پیشنویس:روز علوم اجتماعی
روز علوم اجتماعی؛ مناسبتی علمی برای بزرگداشت علوم اجتماعی ایران و یاد غلامحسین صدیقی.
روز علوم اجتماعی در ایران، مناسبتی علمی برای توجه به جایگاه علوم اجتماعی و نقش آن در شناخت مسائل جامعه است. این مناسبت با یاد غلامحسین صدیقی و شکلگیری آموزش دانشگاهی علوم اجتماعی در ایران پیوند دارد و با برگزاری نشستها و برنامههای علمی در دانشگاهها و انجمنهای تخصصی گرامی داشته میشود.
معرفی
روز علوم اجتماعی در ایران در ۱۲ آذر برگزار میشود. این مناسبت با زادروز غلامحسین صدیقی، از بنیانگذاران جامعهشناسی دانشگاهی در ایران، ارتباط دارد. صدیقی از نخستین استادان جامعهشناسی در دانشگاه تهران بود و در شکلگیری آموزش دانشگاهی و نهادهای پژوهشی این رشته نقش داشت. تأسیس مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در سال ۱۳۲۷ش از مهمترین اقدامات او بود؛ این مؤسسه بعدها به دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران تبدیل شد. تعیین ۱۲ آذر بهعنوان روز علوم اجتماعی با هدف توجه به جایگاه این دانش و تقویت ارتباط میان شاخههای مختلف علوم اجتماعی مطرح شده است.
تاریخچه
پیشنهاد اختصاص ۱۲ آذر به روز علوم اجتماعی در سال ۱۳۹۳ش و همزمان با برگزاری یادمان غلامحسین صدیقی از سوی انجمن جامعهشناسی ایران مطرح شد. استادان، پژوهشگران و دانشجویان حاضر در این برنامه با انتشار بیانیهای خواستار ثبت این روز شدند. گردهم آوردن شاخهها و تخصصهای مختلف علوم اجتماعی، تقویت ارتباط میان انجمنهای علمی و ایجاد زمینه برای تعامل میان نسلهای مختلف استادان، پژوهشگران و دانشجویان از اهداف این پیشنهاد بود.
نخستین دورۀ این مناسبت در سال ۱۳۹۳ش در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد و در سالهای بعد دانشگاههای شهید بهشتی، بوعلیسینا، یزد، خوارزمی و دانشگاه مدنی آذربایجان میزبان آن بودند. در سومین دوره، در سال ۱۳۹۵ش، پیشنهاد تشکیل دبیرخانۀ دائمی روز ملی علوم اجتماعی ایران مطرح شد و پس از تأیید دانشگاه بوعلیسینا و انجمن جامعهشناسی ایران، این دبیرخانه در دانشگاه بوعلیسینا مستقر شد.
گرامیداشت
برنامههای این مناسبت در دورههای مختلف در قالب همایش، نشست تخصصی و پنل علمی برگزار شده و محورهای آنها متناسب با مسائل علوم اجتماعی تغییر کرده است. آموزش و پژوهش علوم اجتماعی، مطالعات شهری، جامعه مدنی و سیاستگذاری و گفتوگوی بیننسلی از جمله موضوعات این برنامهها بوده است. در برخی دورهها نیز از استادان، پیشکسوتان و کنشگران این حوزه تجلیل یا میراث علمی استادان درگذشته بررسی شده است.
در سال ۱۴۰۰ش، این برنامه بهصورت مجازی و با مشارکت جامعهشناسان ایرانی خارج از کشور برگزار شد. سال ۱۴۰۱ش مراسم برگزار نشد و در سال ۱۴۰۲ش برنامهها با محوریت گفتوگوی بیننسلی میان استادان، دانشجویان و کنشگران علوم اجتماعی ادامه یافت. در سال ۱۴۰۳ش نیز مجموعهای از نشستهای علمی از ۸ تا ۱۴ آذر در تهران و دیگر شهرها برگزار شد که موضوعاتی مانند نسبت علوم اجتماعی با دانشگاه، دولت و نهادهای مدنی را دربرمیگرفت.
از دیگر برنامههای مرتبط با بزرگداشت پیشگامان این حوزه، نشان علوم اجتماعی دکتر غلامحسین صدیقی است که از سوی انجمن جامعهشناسی ایران برای تقدیر از استادان و فعالان علوم اجتماعی برگزار میشود. پنجمین دورۀ این نشان در اردیبهشت ۱۴۰۴ش، پس از وقفهای دهساله، برگزار شد و از شش استاد در حوزههای مختلف علوم اجتماعی تقدیر به عمل آمد. جایگاه علمی، فعالیتهای انجمنی و مدنی و اثرگذاری اجتماعی از معیارهای انتخاب تقدیرشدگان این دوره بود.