داروی تجاوز

داروی تجاوز
ساختار شیمیایی فلونیترازپام یا روهیپنول
پادکست مقاله | 🡇 noicon
عنوان اصلی	داروی تجاوز
عنوان انگلیسی	Date Rape Drug
شاخه علمی	سلامت عمومی سم‌شناسی جرم‌شناسی
نوع مفهوم	ماده ناتوان‌کننده
معنای اصطلاحی	مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل تعرض جنسی به‌کار می‌روند
حوزه کاربرد	تعرض جنسی جرائم جنسی
منشأ تاریخی	سوءاستفاده مجرمانه از داروها و مواد تضعیف‌کننده سیستم عصبی مرکزی
مرتبط با	تجاوز جنسی پزشکی قانونی خشونت جنسی
اهمیت	نقش مستقیم در تسهیل تجاوز و دشوارسازی اثبات جرم و پیگیری قانونی
آثار مرتبط	پرونده تجاوز به ژیزل پلیکو

داروی تجاوز؛ گونه‌ای ماده شیمیایی ناتوان‌کننده با کارکرد تسهیل تعرض جنسی.

داروی تجاوز به مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی گفته می‌شود که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل تعرض جنسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد با سرکوب سیستم عصبی مرکزی، هوشیاری، قدرت تصمیم‌گیری و حافظه قربانی را مختل کرده و توانایی مقاومت وی را در برابر مهاجم از بین می‌برد. همچنین پیگیری قانونی و اثبات جرم را با دشواری‌های جدی مواجه می‌سازد. این داروها که اغلب فاقد رنگ، بو و مزه هستند، تنها به قرص‌های خواب‌آور محدود نمی‌شوند و طیف وسیعی از مواد از جمله الکل و داروهای صنعتی را شامل می‌شوند. امروزه دسترسی به این مواد از طریق فضای مجازی و در قالب‌های فریبنده‌ای همچون خوراکی‌های معمول گسترش یافته است.

ماهیت و مکانیسم اثر داروی تجاوز

داروی تجاوز برای توصیف موادی به کار می‌رود که استفاده از آن‌ها در یک موقعیت آسیب‌زا، ماهیت آن‌ها را به ابزار جرم تغییر می‌دهد. این داروها اغلب تضعیف‌کنندهٔ سیستم اعصاب مرکزی هستند که باعث خواب‌آلودگی، شل شدن عضلات و جلوگیری از دفاع فرد در برابر تجاوز می‌شوند. خطرناک‌ترین ویژگی این ترکیبات، ایجاد اختلال در حافظه است؛ به‌طوری که قربانی پس از بازگشت هوشیاری، تصویر واضحی از وقایع رخ‌داده در زمان حادثه ندارد.

تفاوت داروی تجاوز با داروهای بی‌هوشی

تفاوت داروی تجاوز از داروهای بی‌هوشی، این است که قربانی در حالی که چشمانش همه چیز را می‌بیند، در وضعیت خواب‌آلود، گیج، ناتوان و بی‌هوش قرار دارد؛ به همین دلیل احتمال درگیری میان قربانی و متجاوز و در نهایت باقی‌ماندن نشانه‌های تجاوز کاهش می‌یابد.

انواع رایج داروی تجاوز

الکل یکی از اصلی‌ترین عوامل تسهیل‌کنندهٔ تجاوز است؛ آمارها نشان می‌دهد که در ۵۰درصد تجاوزهای گزارش‌شده، مصرف الکل دخیل بوده که قضاوت و واکنش‌های قربانی را مختل کرده است. در کنار الکل، داروهای صنعتی متعددی در این دسته قرار می‌گیرند:

• فلونیترازپام یا روهیپنول: بنزودیازپین قوی است که باعث شل‌شدن عضلات و فراموشی می‌شود.
• گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB): تضعیف‌کننده سیستم عصبی که به‌دلیل بی‌رنگ و بی‌بو بودن، برای ناتوان‌سازی قربانی و ایجاد خواب‌آلودگی عمیق، استفاده می‌شود.

شیوه‌های توزیع و دسترسی به داروی تجاوز

گزارش‌ها حاکی از آن است که بازار فروش این مواد به فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها کشیده شده است. فروشندگان در کانال‌های تلگرامی و صفحات عمومی، انواع قرص‌های خوراکی و استنشاقی را با تبلیغاتی نظیر «بی‌بو و بی‌مزه» و «اثر تضمینی» عرضه می‌کنند. یکی از شیوه‌های نوین و خطرناک توزیع، عرضه این مواد در قالب آدامس و شکلات با شعارهای تبلیغاتی فریبنده مانند «افزایش میل جنسی» یا «مناسب مهمانی» است. همچنین فروشندگان برای ناشناس ماندن، امکان پرداخت از طریق رمزارز را برای خریداران فراهم کرده‌اند که ردیابی آن‌ها را دشوارتر می‌سازد.

