فرار از خانه

فرار از خانه

غزل حیدری دختر 17ساله متاهل اهوازی، که بعد از فرار از خانه، به دست همسرش کشته شد

پادکست مقاله | 🡇 noicon

فرار از خانه؛ ترک منزل و خانواده بدون اجازهٔ سرپرست قانونی.

گریختن فرزندان از خانه به‌منظور ترک خانواده و بدون اجازهٔ والدین یا وصی قانونی آنها که اصطلاحاً فرار از خانه نامیده شده، نوعی واکنش نوجوانان یا جوانان نسبت به شرایطی است که از نظر آنها نامساعد، غیرقابل تحمل و تغییرناپذیر انگاشته می‌شود. بسته به نظام ارزشی حاکم در هر جامعه این عمل می‌تواند نوعی هنجارشکنی و آسیب اجتماعی به‌شمار آید. فرار از خانه معمولاً به‌دلیل مشکلات خانوادگی، اجتماعی یا اقتصادی اتفاق می‌افتد و می‌تواند به پیامدهای جدی منجر شود. مهم‌ترین پیامدها شامل آسیب‌های جسمی، روانی و اجتماعی است.

تعریف

فرار از خانه به اقدام به دوری و عدم بازگشت به منزل و ترک اعضای خانواده، بدون اجازه از والدین، قیّم یا وصی قانونی گفته می‌شود. این پدیده، نوعی واکنش نسبت به شرایطی است که از نظر فرد نامساعد، غیرقابل تحمل و بعضاً تغییرناپذیر تلقی می‌شود و معمولاً به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی برای کاهش ناخوشایندی و خلاصی از محرک‌های آزاردهنده انجام می‌شود. فرار از خانه در نگاه اول پدیده‌ای فردی به نظر می‌رسد، اما با توجه به پیامدهای گسترده‌ای که بر خانواده و جامعه دارد، یکی از آسیب‌های اجتماعی جدی محسوب می‌شود. این اقدام نوعی انحراف و نقض مقررات خانواده شناخته شده است که به جرایم دیگر منجر می‌شود.

انواع فرار از خانه

فرار از خانه از جهات مختلفی تقسیم‌بندی شده است. از نظر جنس و تأهل؛ از نظر اطلاع خانواده؛ از نظر همراهان؛ از نظر مدت زمان؛ از نظر مبدأ و مقصد و از نظر تکرار.

