش میدهد.
- اقدام به درمان اختلالات فردی زوجین؛ درصورتیکه یکی از زوجین یا هر دو به اختلالات روانی نظیر افسردگی، اضطراب و خشونت مبتلا باشند، اقدام به درمان، میتواند به پیشگیری از طلاق عاطفی کمک کند.
- آموزشهای قبل از ازدواج؛ ازجمله مواردی که در پیشگیری از طلاق عاطفی میتواند نقش مؤثری داشته باشد، آموزشهای قبل از ازدواج و یادگیری مهارتهای زندگی است. در واقع والدین و مراکز آموزشی با فرهنگسازی و آگاهی بخشی مناسب به جوانان قبل از ازدواج، میتوانند نقش مهمی در پیشگیری و کاهش طلاق عاطفی داشته باشند.
- جلوگیری از دخالت نابجای دیگران؛ گاهی دخالت دیگران منجر به اختلاف و سردی روابط بین زوجین میشود. برای پیشگیری از تخریب روابط، لازم است زوجین از دخالت نابجای دیگران جلوگیری کنند.
- پایین آوردن سطح انتظارات؛ نداشتن انتظارات غیرواقعی از همسر در مسائل مختلف مانند مسائل مالی، روابط جنسی و رفاهیات زندگی، یکی از راهکارهای پیشگیری از طلاق عاطفی است.
- ایجاد فضای احترام و نشاط در خانه؛ تلاش زوجین برای جلوگیری از هرگونه تحقیر و تهمت نسبت به همدیگر لازم است. همچنین بهتر است در راستای نشاط روابطشان نیز برنامههایی باهم داشته باشند.
- داشتن تعاملات مثبت؛ اموری از قبیل هدیه دادن، توجه کردن، محبت کردن، تشکر از زحمات یکدیگر در زندگی مشترک، ارتباط کلامی در روز و دادن پیامهای عاطفی به یکدیگر.
- خودداری از جنگ قدرت؛ یکی از نکات مهم در این زمینه این است که زوجین در مسائل زندگی وارد جنگ قدرت و زورگویی نشوند و بهجای این کار سعی کنند با گفتوگوی منطقی، به توافقی برای حل مشکلات خود برسند.
- ازدواج با همکفو؛ دنبال همسر کفو بودن پیش از ازدواج موجب استحکام خانواده از همان ابتدا و باعث پیشگیری از طلاق عاطفی است.
- ارتباط معنوی با خدا؛ نتایج برخی از پژوهشها حکایت از این دارد که توجه، اعتماد، توکل و ارتباط با خدا میتواند سبب ایجاد آرامش در روابط بین فردی ازجمله روابط بین زوجین و رضایت زناشویی شود.
- مراجعه به مشاور؛ اگر زوجین در روابط عاطفی خود دچار مشکل شدند و نتوانستند به تفاهم برسند، بهتر است به مشاور مراجعه کنند. مشاور میتواند با ریشهیابی مشکل به آنها کمک کند که از مشکلات بزرگتر پیشگیری کنند.
- و مدیریت زمان در استفاده از رسانه و شبکههای اجتماعی؛
رویکرد قرآنی
چند مورد مهم از راهکارهای قرآنی جهت پیشگیری و درمان طلاق عاطفی عبارتند از:
- تقوا؛ رعایت تقوا در زندگی، موجب حفظ نظام خانواده و زندگی مشترک میشود. اگر روابط زن و شوهر بر اساس تقوا شکل بگیرد مشکلات زندگی نه تنها توجه آنها را به همدیگر کاهش نمیدهد، بلکه آنها را مصممتر میکند تا به حل ناملایمات زندگی بپردازند.