چالش‌های داروی تجاوز

• دشواری اثبات تجاوز: اثبات قانونی تجاوزهایی که با داروهای ناتوان‌کننده صورت می‌گیرند، با چالش‌های حقوقی مضاعفی روبه‌رو است. اغلب، قربانی پس از آگاهی از تعرض، با موانع جدی روبه‌رو می‌شود و ممکن است از پیگیری منصرف شود. اگرچه مجازات تجاوز به‌عنف در ایران مطابق قانون اسلام، اعدام است، اما روند اثبات آن، به‌ویژه در موارد پیچیده، نیازمند شواهد بسیار دقیق است. به گفته وکیل‌ها، صدور رأی در این پرونده‌ها با احتیاط زیادی صورت می‌گیرد. این احتیاط به‌دلیل آن است که داروی تجاوز کمترین رد و نشان فیزیکی یا کلامی را بر جای می‌گذارد.
• چالش‌های پزشکی قانونی: در این پرونده‌ها، تشخیص پارگی و کبودی ناشی از مقاومت قربانی کمتر دیده می‌شود؛ زیرا دارو توانایی مقاومت فیزیکی را از فرد سلب می‌کند؛ بنابراین تمرکز بر آنالیزهای بیولوژیک و سم‌شناسی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد؛ اما اثبات وقوع تجاوز با استفاده از دارو، در پزشکی قانونی با محدودیت‌های زمانی روبه‌رو است. به‌دلیل دفع سریع بسیاری از این داروها از بدن، دقت آزمایش‌های سم‌شناسی پس از ۷۲ ساعت نخست حادثه، به‌شدت کاهش می‌یابد.

پیامدهای روان‌شناختی داروی تجاوز

قربانیان تعرضات جنسی ناشی از این داروها با آسیب‌های روانی پایداری مواجه می‌شوند. مطالعات نشان می‌دهد که افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، احساس گناه و فکر خودکشی در میان این افراد شیوع بالایی دارد. عوارضی همچون پرخاشگری و افسردگی می‌تواند تا سال‌ها پس از حادثه ادامه یابد و بر سلامت روان قربانی اثر بگذارد.

پرونده‌ تجاوز به ژیزل پلیکو

ژیزل پلیکو در حال وارد شدن به دادگاه-AFP

ژیزل پلیکو، زن فرانسوی، به‌مدت ۱۰ سال قربانی تجاوزهای مکرر بود که همسرش با خوراندن «داروی تجاوز» او را بی‌هوش می‌کرد و سپس ده‌ها مرد غریبه را برای تجاوز دعوت می‌کرد. این جنایت‌ها در سال ۲۰۲۰م و پس از کشف فیلم‌ها و تصاویر در رایانه همسرش فاش شد. دادگاه فرانسه دومینیک پلیکو را به ۲۰ سال زندان و سایر متجاوزان را نیز به حبس محکوم کرد.

خانم پلیکو در دادگاه از فروپاشی کامل زندگی و آسیب‌های عمیق روانی خود سخن گفت و توضیح داد که این تجاوزها در مکانی رخ داده که قرار بود امن‌ترین فضای زندگی‌اش باشد. او تأکید کرد با وجود زنده‌بودن جسمی، آنچه بر او گذشته برایش به‌معنای مرگ در همان خانه و روی تختش بوده است. به گزارش رسانه‌های فرانسوی، این پرونده به نمادی از «فرهنگ تجاوز» و سکوت تحمیلی بر قربانیان خشونت جنسی در فرانسه تبدیل شده است.

به گزارش رسانه‌های فرانسوی، دادگاه ژیزل پلیکو ابعاد پنهان فرهنگ تجاوز جنسی در فرانسه را آشکار کرده است. به گفتۀ کارشناسان، بسیاری از موارد تجاوز در فرانسه به‌دلیل نبود شواهد هرگز گزارش نمی‌شوند؛ به‌طوری که حدود ۸۰درصد از زنان قربانی شکایتی ثبت نمی‌کنند و بخش قابل‌توجهی از پرونده‌های مطرح‌شده نیز به نتیجه نمی‌رسد. دبیرکل کمیسیون ملی مشاوره حقوق بشر فرانسه اعلام کرده است که دو سوم تجاوزهای جنسی در خانه‌های شخصی رخ می‌دهد و پرونده پلیکو نشان داد متجاوزان اغلب افراد عادی جامعه هستند، نه مجرمان حرفه‌ای. بررسی‌ها حاکی از آن است که خشونت جنسی در فرانسه به سطحی هشداردهنده رسیده است.

منابع

• ناهیدی، فاطمه و دیگران، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه‌کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان در سال ۱۳۹۳»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره ۳۵، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶ش.
• ربانی، نفیسه و کوهی، سحر، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، دومین همایش ملی ارتقای سلامت فرد، خانواده و جامعه، ۱۴۰۰ش.
• «زن فرانسوی که مورد تجاوز پنجاه مرد قرار گرفت: «بدنم گرم است اما مرده‌ام»»، وب‌سایت رادیو فردا، تاریخ درج مطلب: 16 شهریور 1403ش.
• دفتر هماهنگی و نظارت بر امور درمان و بازتوانی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، تهران، پرفر، ۱۳۸۲ش.
• «فرهنگ تجاوز با بررسی پرونده‌ ژیزل پلیکو»، وب‌سایت فرارو؛ تاریخ درج مطلب: 3 دی 1403ش.
• «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۴۰۴ش.
• «محاکمه تاریخی پرونده پلیکو در فرانسه در میانه ثبت موج‌های هشداردهنده خشونت جنسی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1403ش.
• ناروقه، نعمت‌اله و رضایی، محسن، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، دوره ۱۳، شماره ۳، ۱۴۰۳ش.
• «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۴۰۴ش.
• یونسی، فاطمه و جعفری، فاطمه، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، تهران، مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ۱۳۹۷ش.