• از نظر جنس و تأهل: فرار از خانه در هر دو جنس زن و مرد و در هر دو گروه مجرد و متأهل رخ می‌دهد. این پدیده در دختران، معمولاً با سرنوشت‌هایی چون زندگی در بهزیستی، زندان یا مراکز بازپروری همراه است. پسران به‌دلیل حس آزادی و استقلال بیشتر و نیز خطرپذیری کمتر در فضای بیرون از منزل، تمایل بیشتری به فرار از خانه دارند. در مورد پسران، ترک منزل پس‌از دوازده سالگی معمولاً فرار محسوب نمی‌شود، زیرا بسیاری از آنان در این سن به کار مشغول می‌شوند.
• از نظر انگیزه‌های روان‌شناختی: پدیدهٔ فرار دختران با دو رویکرد اصلی تحلیل می‌شود: در رویکرد انگیزشی: رفتار افراد تحت‌تأثیر عواملی مانند نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی شکل می‌گیرد. دختران ممکن است بر اثر تحقیر در مدرسه، فرار از مناقشات خانوادگی، یا جست‌وجوی لذت‌هایی مانند مصرف الکل یا روابط جنسی که در خانه ممنوع است، دست به فرار بزنند. در رویکرد شخصیتی: این رویکرد بر رابطهٔ میان فرار و ویژگی‌های شخصیتی مانند هیجان‌پذیری، خطرپذیری و تکانشی بودن تأکید دارد. احساس عدم تسلط بر زندگی، میل به رفتارهایی را برمی‌انگیزد که بیانگر ناامیدی و درماندگی هستند، ازجمله فرار از خانه.
• از نظر سن: نخستین تصمیم برای فرار از خانه معمولاً از حدود ۹ سالگی آغاز می‌شود. در این سن، فرار معمولاً خطرناک نیست؛ زیرا کودکان پس‌از چند ساعت سرگردانی و پریشانی به خانه بازمی‌گردند. اما اگر با تنبیه شدید مواجه شوند، ممکن است به فرار مجدد یا حتی خودکشی روی آورند. در بازهٔ سنی ۱۲ تا ۲۰ سالگی، میل به فرار، جدی‌تر و مستمرتر می‌شود. دلایل اصلی فرار کودکان و نوجوانان شامل جست‌وجوی استقلال، خشم، عدم کنترل هیجان، هیجان‌خواهی و خودمختاری است.
• از نظر انگیزه: متخصصان، فرارها را بر اساس انگیزه به سه دسته تقسیم کرده‌اند: اول، فرار واکنشی: با هدف هشدار و اعتراض به شرایط موجود. برای نمونه، نوجوانی که خود را در خانه نادیده گرفته شده می‌بیند، با فرار کردن، قصد آگاه‌سازی والدین و جلب توجه آنان را دارد. دوم، فرار برای زندگی راحت: در این حالت فرد، خانواده را مانعی بر سر راه آزادی و فعالیت‌های خود می‌بیند و با ترک خانه به‌دنبال سبک زندگی آزادانه‌تر است. سوم، فرار برای آینده: در این نوع، افراد به‌منظور ساختن آینده‌ای دلخواه و مستقل، از خانه می‌گریزند.
• از نظر اطلاع خانواده: در بیشتر موارد، فرار به‌صورت ناگهانی و بدون اطلاع خانواده رخ می‌دهد. پسران معمولاً قصد خود را به‌صورت تهدید به فرار، به خانواده اطلاع می‌دهند.
• از نظر همراهان: فرار به‌صورت تنها، فرارهای گروهی و فرار با جنس مخالف برای دوستی و قرار ملاقات رخ می‌دهد.
• از نظر مدت‌زمان: اگر فرار بی‌برنامه باشد و فرد با مشکلات متعددی مواجه شود، معمولاً کوتاه‌مدت است. اما اگر مشکلات خانوادگی حاد و عمیق باشد، فرار ممکن است بدون بازگشت باشد.
• از نظر مبدأ و مقصد: فرار معمولاً از شهرستان‌ها به شهرهای بزرگ، یا از شهرها به کشورهای دیگر صورت می‌گیرد.
• از نظر تکرار: فرار به دو دستهٔ اولین بار و فرار مجدد باوجود تلاش مددکاران برای بازگشت فرد به خانه تقسیم می‌شود.

علل و زمینه‌های فرار از خانه

فرار از خانه پدیده‌ای چندعلتی است که ریشه در تعامل پیچیده‌ای از عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی دارد. پژوهش‌ها نشان داده است که بین فرار از خانه با جنسیت، دلبستگی به خانواده و دوستان، و نابسامانی خانواده ارتباط مستقیم وجود دارد.