- تحکیم روابط خانوادگی؛ بخش مهمی از نیازهای عاطفی انسان در ارتباط با افراد دیگر بر آورده میشود. قرآن، زوجیت را عامل سکون و آرامش و پاسخ به نیازهای عاطفی بشر معرفی کرده است.[۵]
- مشورت؛ مشورت بهعنوان یک اصل قرآنی،[۶] از مؤلفههای اساسی در ایجاد صمیمیت بین همسران است.[۷] روانشناسان معتقدند که میان طلاق عاطفی و میزان صمیمیت بین همسران رابطه معکوسی وجود دارد.[۸] قرآنکریم برای رهایی خانوادهها از مشکلات و به آرامش رسیدن، آنها را به مشاوره و صلح دعوت کرده است.[۹] وقتی مشاوران، از خویشان باشند بهخوبی میتوانند عواطف را در مسیر اصلاح پیش ببرند و از بروز طلاق عاطفی جلوگیری کنند.[۱۰]
- کفویت و همسانی؛ «کفویت» در لغت بهمعنای همتراز و همسان بودن در منزلت است.[۱۱] از دیدگاه قرآن هر یک از همسران طیب و خبیث، برای هم و در شأن یکدیگر محسوب شدهاند.[۱۲] در روایات نیز به همتراز بودن همسران تاکید شده است.[۱۳] کفویت در آیات و روایات، ناظر به شاخصهای معنوی مانند ایمان، اعتقادات و اخلاق است.[۱۴]
- رعایت حقوق یکدیگر؛ زن و شوهر با رعایت حقوق یکدیگر، راه ورود هرگونه بیعاطفگی در زندگی را مسدود میکنند.
یادداشتها
پانویس
- ↑ - «طلاق عاطفی چیست؟»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ - «طلاق عاطفی علل و عوامل هشدار دهنده آن»، وبسایت دکتر وحید دارابی.
- ↑ . «پیشگیری از طلاق عاطفی/ چطور زندگی مشترکمان را به بهترین نحو حفظ کنیم»، خبرگزاری فارس.
- ↑ . شعاری، «طلاق عاطفی»، 1388ش، ص50.
- ↑ . سوره روم، آیه 21.
- ↑ . سوره شوری، آیه 38؛ سوره آلعمران، آیه 159؛ سوره بقره، آیه 233.
- ↑ . پروین و دیگران، «عوامل جامعهشناختی مؤثر در طلاق عاطفی بین خانوادههای تهرانی»، 1391ش، ص135.
- ↑ . ترکمان و دیگران، «همگنی صمیمیت و طلاق عاطفی با استفاده از نرمافزار تحلیل شبکه»، 1393ش، ص44.
- ↑ . سوره نساء، آیه 35.
- ↑ . زمخشری، الکشاف، 1407ق، ج1، ص508.
- ↑ . راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، 1383ش، ذیل واژه کفو.
- ↑ . سوره نور، آیه 26.
- ↑ . کلینی، اصول کافی، 1407ق، ج5، ص332 و ص337.
- ↑ . کلینی، اصول کافی، 1407ق، ج5، ص340؛ بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1387ش، ص230.
منابع
- اسکافی نوغانی، مریم و دیگران، «اثر شبکههای اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد»، مجلة علوم اجتماعی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، دورة 12، شمارۀ 1، 1394ش.
- باستانی، سوسن و دیگران، «پیامدهای طلاق عاطفی و استراتژیهای مواجهه با آن»، خانوادهپژوهی، دوره 7، شماره 2، 1390ش.
- خدابخشی کولایی، آناهیتا و دیگران، «ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯿﺰان و مؤلفههای ﻃﻼق ﻋﺎﻃﻔﯽ در پرستاران متاهل ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان». نشریة پژوهش توانبخشی در پرستاری. دورة 5، شمارۀ 4، 1398ش.
- خلیلی، عباس و دیگران، «طلاق عاطفی: نقش ویژگیهای شخصیتی و دلبستگی به خدا»، اسلام و پژوهشهای روانشناختی، دورة 6، شمارة 13، 1399ش.
