پیشنویس:خاندان قاجار
خاندان قاجار؛
نامگذاری
بر اساس پژوهشهای انجامشده، واژه «قاجار» ریشه در زبان ترکی داشته و از مصدر «قاجار» بهمعنای «قرار کردن» گرفته شده است و علامت «آر» در آن نقش اسم فاعلی دارد؛ از این رو، معانی چون کسی که قرار میکند، مرد دونده یا کسی که در کوهستان میدود برای آن ذکر شده است. برخی منابع تاریخی این گروه را به منطقه گنجه در آذربایجان مرتبط دانسته و آنها را مردمانی جنگاور و سلحشور توصیف کردهاند. به باور برخی محققان، این نامگذاری بهدلیل مهارتهای نظامی خاص، از جمله کسب اطلاعات از دشمن (قچرچی یا راهنما)، صورت گرفته است.[۱]
پیشینه و و ریشههای قبیلهای
به نوشته برخی مورخان، ایل قاجار از جمله ایلات ترکزبان تأثیرگذار در تاریخ ایران است که نام آن بیش از پنج قرن در منابع تاریخی ثبت شده است. درباره ریشه و نسب این ایل، دیدگاههای مختلفی مطرح شده که برخی بر پایه روایتهای رسمی دوره قاجار و برخی بر اساس شواهد زبانی و جغرافیایی استوار است. به گفته مورخان عصر قاجار، آنان با هدف ارتقای جایگاه نظامی و مشروعیتبخشی به این سلسله، نسبنامههایی تدوین کردند که قاجارها را به مغولان و به ویژه شخصیتی به نام «قاجار نویان» از امیران عصر هلاکوخان و غازانخان متصل میساخت؛ اما به نظر پژوهشگران، این انتسابها به دلیل عدم وجود مدارک معتبر در منابع همعصر مغول، از اعتبار تاریخی چندانی برخوردار نیست. در مقابل، برخی محققان این ایل را از ترکان شرقی و یا بازماندگان طوایف جلالیر دانستهاند که پیش از مغول یا همزمان با آن به مناطقی از ایران، آناتولی و سوریه کوچیدهاند. همچنین به باور برخی پژوهشگران، وجود نامهای جغرافیایی متعدد با پسوند یا پیشوند «قاجار» در نقاط مختلف ایران و نیز اشاره به مهارتهای جنگی و جاسوسی (قچرچی) در منابع کهن، احتمال شکلگیری هویت ایلی قاجار را بر پایه کارکردهای نظامی و راهنمایی (و نه صرفاً خویشاوندی قبیلهای) تقویت میکند. به نظر میرسد که قاجارها ابتدا گروهی از ترکان ساکن آسیای مرکزی یا پیرامون آن بودهاند که در جریان تحولات بزرگ عصر مغول و ایلخانی، به تدریج در مناطق آذربایجان، گنجه، استرآباد و مازندران پراکنده شده و در طول زمان، هویتی مستقل و ایلی یافتهاند.[۲][۳]
پانویس
منابع
تکمیل همایون، ناصر (۱۳۹۲). خاستگاه تاریخی ایل قاجار. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
«قاجارها از چه نژادی بودند». وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی. ۱۱ مهر ۱۳۹۷. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.