کشتی لوچو

کشتی لوچو؛ ورزش پهلوانی و سنتی مازندران.

لوچو یک نوع کشتی محلی و مختص به بومیان استان مازندران است. این کشتی با شیوه و ابزار‌های خاصی برگزار می‌شود و اهالی منطقه، خود جایزه برندۀ نهایی این ورزش باستانی را فراهم می‌کنند. کشتی لوچو نوعی همبستگی و یک‌دلی را میان اهالی منطقه ترویج می‌کند و موجب تقویت روحیۀ پهلوانی و جوانمری میان ورزشکاران می‌شود و از کارکردهای فرهنگی، تربیتی، اجتماعی و اقتصادی برخوردار است.

مفهوم‌شناسی

واژۀ «لوچو» در گویش محلی به‌معنای لبۀ‌چوب است و در اصطلاح به چوب بلندی با طول تقریبی ۳ متر و قطر ۶ تا ۱۲ سانتی‌متر گفته می‌شود که پارچه خلعتی بر بالای آن بسته می‌شود. این چوب و پارچه روی آن به‌عنوان نماد، در محل برگزاری کشتی نصب می‌شود.

تاریخچه

کشتی لوچو از ورزش‌های باستانی و اصیل مازندران است و قدمت چند صد ساله دارد. این ورزش بومی جایگاه خاصی به لحاظ فرهنگی و باور‌های ارزشی میان مردم مازندران دارد. این کشتی در گذشته در جشن پایان شالی‌کاری و جشن‌های عروسی برگزار می‌شد.

زمان برگزاری کشتی لوچو

کشتی لوچو به‌صورت معمول، در ایام بیکاری روستاییان در یک یا چند روز متوالی برگزار می‌شد. همچنین مردم محلی در مناسبت‌های خاص مانند اعیاد مذهبی و ملی، قبل و بعد از نشا‌کاری، پس از درو‌کردن شالی، هنگام تشکیل بازار‌های محلی و عروسی‌ها به برگزاری کشتی لوچو می‌پرداختند. امروزه ورزش پهلوانی لوچو، هر سال در 28 تیرماه در آیینی که به جشن مردگان معروف است، برگزار می‌شود.

شرایط برگزاری کشتی لوچو

کشتی لوچو به خاطر مرام پهلوانی نهفته در آداب و رسوم آن از احترام ویژه‌ای در میان مردم مازندران برخوردار است. این ورزش بومی دارای قوانین و شرایط متعددی است که عبارت‌اند از:

1. مقدمات مسابقه: ریش سفیدان و بزرگان منطقه، زمان و مکان مسابقه را تعیین کرده و آن را به اطلاع اهالی محله‌های همجوار، پهلوانان و مردم سایر بخش‌ها و شهرستان‌ها می‌رسانند.
2. داوران: داوری کشتی لوچو را یک تا سه نفر از پیشکسوتان، عهده‌دار می‌شوند. در اصطلاح محلی داور را میان‌مج می‌نامند. داوران به‌دلیل سابقه قهرمانی، دارای جایگاه و احترام خاصی نزد مردم هستند و در کشتی لوچو به آنها احترام می‌گذارند.
3. هزینۀ مراسم: هزینه برگزاری مراسم و نیز جوایز کشتی‌گیران، به صورت جمعی و توسط اهالی یک یا چند روستا تأمین و پرداخت می‌شود.
4. جوایز مسابقه: در مسابقات بزرگ و رسمی، جوایز و هدایا گوسفند و گاو است که آن را به‌پای چوب لوچو می‌بندند.

شیوۀ برگزاری کشتی لوچو

اعلان برگزاری مسابقه با نواختن ساز و دهل صورت می‌گیرد. پس از آن کشتی محلی با حریف‌طلبی شروع می‌شود. در این کشتی هر یک از طرفین می‌کوشد تا یک یا چند نقطه از بدن حریف را به زمین بزنند. در شرایطی که کشتی‌گیر به خطر می‌افتد، با زدن کف دو دست به هم از ادامۀ مسابقه خودداری می‌کند؛ اما حق خارج شدن از زمین را ندارد. از جمله فنون رایج در کشتی لوچو می‌توان به دست‌کاپ، غاز بال، برات، پس‌کاپ و تاش‌کاپ اشاره کرد. در این کشتی پهلوانی هر‌گونه ضربه‌زدن به کتف به بدن یا سر حریف، گرفتن گوش یا گرفتن انگشت دست یا آسیب‌رساندن عمدی خطا محسوب می‌شود. در انتهای مسابقه برندۀ نهایی این کشتی جوایز خود را که به پای چوب لوچو بسته شده برداشته و چوب لوچو را بر دوش گرفته به نشانۀ پیروزی همراه با اهالی روستا و همراهان به محل خود می‌برد. در گذشته کشتی لوچو ممکن بود تا چندین ساعت به‌طور مداوم ادامه پیدا کند تا یک نفر برنده از زمین بیرون بیاید وگرنه کشتی تمام نمی‌شد، اما امروزه برای این کشتی، زمان‌ محدودی تعریف شده است و اگر حریفان در زمان مشخص‌شده مساوی شوند با قرعه‌کشی برنده را انتخاب می‌کنند.