- دهقانی تفتی، زهرا و دیگران، «بررسی جامعهشناختی پیامدهای اجتماعی طلاق عاطفی زنان شهر تهران طی سالهای 96-97 بر اساس معادلات ساختاری»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، دورة 8، شمارة 1، 1398ش.
- سنجریپور، علی، «طلاق عاطفی و راههای پیشگیری از آن»، کنفرانس بینالمللی نوآوری و تحقیق در علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اجتماعی، 1395ش.
- «طلاق عاطفی چیست؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 شهریور 1398ش.
- «طلاق عاطفی علل و عوامل هشداردهنده آن»، وبسایت دکتر وحید دارابی، تاریخ بازدید مطلب: 25 بهمن 1402ش.
- صفدری، امیرحسین، «پدیده طلاق عاطفی در جامعه و خانواده»، وبسایت آرمان شرق، تاریخ درج مطلب: 24 خرداد 1402ش.
- «چه چیزی باعث طلاق عاطفی بین زوجین میشود؟»، وبسایت دکتر علیرضا جباری، تاریخ بازدید مطلب: 25 بهمن 1402ش.
- «طلاق عاطفی از نظر اسلام»، وبسایت هدانا، تاریخ درج مطلب: 10 فروردین 1399ش.
- «طلاق عاطفی چیست و درمان طلاق عاطفی» وبسایت آکادمی زندگی، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1402ش.
- «چگونه از طلاق عاطفی جلوگیری کنیم؟ + راههای درمان آن»، وبسایت آکادمی راهشناس، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1401ش.
- «راههای جلوگیری از طلاق عاطفی»، وبسایت فیلیا، تاریخ بازدید مطلب: 26 بهمن 1402ش.
- مداحی، جواد و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با طلاق عاطفی (مطالعهی موردی متاهلین شهر شیراز)»، فصلنامة شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال هیجدهم، شمارة 71، بهار 1395ش.
- رضایی، علیمحمد و دیگران، «تعاملات عاطفی زوجین و نقش آن در طلاق عاطفی و اقدام به طلاق: یک پژوهش کیفی»، خانوادهپژوهی، دورة 13، شمارة 4، 1396ش.
- زهرا فریبرز و دیگران «بررسی جامعهشناختی رابطه اعتیاد به شبکههای مجازی و طلاق عاطفی در خانوادههای تهرانی»، نشریۀ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، دورة 15، شمارة 51، 1399ش.
- زمانی، ساره و دیگران، «رابطة طلاق عاطفی با تصویر بدنی و کمالگرایی»، مطالعات روانشناختی، دورة 10، شمارة 4، 1393ش.
- وطنخواه، حوریه و دیگران، «پیشبینی طلاق عاطفی بر اساس انعطافپذیر شناختی و معنای زندگی» نشریه رویش روانشناسی، سال شمارة 9، 1400ش.
- یوسفی مقدم، محمدصادق و دیندوست سرخابی، لیلا، «طلاق عاطفی و راهکارهای قرآنی پیشگیری از آن»، مطالعات علوم قرآن، دورة 3، شمارة 2، 1400ش.
- قرآن کریم
- بستان، حسین، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387ش.
- ترکمان و دیگران، ««همگنی صمیمیت و طلاق عاطفی با استفاده از نرمافزار تحلیل شبکه»، مجله معرفت فرهنگی اجتماعی، شماره 21، 1393ش.
- راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ قرآن، قم، بینا، چاپ چهارم، ۱۳۸۳ش.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.
- ستار، پروین و دیگران، «عوامل جامعهشناختی موثر در طلاق عاطفی بین خانوادههای تهرانی»، مجله مطالعات راهبردی زنان، دوره ۱۴، شماره 56، ۱۳۹۱ش.
- شعاری، شهده، «طلاق عاطفی»، فصلنامه شمیم نرجس، شماره 11، 1388ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.
- اسکافی نوغانی، مریم و دیگران، «اثر شبکههای اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد»، مجلة علوم اجتماعی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، دورة 12، شمارۀ 1، 1394ش.