• عوامل خانوادگی: براساس آمارها مهم‌ترین عوامل فرار، به‌ویژه در دختران، ناشی از نابسامانی خانواده است؛ به‌گونه‌ای که ۸۰درصد دختران فراری متعلق به خانواده‌های نابسامان هستند. درگیری‌ها و تنش‌های مداوم در خانه، طلاق والدین، نداشتن سرپرست یا بدسرپرستی، خشونت خانگی و فقدان ابراز محبت، تنبیه زیاد، شنیدن ناسزا، مشکلات ارتباطی و مشاجره‌های دائمی، آزار جنسی از سوی خانواده، کم‌رنگ بودن ارزش‌های اخلاقی و ضعف والدین در انتقال مهارت‌های زندگی ازجمله عواملی هستند که دختران را به فرار از خانه سوق می‌دهند. همچنین تبعیض بین فرزندان، محدودیت‌های شدید و در مقابل، آزادی مطلق آنان، و سخت‌گیری‌های غیرمنطقی و بی‌جای بزرگ‌سالان از دیگر عوامل مهم در این زمینه به‌شمار می‌رود.
• عوامل روانی و شخصیتی: ویژگی‌های فردی و روانی نقش مهمی در تصمیم به فرار دارند. اختلالات روحی، عاطفی و افسردگی، حس بی‌ارزشی، خردشدگی و عزت‌نفس پایین، ناتوانی در حل مسئله و کمبود مهارت‌های زندگی، پایین بودن سطح تعلیم و تربیت، نگرش منفی به خود و احساس تبعیض، ضریب هوشی پایین (میانگین حدود ۸۸درصد در برخی پژوهش‌ها) و سن بلوغ و آسیب‌پذیری دوران نوجوانی ازجمله عواملی هستند که افراد را در معرض فرار از خانه قرار می‌دهند.
• عوامل اجتماعی و فرهنگی: تغییرات اجتماعی و فرهنگی نیز به افزایش فرار از خانه دامن می‌زنند. گسترش شبکه‌های اجتماعی و شکاف بین نسلی، تأخر فرهنگی والدین در تطابق با توقعات فرزندان، نقش رسانه‌ها در عادی‌سازی فرار از خانه از طریق فیلم‌ها و سریال‌ها، تغییر ارزش‌ها و بحران هویت در جوانان، تشویق دوستان و همسالان دارای سابقه فرار، و نحوهٔ گذران اوقات فراغت و نگرش مثبت به فضای بیرون از خانه ازجمله عواملی هستند که احتمال فرار را افزایش می‌دهند.
• عوامل ویژهٔ زنان متأهل، مردان و پسران: زنان متأهل عمدتاً به‌دلیل مشکلات اخلاقی همسر مانند خیانت، خشونت خانگی و رفتارهای نادرست از خانه فرار می‌کنند، مردان متأهل نیز به‌دلیل ناتوانی در تأمین هزینهٔ زندگی، نداشتن قدرت اِعمال خشونت و کتک خوردن توسط زنان دست به فرار می‌زنند. پسران نیز خلأ عاطفی، نبود رابطهٔ مناسب با والدین و تشویق دوستان را از علل اصلی فرار خود عنوان می‌کنند.
• نقش سخت‌گیری‌های ازدواج: در برخی موارد، سخت‌گیری خانواده‌ها در ازدواج فرزندان یا ترس از ازدواج اجباری، موجب می‌شود که دختران و پسران با فرار از خانه به‌دنبال تحقق خواسته‌های خود باشند.

آمار فرار از خانه

آمار جهانی

فرار از خانه پدیده‌ای است که در سراسر جهان رخ می‌دهد و الگوهای سنی و جنسیتی مشخصی دارد. براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، سالانه بیش از یک میلیون نوجوان ۱۳ تا ۱۹ ساله از خانه‌های خود فرار می‌کنند که از این تعداد، ۶۰ تا ۷۰درصد را دختران و ۳۰ تا ۴۰درصد را پسران تشکیل می‌دهند. در سطح بین‌المللی، دوران نوجوانی و سنین زیر ۱۸ سال به عنوان آسیب‌پذیرترین دوران برای وقوع این پدیده شناخته می‌شود. در آمریکا سالانه حدود ۱٫۵ میلیون کودک از خانه فرار می‌کنند. به ازای هر هفت نوجوان، یک نفر از خانه فرار می‌کند که بیشتر آنها پسر هستند. درصد بالایی از دختران نوجوان فراری در آمریکا به خانواده‌هایی با مشکلات اقتصادی و اجتماعی شرایط نامتعادل تعلق دارند و دچار حاملگی قبل‌از ازدواج می‌شوند و در رفتارهایی مانند بی‌بندوباری جنسی، ولگردی و خودکشی درصد بالاتری از پسران دارند.

آمار در ایران

براساس اعلام سازمان بهزیستی در ایران، سالانه بین ۱۰ تا ۱۵درصد از دختران ۱۴ تا ۱۸ ساله از خانه فرار می‌کنند، هرچند کارشناسان معتقدند این آمار تنها مربوط به دخترانی است که خدمات دریافت کرده‌اند و الزاماً نشان‌دهندهٔ کل موارد فرار نیست. فرار در پسران نیز رخ می‌دهد، اما به‌دلیل حساسیت کمتر اجتماعی، آمار دقیقی از آن در دسترس نیست و آنان معمولاً در مراکز کودکان کار یا مراکز شبه‌خانواده ساماندهی می‌شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ۴۴درصد از دختران فراری پیش‌از فرار با یکی از والدین زندگی می‌کرده‌اند و فرار دختران در ایران شش برابر پسران است؛ همچنین ۴۴درصد آنان ترک‌تحصیل کرده و بیش از ۳۵درصد سابقهٔ اعتیاد دارند.