لباس کشتی لوچو

لباس لوچو نوعی پوشش سنتی مربوط به استان مازندران بوده که از بند و شلوار مخصوص تشکیل شده است. این پوشش خاص، گاهی با کیسه‌های ضخیم دوخته‌شده که اصطلاحاً به شلوار چاقا و کرباس معروف بوده است. در گذشته ضخامت و کیفیت پارچۀ به‌کار رفته در این لباس به‌گونه‌ای بوده که هنگامی که پهلوان بند آن را محکم می‌گرفت، پاره نمی‌شد. استحکام بالای این لباس سبب‌شده که پهلوان از این طریق قدرت خود را به نمایش بگذار‌د. امروزه به‌دلیل ازبین‌رفتن این لباس کشتی‌گیران نمی‌توانند از فنون بند و پس‌کاسه استفاده کنند.

شهر‌های میزبان کشتی لوچو

کشتی لوچو به‌عنوان یک ورزش باستانی، پهلوانی و محلی در بسیاری از مناطق مازندران به‌ویژه در فریدون‌کنار، بندپی و جویبار برگزار می‌شود. از مشهور‌ترین لوچوکار‌های مازندران می‌توان به کشتی‌گیر نامدار و از نوابغ کشتی ایران و جهان، امامعلی حبیبی اشاره کرد.

کارکرد

1. فرهنگی: کشتی از جمله ورزش‌هایی است که روحیه‌ پهلوانی را در ورزشکار می‌افزاید و راه و رسم مردانگی را به او نشان می‌دهد. همچنین کشتی لوچو سبب پر‌کردن زمان بیکاری و اوقات فراغت جوانان به‌صورت سالم می‌شود.
2. تربیتی: اساس کشتی لوچو بر جنبه‌‌های پهلوانی، احترام به حریف، پرهیز از تکبر و خودخواهی، رعایت ارزش‌های اسلامی و اخلاقی، استوار است. در گذشته لوچوکار پیروز، جایزه خود را با دیگران تقسیم می‌کرد. این امر نوعی روحیۀ پهلوانی، انفاق و کمک به همنوعان را در میان مردم ترویج می‎‌دهد.
3. اجتماعی: این مسابقه در بسیاری از مناطق استان مازندران برای شناسایی پهلوان‌ترین فرد محل یا منطقه انجام شده است. در گذشته کسی که در مسابقات پهلوان می‌شد تا یک سال دیگران حق کشتی‌گرفتن با او را نداشتند و لقب پهلوان پهلوانان در این یک سال از آن او بود؛ این امر سبب افزایش منزلت اجتماعی وی در میان عموم مردم می‌شد.
4. اقتصادی: گسترش این ورزش محلی در سطح منطقه توسعه گردشگری و جذب گردشگر نیز یاری می‌رساند.

فراموشی کشتی لوچو

با گسترش انواع کشتی فرنگی و آزاد، امروزه کشتی لوچو در بوتۀ فراموشی قرار گرفته است. ترویج سبک‌های مدرن کشتی سبب شده حتّی لباس‌های سنّتی لوچو نیز از یاد‌ها برود. بسیاری از لوچوکاران پیشکسوت به‌عنوان پهلوانان فراموش شده‌ این دیار، خواهان زدودن زنگار از چهرۀ این مسابقه محلی هستند. بر اساس آمار انجمن کشتی لوچوی مازندران تا ۳۰ سال پیش افزون بر چهار هزار لوچوکار در استان فعالیت داشتند، اما اکنون تعداد آنها به ۳۰۰ نفر هم نمی‌رسد.

منابع

• «آشنایی با کشتی لوچو – مازندران»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: 7 اسفند 1391ش.
• «کشتی لوچو؛ ورزش بومی و سنتی مازندران»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 31 اردیبهشت 1402ش.
• مهدوی، سید محمد صادق و جلیلی، سید علی، «بررسی تأثیر ورزش بر همبستگی و توسغه اجتماعی در روستاهای استان مازندران (مطالعه موردی: روستاهای بابل و جویبار)»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی، شماره 3، 1395ش.
• یوسفنژاد، محمدرضا، «کشتی لوچو مازندران در ورطه فراموشی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1400ش.