عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

عبدالرحیم سلیمانی اردستانی؛ روحانی اصلاح‌طلب و پژوهشگر دینی.

عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، روحانی اصلاح‌طلب، پژوهشگر ادیان و از شاگردان حسینعلی منتظری است. او استاد بازنشسته دانشگاه مفید قم بوده و با رویکرد عقلانیت مدرن و الهیات نوین، قرائت‌هایی متفاوت از تاریخ تشیع ارائه می‌دهد. دیدگاه‌های او، به‌ویژه در مناظره با حامد کاشانی درباره برخی وقایع تاریخی شیعه، واکنش‌های گسترده‌ای در حوزه علمیه، جریان اصلاح‌طلب و رسانه‌ها برانگیخته و او را به چهره‌ای بحث‌برانگیز در نواندیشی دینی معاصر بدل کرده است.

تولد و تحصیلات

عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سال ۱۳۴۱ش در شهرستان بهبهانِ استان خوزستان متولد شد و پس از پایان تحصیلات دوره سوم راهنمایی در سال ۱۳۵۸ش به تهران رفت. او حدود شش ماه پس از تحصیل در مدرسه علمیه مجتهدی، راهی قم شد و تحصیلات حوزوی خود را در مدرسه علمیه حقانی تکمیل کرد.

فعالیت‌های علمی و سیاسی

اردستانی پژوهشگر ادیان است و آثار متعددی در قالب تألیف، ترجمه و مقاله در این حوزه دارد. او عضو بازنشسته هیئت علمی دانشگاه مفید قم و عضو سابق مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم است. اردستانی از نظر سیاسی به جریان اصلاح‌طلب گرایش دارد و از شاگردان حسینعلی منتظری به‌ شمار می‌رود. وی در سال ۱۳۸۸ش، هم‌زمان با اعتراضات پس از انتخابات دهم ریاست‌جمهوری، در یکی از مراسم‌های برگزارشده در بهشت‌زهرا بازداشت و در شهریور همان سال آزاد شد.

رویکرد علمی سلیمانی اردستانی

سلیمانی اردستانی نماینده جریانی است که با استفاده از «عقلانیت مدرن» و «پدیدارشناسی» درصدد ارائه قرائتی نوین از تاریخ تشیع است.

دیدگاه‌های عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

1. نگاه عقلانی به قیام امام حسین (ع): او واقعه کربلا و کنش امام حسین را کاملاً عقلایی و بر اساس محاسبات عینی و زمینی تفسیر می‌کند. از نظر او، هر مصلح عاقلی در آن شرایط همان کاری را می‌کرد که امام حسین انجام داد و این حرکت لزوماً بر پایه «دستور خاص الهی» یا «علم غیب» نبوده است.

2. منشأ مشروعیت حکومت: اردستانی معتقد است پیامبر و امامان ولایت سیاسی از جانب خداوند نداشتند و امر حکومت صرفاً مربوط به مردم است. به باور او، مشروعیت حکومت‌ها تنها با اقبال و خواست مردم محقق می‌شود.

3. دیدگاه درباره فلسطین و رژیم صهیونیستی: او ضمن انتقاد از اشغالگری اسرائیل، شعار «نابودی اسرائیل» را به نفع خود اسرائیل و باعث تداوم جنگ بی‌پایان می‌داند. او معتقد است راهکار نظامی نتیجه‌بخش نیست و باید بر راهکارهای دیپلماتیک تمرکز کرد و نباید «دلسوزتر از خود مردم فلسطین» بود.

4. رویکرد الهیاتی: او به‌جای فقه سنتی و «اتمیستیک» (تک‌نگر)، طرفدار «الهیات سیستماتیک» است. او معتقد است اگر حُکمی (حتی با وجود روایت) با اصول بنیادین مانند «عدالت خداوند» در تضاد باشد، باید کنار گذاشته شود.

5. همسویی اسلام با مدرنیته و حقوق بشر: اردستانی بر همسویی کامل اسلام با مدرنیته تأکید دارد. او با نظریه «پیامبر ظاهر (قرآن)» و «پیامبر باطن (عقل جمعی)»، اعلامیه جهانی حقوق بشر را تجلی عقل و جوهره پیام قرآن می‌داند. به باور او، قرائت رسمی فقهی ممکن است با حقوق بشر در تضاد باشد؛ اما فهم عقلانی از دین با آن سازگار است.