سن فرار در ایران به ۹ سالگی کاهش یافته و سالانه حدود شش هزار دختر با رشد سالانه ۱۵ تا ۲۰درصدی از خانه می‌گریزند. بیشترین آمار فرار مربوط به استان‌های خوزستان و لرستان است و شهرهای تهران، مشهد، رشت، اصفهان و شیراز به‌ترتیب مقصدهای اصلی فراریان محسوب می‌شوند. از نظر تأمین مخارج، نیمی از دختران فراری فاقد سرپناه مشخص هستند و روش‌های تأمین مخارج‌شان شامل برداشتن پول از خانه، ۲۲درصد، قرض گرفتن، ۸درصد، خودفروشی، ۵درصد، کار کردن، ۴درصد، دزدی، ۶درصد، تبادل موادمخدر، ۵درصد، زندگی با جنس مخالف، ۶درصد و ۱۰درصد نیز بدون برنامه هستند.

حدود ۵درصد از دختران فراری به‌دلیل ناسازگاری با والدین، ۵درصد مشکلات روانی، ۱۵درصد اوضاع نامساعد مالی، ۳درصد اعتیاد، ۱۳درصد نبود امنیت در خانه، ۱۶درصد اغفال، ۷درصد گرایش به موضوعات انحرافی، ۵درصد ازهم‌پاشیدگی خانواده، ۵درصد ازدواج نابسامان، ۷۰درصد برخورد ناشایست والدین، ۵۳درصد کنترل شدید رفتار توسط سرپرست و والدین، ۴۰درصد به‌دلیل فرزند طلاق بودن، ۳۰درصد وجود اعضای معتاد در خانواده، ۲۲درصد داشتن سابقهٔ زندان و ۷درصد به‌دلیل اینکه غالباً شاهد مشاجره در خانواده بوده‌اند، اقدام به فرار کرده‌اند.

پیامدهای فرار از خانه

از منظر کارشناسان فرار از خانه نه‌تنها مشکلات فرد را حل نمی‌کند، بلکه او را وارد چرخه‌ای از آسیب‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌کند که پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه دارد، برخی از این پیامدها عبارتند از:

پیامدهای فردی

فرار از خانه موجب بی‌خانمانی، سردرگمی و افزایش مخاطرات روانی می‌شود. نوجوانان فراری به‌دلیل ناتوانی در کنترل هیجان، قادر به ارزیابی موقعیت جدید نیستند و به‌جای حل مسئله، دچار رفتارهای پرخطر می‌شوند که آسیب‌های روانی و اجتماعی جدی به دنبال دارد. در مورد دختران فراری، آمارها نشان می‌دهد که به ۶۰درصد از آنها در هفتهٔ اول تعرض جنسی می‌شود و بیش از نیمی برای کسب سرپناه یا پول، هر روز ارتباط جنسی دارند. همچنین بسیاری از دختران فراری جذب باندهای فساد می‌شوند و طبق آمار بین‌المللی، این باندها سالانه ده میلیون دلار از قاچاق و تجارت دختران و زنان سود می‌برند. پیامدهایی چون خودفروشی، اعتیاد، ابتلا به بیماری‌های مقاربتی و کاهش سن آسیب‌های اجتماعی از دیگر عوارض فرار دختران است.

پیامدهای خانوادگی

فرار از خانه ضربه‌ای شدید به حیثیت و شرافت خانواده وارد کرده و باعث بدنامی و ننگ خانوادگی می‌شود. همچنین نمایانگر ناکارآمدی، اختلاف و تعارض در خانواده است. پس‌از فرار، بازگشت به خانه برای فرد دشوار و فضای خانواده تحمل‌ناپذیر می‌شود و احتمال تشکیل خانواده برای دختران فراری کاهش می‌یابد.

پیامدهای اجتماعی

فرار از خانه هرچند پدیده‌ای فردی به‌نظر می‌آید، اما منشأ رفتارهای ضداجتماعی، آشفتگی و اختلال در جامعه است. افزایش جرم و جنایت، بی‌بندوباری جنسی، توزیع موادمخدر، تشکیل باندهای فساد و بهره‌کشی از دختران نوجوان، رواج روسپی‌گری، شیوع بیماری‌های مقاربتی و کاهش امنیت و سلامت اجتماعی ازجمله پیامدهای اجتماعی فرار از خانه به‌شمار می‌رود. همچنین این پدیده به گسترش کودکان خیابانی و بزهکاری دامن می‌زند و سرمایه‌های اجتماعی و آینده‌سازان جامعه را از بین می‌برد.

