مدیریت زمان

مدیریت زمان، مهارت صرفِ بهینه زمان در فعالیت‌های روزانه.

مفهوم‌شناسی

مدیریت زمان، از نظر اصطلاحی، به تقسیم زمان با هدف انجام فعالیت‌های روزمره، هدفمند و خاص، همراه با فرایند نظم‌‌بخشی و برنامه‌ریزی گفته می‌شود. محدود نبودن، یکسان بودن برای همه و گذرا بودن از جمله ویژگی‌های زمان است.

فوایدِ مدیریت زمان

بهره‌وری، پیشرفت، شهرت، دستیابی به اهداف مهم کاری و شخصی، افزايش انرژي، انگيزه، کنترل زندگي و پيشگيري از اتلاف وقت، از جمله فواید مدیریت زمان است. به گفتۀ کارشناسان، استفادة مؤثر از زمان، به انسان کمک می‌کند که نگاه هدفمند به زندگی داشته باشد و فراغت خود را با خوش‌گذرانی‌های باطل هدر ندهد.

نشانه‌های ضعف در مديريت زمان

پژوهشگران برای ضعف در مدیریت زمان، نشانه‌های زیر را بیان کرده‌اند:

1. تأخیر مداوم در جلسات و قرارها؛
2. سرگردانی در انجام کارهاي گوناگون؛
3. ناتواني در انتخاب اهداف؛
4. پرداختن به جزئيات؛
5. درماندگي در امور شخصی و کاری.

آسیب‌های نداشتن مدیریت زمان

از جمله آسیب‌های عدم مدیریت زمان، تمام نکردن امور و کارهای محول‌شده، ضعف در کیفیت کار، پیشرفت نکردن و داشتن اضطراب است.

علل کمبودِ وقت

واقعی نبودن اهداف، رؤیاپردازی افراطی، ضعف در تصمیم‌گیری، ضعف در اولویت‌بندی امور و حل مسئله، کمال‌طلبی، اهمال‌کاری، واگذار نکردن برخی از کارها به دیگران و هدر دادن فرصت‌های مفید از علت‌های کمبود وقت است.

مدیریت زمان در آموزه‌های دینی

فرصت زندگی، سلامتی، ثروت، فراغت و جوانی از جمله فرصت‌های گذرا و پایان‌پذیری هستند که در آموزه‌های اسلامی، بهره‌برداری حداکثری از آنها سفارش شده است. امام علی نشناختن فرصت‌ها و بهره نبردن به موقع از آن را موجب تباه شدن زمان و ناکامی و حسرت دانسته و هشدار داه است که لذت‌های پست، فرصتِ رسیدن به مرتبه‌های بالا را از بین می‌برد و شاید چیزی که از دست رود، دیگر جبران‌شدنی نباشد. هرکسی به کاری بی‌فایده مشغول شود، کارهای مهم او، از دست می‌رود.

در برخی روایات، توصیه شده است که آدمی، زمان و فرصت روزانه را به چهار بخش تقسیم کند:

1. مناجات با خدا؛
2. گذران زندگی و معاش؛
3. همنشینی با برادران و افراد خیرخواه و آگاه‌ شدن از نواقصِ فردی؛
4. لذت‌های حلال و تجدید قوا.

راهکارهای مدیریت زمان

پژوهشگران برای مدیریت زمان به راهکارهای زیر اشاره کرده‌اند:

1. مشخص کردن اهداف و ارزش‌ها؛
2. اولويت‌بندي مناسب؛
3. شناسایی موانع استفاده بهینه از زمان؛
4. تهیه فهرست روزانه و تعیین کردن مدت زمان انجام هر کاری.

منابع

• ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بيروت، دار صادر، 1414ق.
• ابن‌شعبه حَرّانی، حسن، تحف العقول، ترجمه: علی‌اکبر الغفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1404ق.
• اقلیدی‌نژاد، علی، «گذری بر مفهوم‌شناسی مدیریت و برنامه‌ریزی در تبلیغ دینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 3 اسفند 1387ش.
• تميمي آمدي، عبد‌الواحد بن محمد، غُرَر ‌الحِكم و دُرَر‌ الكلم،‌ مصحح سيد مهدى‌ رجائى، قم، دار‌الكتاب الإسلامي‌، چاپ ‌دوم‌، 1410‎ق.‌
• جمعی از نویسندگان، دانشنامه امام علی، پایگاه تخصصی عاشورا ، بی‌تا.
• درافشان، محمدحسین، حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی از منظر آیات و روایات، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی، 1392ش.
• ذوالقدر، زهرا، «مدیریت زمان چیست؟»، وب‌سایت چطور، تاریخ درج مطلب: آذر 1399ش.
• «زمان را مدیریت کنید»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب:10 خرداد 1395ش.
• عسکری، بهنام، «مدیریت زمان»، قم، فصلنامه معارف اسلامی، شماره 97، 1360ش.
• عزیزی، سمیه و همکاران، «واکاوی اصول گذراندن اوقات فراغت از منظر قرآن و عترت»، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، شماره 39، 1400ش.
• کاکاویسی، سالم، «تعریف مدیریت (معنی لغوی و اصطلاحی مدیریت)»، وبلاگ مدیریت در ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مهر ۱۳۸۷ش.
• «مدیریت زمان چیست و تکنیک‌های آن کدام است؟»، وب‌سایت متمم، تاریخ بازدید: 3 تیر 1401ش.
• «ميزگرد مديريت اسلامى»، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، ماهنامه معرفت، شماره 17، تابستان 1375ش.
• مصطفایی، مجتبی، «7 تکنیک برای مدیریت زمان»، وب‌سایت گام برتر، تاریخ بازدید: 2 مرداد 1401ش.