بلوغ زودرس

بلوغ زودرس

پادکست مقاله | 🡇 noicon

بلوغ زودرس؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان.

بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث می‌شود دختران و پسران به‌‌نحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به بلوغ جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آن‌ها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به‌ حساب می‌آید.

مفهوم‌شناسی

بلوغ، فرایند تکامل جسمى و عبور از کودکى به بزرگسالى است. آغاز این فرایند هم‌زمان با افزايش جهش در ترشح هورمون‌هاى جنسى است. بلوغ زودرس به ایجاد ویژگی‌های ثانویۀ جنسی و بروز علائم بلوغ قبل‌از 8 سالگی در دختران و قبل‌از 9 سالگی در پسران اطلاق می‌شود. در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندۀ گنادوتروپین آغاز می‌کند که این هورمون بعداز رسیدن به غدۀ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه می‌شود.

بلوغ زودرس در ایران و جهان

طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازه‌های زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهه‌هایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است. روند کاهشی سن بلوغ از سال 1920م آغاز شده است و از دهۀ 1970 میلادی به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با 40 سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ می‌شوند. تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل 1 در 5000 تا 1 در 10000 نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس می‌شوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دهۀ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارۀ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از 13.8 به 12.65 رسیده است و در سال‌های اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.

انواع بلوغ زودرس

بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم می‌شود:

• بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهم‌ترین علل آن می‌توان به تومورهای مغزی، آسیب‌های تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمون‌های تخمدان، بیضه‌ها و غدد آدرنال می‌شود.
• بلوغ زودرس محیطی ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوق‌کلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدان‌ها یا بیضه‌ها است. این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیش‌ازحد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانه‌های بلوغ را بدون فعال‌شدن محور مرکزی مغزی به وجود می‌آورند.

عوامل بلوغ زودرس

عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند. همچنین برخی اختلالات مانند عفونت‌ها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاری‌های مغزی یا صدمات جسمی نیز می‌توانند موجب بلوغ زودرس شوند. عواملی نیز مانند حضور طولانی‌مدت والدین خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و فضای مجازی، ورود شبکه‌های ماهواره‌ای، ریختن قبح مسائل جنسی در جامعه، شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگ‌تر و حضور بیش‌ازحد کودکان در جمع بزرگ‌سالان، ازجمله عواملی هستند که به رشد هورمونی و بروز بلوغ زودرس در کودکان دامن می‌زنند. وراثت، چاقی و جنسیت از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.

براساس پژوهش‌ها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنج‌برابر پسران است و استرس و اضطراب نقش قابل‌توجهی در ایجاد این اختلال در دختران دارد.

علائم و تشخیص بلوغ زودرس

علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی و در دختران قاعدگی، آکنه، رشد سینه‌ها و رشد مو در ناحیۀ آلت تناسلی است. از طریق آزمایش خون، رادیوگرافی استخوان‌های دست‌وپا، معاینه، تحلیل تاریخچۀ خانوادگی، ام.آر.آی مغزی و آزمایش تیروئید می‌توان بلوغ زودرس را تشخیص داد.

عوارض بلوغ زودرس

بلوغ زودرس پیامدهای منفی گسترده‌ای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال می‌تواند موجب کوتاهی قد، ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب، توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها در بزرگسالی شود. در بعد روانی و رفتاری، کودکان مبتلا به بلوغ زودرس با مشکلاتی چون اضطراب، وسواس، ضعف روحیه، اختلال فکری و نیز گرایش به خودارضایی و بی‌بندوباری مواجه می‌شوند. در سطح اجتماعی نیز این کودکان اغلب با دشواری‌هایی در تحصیل و مدرسه روبرو شده و ممکن است به‌سمت بزهکاری و ناهنجاری‌های رفتاری سوق یابند.

پیشگیری از بلوغ زودرس

پیشگیری نقش محوری در مقابله با بلوغ زودرس ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که حدود ۹۰درصد راهکارهای مقابله با این پدیده بر تدابیر پیشگیرانه و تنها ۱۰درصد بر روش‌های درمانی استوار است. ایجاد روابط خانوادگی محبت‌آمیز و عاطفی، رعایت حریم شخصی میان والدین و فرزندان، انتخاب مدرسه و دوستان مناسب و هم‌سن برای کودکان، محدود کردن دسترسی به فضای مجازی و تلویزیون، رعایت اصول اخلاق جنسی در خانواده، پرهیز از شوخی‌های رکیک و بوسیدن بیش از حد فرزندان، توجه به پوشش مناسب و خودداری از آرایش کودکان باعث پیشگیری از بلوغ زودرس در کودکان هستند. تغذیۀ مناسب، جلوگیری از چاقی مفرط کودکان و کاهش مصرف مواد غذایی کنسروی حاوی مواد نگهدارنده نیز ازجمله اقدامات پیشگیرانه از ابتلای کودکان به بلوغ زودرس هستند.

درمان بلوغ زودرس

بعد از ابتلا درصورتی‌که کودکِ بیمار، مبتلا به بیماری زمینه‌ای دیگری نباشد، با تزریق دارویی چون لوپرولید تکامل به تأخیر می‌افتد؛ اما با توجه به علت بروز، ممکن است در برخی مواقع نیاز به جراحی مغز باشد.

منابع

• «بلوغ زودرس چیست؟ + دلایل بلوغ زودرس»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «بلوغ زودرس چیست؟»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «بلوغ زودرس»، وب‌سایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
• «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ می‌دهد؟»، وب‌سایت دکتر دکتر، آخرین به‌روزرسانی: 14 تیر 1405ش.
• «بلوغ زودرس عامل افزایش این سرطان در زنان جوان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 30 مهر 1403ش.
• «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وب‌سایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «رشد فیزیولوژیک»، وب‌سایت ویستا، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش.
• «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
• «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامهٔ رسالت، شمارهٔ ۶۳۴۷، تاریخ انتشار: ۲ بهمن ۱۳۸۶ش.
• آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش.
• بابکان راد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وب‌سایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
• جاودانی، حسن، «بلوغ زودرس مرکزی»، وب‌سایت دُروانا، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «چه کنیم فرزندمان دچار بلوغ جنسی زودرس نشود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 15 آذر 1402ش.
• حجاری، سارا، «بلوغ دیررس، بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۱۳، ۱۳۸۴ش.
• خرم‌آبادی، فاطمه، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وب‌سایت دکترتو، آخرین به‌روزرسانی: 16 اردیبهشت 1405ش.
• رامجردزاده، زینب و حکیم‌زاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
• صداقت‌زادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعه‌پذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
• عطایی، فاطمه، «بچه‌ای با حرف‌های گنده گنده»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: 9 فروردین 1400ش.
• علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوش‌نامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
• قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش.
• کرمی، علی‌اکبر، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وب‌سایت ارولوژی کریمی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
• مزارعی، «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ می‌دهد؟»، وب‌سایت مجلهٔ دکتردکتر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
• مویری، حشمت و ربانی، علی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینه‌ای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، مجلهٔ دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران، سال ۶۰، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۳۸۱ش.
• نجفی علمی، محمود، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیب‌ها، راهکارها»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۶۶ و ۳۶۷، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۹ش.