مناظره عبدالرحیم سلیمانی اردستانی با حامد کاشانی

پس از اظهارات عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در یک شبکه تلویزیونی اینترنتی و تشکیک در شهادت حضرت زهرا، جمعی از علما خواستار پاسخگویی شدند. حامد کاشانی نیز با شرط رعایت موازین اخلاقی آمادگی خود را برای مناظره اعلام کرد. در ادامه، رسانه «آزاد» از برگزاری مناظره زنده میان این دو در ۹ آذر خبر داد؛ مناظره‌ای که به‌سرعت بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی یافت.

سلیمانی اردستانی در این مناظره، هجوم به خانه حضرت فاطمه را به‌سبب ناسازگاری با عدالت و مروت حضرت علی رد کرد و آن را با شیوه حکمرانی خلیفه وقت ـ که به‌گفته او مخالفانش را به قتل نمی‌رساند ـ ناسازگار دانست. او همچنین علت شهادت امام جواد (ع) را «حسادت» همسرش، ام‌حبیب دختر مأمون، عنوان کرد و تأکید نمود که پس از گذشت حدود ۱۳۰۰ سال، عزاداری برای این واقعه بی‌معنی است.

واکنش‌ها به مناظره اردستانی و کاشانی

جعفر سبحانی از مراجع تقلید، اصل هجوم به خانه حضرت زهرا را تاریخی و قطعی دانست؛ اما بررسی جزئیات را تخصصی و طرح عمومی مسائل را تفرقه‌انگیز و غیرعقلانی شمرد. جریان اصلاح‌طلب ضمن پذیرش برخی از دیدگاه‌های وی، به ادبیات ناپخته اردستانی اعتراض کردند و نگران آسیب به جریان نواندیشی شدند. مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم نیز مواضع اردستانی را شخصی دانست و برخی اعضا از شیوه بیان او ابراز نگرانی کردند.

آثار سلیمانی اردستانی

برخی از کتاب‌های عبدالرحیم سلیمانی اردستانی شامل «دین و خودفرمانروایی انسان»، «ادیان ابتدایی و خاموش»، «بررسی متنی و سندی متون مقدّس یهودی-مسیحی» و «ادیان زنده جهان» است. آثار ترجمه‌ای او نیز شامل «سرشت انسان در اسلام و مسیحیت»، «اسطوره تجسد خدا» (اثر جان هیک) و «فلسفه در مسیحیت باستان» (اثر کریستوفر استید) است.

منابع

• «انتقاد آیت‌الله سبحانی از انتشار مناظره سلیمانی اردستانی و کاشانی: چه انگیزه‌ای پشت طرح این مسائل است؟!»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۴۰۴ش.
• «جنجال‌های ادامه‌دار مناظره سلیمانی اردستانی/ از اعتراض خاتمی تا بیانیه مجمع مدرسین»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۴ش.
• «روزنامه اصولگرا: حامد کاشانی در دام مناظره افتاد/ خاتمی حرف‌های سلیمانی اردستانی را رد نمی‌کند، آن را غیرمودبانه می‌داند»، وب‌سایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۴ش.
• «سلیمانی اردستانی کیست؟+عکس»، وب‌سایت خلیج فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۴ش.
• صالح‌زاده، امیر، «بیوگرافی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی و اظهارات او درباره حضرت علی (ع) و فاطمه (س)»، وب‌سایت تیردادنامه. تاریخ درج مطلب: 11 آذر 1404ش.
• «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟ | روحانی شیعه با ادعای عجیب درباره شهادت حضرت زهرا (س) و سابقه زندان در سال ۸۸»، وب‌سایت رویداد24، تاریخ درج مطلب: 10 آذر 1404ش.
• «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی: «بزرگترین دستاورد پیامبر باطن اعلامیه جهانی حقوق بشر است»»، وب‌سایت دیدارنیوز، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1403ش.
• «عبدالرحیم سلیمانی اردستانی»، وب‌سایت گودریدرز، تاریخ بازدید: 10 دی 1404ش.
• «فتوای سنگین علیه یک روحانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۴ش.
• «معرفی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی»، وی‌سایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: 10 دی 1404ش.
• «نقد اظهارات سلیمانی اردستانی درباره امام جواد (ع)»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 11 آذر 1404ش.