کشف الاسرار و عدّة الابرار
کشف الاسرار و عُدّة الابرار؛ تفسیری از قرآن کریم به زبان فارسی
کشفالاسرار و عُدّهالابرار که بهنام اختصاری کشفالاسرار معروف است، تفسیری از قرآن، اثر ابوالفضل رشیدالدین میبدی، است که در سال ۵۲۰ق، نوشته شده است.[۱] وی، در این اثر، از کتاب «تفسیر الهروی» از خواجه عبدالله انصاری الهام گرفته است. برخی این اثر را تکمیل شدهی تفسیر خواجه عبدالله میدانند. برخی از سیرهنویسان و مورخان معتقدند که میبدی به شاگردی خواجه میپرداخته است.[۲]
این کتاب، بهعنوان منبعی غنی از تفسیر، تأویل، معارف اسلامی، شعر و ادب عربی و فارسی شناخته شده است.
انگیزه نگارش کشفالاسرار
بنابر آنچه ابوالفضل میبدی در مقدمه همین کتاب مطرح کرده، وی، پس از مطالعه کتاب تفسیر قرآن خواجه عبدالله انصاری، شیفته آن شده و تصمیم میگیرد که مطالب استاد خویش را که به ایجاز و اختصار بیان شده، تکمیل کند. او تصمیم میگیرد تا حقایق سخن و لطایف تذکیر را بههم پیوند داده و راه را برای خوانندگان این تفسیر هموار نماید.[۳]
محتوای کشفالاسرار
کتاب تفسیر قرآن میبدی، بر سه نگرش استوار است:
۱)النوبة الاولی که شامل ترجمه آیات قرآن است. در این بخش، میبدی تمام دقت خود را بهکار گرفته تا ترجمهای دقیق و واژه به واژه از عربی به فارسی انجام دهد و امانت را در کلام خداوند، رعایت کند؛
۲)النوبة الثانیة که در رابطه با دلایل نزول آیات و نقلقول سایر مفسران پیش از او در اینباره است؛
۳)النوبة الثالثة که در رابطه با ذکر برخی از تأویلهای عارفانه و اشاراتی است که در بعضی از آیات صورت گرفته است.[۴]
کشفالاسرار، یکی از بزرگترین و غنیترین کتابهای تفسیر قرآن به زبان فارسی است که با رویکرد عارفانه نوشته شده و علاوه بر شیرینی زبان فارسی، نکات جالب عرفانی، تفسیری، تاریخی و ادبی آن نیز چشمگیر است.
ویژگیهای کتاب کشفالاسرار
کتاب کشفالاسرار را از چند نظر میتوان بهعنوان یک اثر ادبی در زبان فارسی دانست؛ یکی خصایص لغوی و دستوری، و دوم نکات ادبی و عرفانی بسیار آن.[۵] همچنین این تفسیر، در بهترین سبک و زیباترین عبارات ادبی نوشته شده است.
چاپ و انتشار کشفالاسرار
این کتاب، برای اولینبار، بهاهتمام علیاصغر حکمت، در ۱۰ جلد، هر جلد حاوی ۸۰۰ صفحه، توسط دانشگاه تهران (در سالهای ۱۳۳۱-۱۳۳۹ش) به چاپ رسید.[۶]
برخی نسخ خطی این اثر نیز در موزهها و کتابخانههای ایران نگهداری میشوند، مانند نسخه شماره ۲۰۹ در کتابخانه مسجد سپهسالار، نسخه شماره ۱۲۳۲در کتابخانه ملی و دو نسخه در کتابخانه ملک تهران.[۷]
حبیبالله آموزگار، تلخیصی از این ده جلد را در دو جلد ارائه کرده است. دکتر محمدجواد شریعت نیز در یک جلد، فهرستی از مطالب موجود در کشفالاسرار را به چاپ رسانده است.[۸]
پانویس
- ↑ مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج1، 1381ش، ص2244.
- ↑ صفا، تاریخ ادبیات ایران، ج2، ص257 و 883 و 930-932.
- ↑ ميبدي، كشفالاسرار و عدةالابرار، ج1، 1344ش، ص1.
- ↑ ركني يزدي، برگزيدة كشفالاسرار و عدةالابرار، 1374ش، ص11.
- ↑ حلبي، مباني عرفان و احوال عارفان، 1377ش، ص434.
- ↑ طبري، زبدةالآثار، 1372ش، ص316.
- ↑ ميبدي، كشفالاسرار و عدةالابرار، ج1، 1344ش، ص ب (مقدمه).
- ↑ رکنی، «ویژگیهای ترجمه قرآن در تفسیر کشفالاسرار»، تابستان 1372ش، ص30؛
شریعت، فهرست تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار، 1390ش، ص5-10.
منابع
- حلبي، علياصغر، مباني عرفان و احوال عارفان، تهران، اساطير، چ2، 1377ش.
- رکنی، محمدمهدی، «ویژگیهای ترجمه قرآن در تفسیر کشفالاسرار»، مترجم، سال سوم، شماره دهم، تابستان 1372ش.
- ركني يزدي، محمدمهدي، برگزيدة كشفالاسرار و عدةالابرار، تهران، سمت، چ1، 1374ش.
- شریعت، محمدجواد، فهرست تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار، تهران، امیرکبیر، 1390ش.
- صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات ایران، تلخیص محمد ترابی، تهران، فردوس، 1355ش.
- طبري، محمدعلي، زبدةالآثار، تهران، اميركبير، چ1، 1372ش.
- مصاحب، غلامحسين، دايرةالمعارف فارسي، تهران، جيبي، چ3، 1381ش
- ميبدي، ابوالفضل رشيدالدين، كشفالاسرار و عدةالابرار، بهاهتمام علياصغر حكمت، تهران، ابنسينا، چ2، 1344ش.