- باستانی، سوسن و دیگران، «پیامدهای طلاق عاطفی و استراتژیهای مواجهه با آن»، خانوادهپژوهی، دوره 7، شماره 2، 1390ش.
- خدابخشی کولایی، آناهیتا و دیگران، «ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯿﺰان و مؤلفههای ﻃﻼق ﻋﺎﻃﻔﯽ در پرستاران متاهل ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان». نشریة پژوهش توانبخشی در پرستاری. دورة 5، شمارۀ 4، 1398ش.
- خلیلی، عباس و دیگران، «طلاق عاطفی: نقش ویژگیهای شخصیتی و دلبستگی به خدا»، اسلام و پژوهشهای روانشناختی، دورة 6، شمارة 13، 1399ش.
- دهقانی تفتی، زهرا و دیگران، «بررسی جامعهشناختی پیامدهای اجتماعی طلاق عاطفی زنان شهر تهران طی سالهای 96-97 بر اساس معادلات ساختاری»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، دورة 8، شمارة 1، 1398ش.
- سنجریپور، علی، «طلاق عاطفی و راههای پیشگیری از آن»، کنفرانس بینالمللی نوآوری و تحقیق در علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اجتماعی، 1395ش.
- «طلاق عاطفی چیست؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 شهریور 1398ش.
- «طلاق عاطفی علل و عوامل هشداردهنده آن»، وبسایت دکتر وحید دارابی، تاریخ بازدید مطلب: 25 بهمن 1402ش.
- صفدری، امیرحسین، «پدیده طلاق عاطفی در جامعه و خانواده»، وبسایت آرمان شرق، تاریخ درج مطلب: 24 خرداد 1402ش.
- «چه چیزی باعث طلاق عاطفی بین زوجین میشود؟»، وبسایت دکتر علیرضا جباری، تاریخ بازدید مطلب: 25 بهمن 1402ش.
- «طلاق عاطفی از نظر اسلام»، وبسایت هدانا، تاریخ درج مطلب: 10 فروردین 1399ش.
- «طلاق عاطفی چیست و درمان طلاق عاطفی» وبسایت آکادمی زندگی، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1402ش.
- «چگونه از طلاق عاطفی جلوگیری کنیم؟ + راههای درمان آن»، وبسایت آکادمی راهشناس، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1401ش.
- «راههای جلوگیری از طلاق عاطفی»، وبسایت فیلیا، تاریخ بازدید مطلب: 26 بهمن 1402ش.
- مداحی، جواد و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با طلاق عاطفی (مطالعهی موردی متاهلین شهر شیراز)»، فصلنامة شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال هیجدهم، شمارة 71، بهار 1395ش.
- رضایی، علیمحمد و دیگران، «تعاملات عاطفی زوجین و نقش آن در طلاق عاطفی و اقدام به طلاق: یک پژوهش کیفی»، خانوادهپژوهی، دورة 13، شمارة 4، 1396ش.
- زهرا فریبرز و دیگران «بررسی جامعهشناختی رابطه اعتیاد به شبکههای مجازی و طلاق عاطفی در خانوادههای تهرانی»، نشریۀ فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، دورة 15، شمارة 51، 1399ش.
- زمانی، ساره و دیگران، «رابطة طلاق عاطفی با تصویر بدنی و کمالگرایی»، مطالعات روانشناختی، دورة 10، شمارة 4، 1393ش.
- وطنخواه، حوریه و دیگران، «پیشبینی طلاق عاطفی بر اساس انعطافپذیر شناختی و معنای زندگی» نشریه رویش روانشناسی، سال شمارة 9، 1400ش.
- یوسفی مقدم، محمدصادق و دیندوست سرخابی، لیلا، «طلاق عاطفی و راهکارهای قرآنی پیشگیری از آن»، مطالعات علوم قرآن، دورة 3، شمارة 2، 1400ش.