راهکارهای پیشگیری فرار فرزندان از خانه

کارشناسان برای پیشگیری از فرار فرزندان از خانه، راهکارهای متنوعی را در حوزه‌های ارتباطی، آموزشی، روانی و فرهنگی ارائه داده‌اند که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

1. بهبود ارتباط والدین با فرزندان: والدین باید بدانند که نحوهٔ رفتار با نوجوانان متفاوت از کودکان است و با برقراری ارتباطی نزدیک و صمیمی، از درون آنها باخبر شوند. همچنین جدی گرفتن هرگونه تهدید به ترک خانه، حتی اگر به‌قصد باج‌گیری باشد، به‌مراتب بهتر از بی‌توجهی و مواجه شدن با فرار واقعی است.
2. تقویت نقش مدارس و آموزش‌وپرورش: بیشترین آمار فرار مربوط به سنین تحصیل در مدارس است. آموزش مهارت‌های زندگی، مدیریت کنترل رفتار، برخورداری از آموزش رایگان، تناسب امکانات آموزشی با زندگی واقعی، استفاده از مشاوران و مددکاران مجرب در مدارس و ایجاد تحولات فرهنگی بنیادی در افزایش سطح دانش دانش‌آموزان ازجمله اقدامات مؤثر در این حوزه است.
3. حمایت روانی و عاطفی از فرزندان: ارتقای تعادل شخصیتی و انعطاف‌پذیری مانند عزت‌نفس، خودپندارهٔ مثبت، خودکنترلی، خودگردانی و خوش‌بینی، ایجاد پیوندهای عاطفی در خانواده، مراقبت والدین، امن نگه داشتن محیط خانه، آموزش فرزندان برای بیان مشکلات، همدلی با آنها در بحران‌ها و جویا شدن علل تهدید به فرار ازجمله اقدامات ضروری است.
4. نقش رسانه در آگاه‌سازی: رسانه‌ها با ارائهٔ ارزش‌ها، آموزش مهارت‌های اجتماعی، آگاه‌سازی کودکان از موقعیت‌های خطرناک، نقد رفتارهای نابهنجار و ارتقای موفقیت‌جویی در نوجوانان و همچنین به تصویر کشیدن واقعیت تلخ زندگی دختران فراری برای عبرت دیگران می‌توانند نقش مؤثری در پیشگیری ایفا کنند.
5. توانمندسازی فرهنگی خانواده‌ها: آموزش مهارت‌های فرزندپروری، همسوسازی ارزش‌های خانواده با محیط آموزشی و رسانه برای ایجاد تعادل در پیشگیری از فرار کودکان و نوجوانان، و افزایش آگاهی والدین نسبت به حقوق و جایگاه خود و مشارکت آنان در برنامه‌های پیشگیرانه از دیگر راهکارهای اساسی به‌شمار می‌رود.
6. تمایلات مذهبی: به‌عنوان عامل نظارتی، موجب جلوگیری از فرار از خانه می‌شود. آمارها نشان می‌دهد که افراد با عقاید مذهبی که جامعه‌پذیری خود را در خانواده گذرانده‌اند و برای خانواده و نقش آن اهمیت قائل هستند، به‌دلیل اعتقاد و پای‌بندی به اصول شرع از لذایذ افسارگسیخته دوری می‌کنند.

کتاب عوامل پیشگیرانه فرار دختران از منزل

حمایت از فراریان

مددکاران مستقر در پارک‌ها و پایانه‌های مسافربری، دختران و پسران فراری را شناسایی می‌کنند. پذیرش افراد فراری در مراکز بهزیستی به‌صورت خودمعرف، دستور قاضی یا نیروی انتظامی و اورژانس اجتماعی است.

آمار تلخ فرار دختران از خانه در روزنامه دیدبا

منابع

• افراسیابی، حسین و عرب مقدم، نرگس، «مطالعهٔ عوامل مرتبط با گرایش نوجوانان به فرار از خانه»، فصلنامهٔ دانش انتظامی، شمارهٔ دوم، ۱۳۹۰ش.
• «افزایش فرار مردان همسردار از خانه»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
• «انگیزه و انواع فرار از خانه»، وب‌سایت روان‌شناسی میگنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۰ش.
• «انواع فرار از خانه»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۳ش.
• «ارتباطات مجازی فرار از خانه را به فرار در خانه تبدیل کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تایخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۳ش.
• اعزازی، شهلا، «خشونت خانوادگی- خشونت اجتماعی»، نامهٔ انجمن جامعه‌شناسی ایران، ویژه‌نامه همایش آسیب‌های اجتماعی ایران، تهران، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۰ش.
• «بررسی عوامل روانی- اجتماعی مرتبط با فرار دختران از خانه»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۳۹۸ش.
• «بن‌بستی به نام فرار از خانه»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «بیشترین سن فرار از خانه چند سالگی است؟ چرا نوجوانان فراری به تهران و مشهد روی می‌آورند»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران: ایسکانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «جایی برای توجه به دخترانی که سرپناه ندارند»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۴۰۱ش.
• «چرا دختران از خانه فرار می‌کنند؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۹ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «چقدر دختر فراری در ایران وجود دارد؟» همشهری‌آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۴۰۰ش.
• حقیقت‌دوست، زهرا، «عوامل زمینه‌ساز فرار دختران از خانه»، فصلنامهٔ رفاه اجتماعی، شمارهٔ سیزده، تابستان ۱۳۸۳ش.
• «دختران و پسران فراری به این ۵ استان می‌روند! علل فرار از خانه!»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: ۶ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «سرنوشت متفاوت دختران فراری در مشهد/ رفتار اصلاح‌گرانه با پناهندگان به امام مهربانی‌ها»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «سن دختران فراری هر روز کاهش می‌یابد»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۳۸۸ش.
• عابدی تهرانی، طاهره و افشاری، فاطمه، «تأثیر رسانه در گسترش مصادیق بی‌بندوباری (فرار از خانه و روابط جنسی نامشروع) و راه‌حل‌های آن»، فقه و حقوق خانوده، شمارهٔ ۵۵، پاییز و زمستان ۱۳۹۰ش.
• «علل و پیامدهای فرار دختران از خانه»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۳ش.
• «فرار از خانه»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۲ش.
• «فرار از منزل چیست و علل فرار دختران از خانه چیست؟»، وب‌سایت مؤسسهٔ حقوق سروش نافعان دادمان، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۲ش.
• «فرار دختر و پسر برای ازدواج»، وب‌سایت مهر پارسیان، تاریخ بارگذاری: ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ش.
• قاسمی، اعظم و دیگران، «اثربخشی رفتار درمانی عقلانی- هیجانی بر سیستم‌های فعال‌ساز/ بازداری رفتاری، رفتارهای پرخطر جنسی و اجتناب تجربی در نوجوانان دارای سابقهٔ فرار از خانه»، رویش روان‌شناسی، شمارهٔ دوازده، اسفند ۱۴۰۰ش.
• گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمهٔ منوچهر منصوری، تهران، نی، ۱۳۷۸ش.
• معظمی، شهلا، فرار دختران چرا؟، تهران، گرایش، ۱۳۸۲ش.
• معظمی، شهلا و اسمعیلی، محسن، «جرم‌شناسی پدیدهٔ فرار از منزل نوجوانان»، رهیافت پیشگیری از جرم، دورهٔ سوم، تابستان ۱۳۹۹ش.
• میرزمانی، محمود و دیگران، «ویژگی‌های زمینه‌ای دختران و زنان گریزان از خانه، تحت پوشش مراکز بازپروری سازمان بهزیستی استان تهران»، مجلهٔ تازه‌های روان درمانی، شماره ۳۳ و ۳۴، ۱۳۸۳ش.
• هاشمی، سیدضیا و دیگران، «پیامدهای فرار دختران از منزل»، نشریهٔ رفاه اجتماعی، دوره ۱۱، شماره ۴۰، ۱۳۹۰ش.
• «یک تصمیم غلط، یک دنیا پشیمانی»، وب‌سایت میگنا، تاریخ بازدید: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «۳۱ خانهٔ سلامت به دختران فراری خدمات می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۳۹۷ش.

• Nye, Ivan, F. “Family Relationships and Delinquent Behaviour”, New york, John Wiley Press, 1975.