برودریدوزی؛ ایجاد دوختهای تزیینی اطراف برشها و منافذ کوچک پارچه.
برودریدوزی (به فرانسوی: Broderie) بهمعنای گلدوزی انگلیسی است و گاه با نام سایهروشندوزی شناخته میشود. برودریدوزی، هنر تزیین پارچه است که با ایجاد سوراخهایی به شکل گل، برگ یا اشکال هندسی و گلدوزی اطراف آنها انجام میگیرد و بافتی برجسته ایجاد میکند. این هنر که ترکیبی از برش و دوخت است، در قرن نوزدهم در دورهٔ ویکتوریا به شکل امروزی خود در انگلستان شکل گرفت و به اوج رسید. در ایران نیز این هنر در دورهٔ قاجار روی لباسهای اشرافی با نخهای طلایی و ابریشمی دیده میشد و امروزه مراکز اصلی تولید آن در استان هرمزگان متمرکز است. از برودریدوزی در تزیین لباسهای سبک تابستانی، وسایل پارچهای مانند کوسن، سجاده، رومیزی و پرده و نیز آثار تزیینی حجمی استفاده میشود.
تعریف برودریدوزی
واژهٔ Broderie anglaise کلمهٔ فرانسوی بهمعنای گلدوزی انگلیسی است که در دورهٔ ویکتوریا شکل گرفت.[۱] برودریدوزی نوعی تزیین پارچه است که با ایجاد سوراخهایی بهشکل گل، برگ یا اشکال هندسی و گلدوزی اطراف آنها انجام میشود و بافتی برجسته ایجاد میکند.[۲] این هنر ترکیبی از برش و دوخت است که در نهایت پارچهای زیبا و ظریف را پدیدمیآورد. در برودریدوزی اطراف برشها و منافذ کوچک پارچه با انواعی از دوختها تزیین شده و به پارچههایی با الگوهای منظم و تکراری تبدیل میشوند.[۳] برودریدوزی بهصورت دستی یا با چرخ خیاطی انجام میشود؛ روش دستی دقت و ظرافت بیشتری دارد اما زمانبر است، در حالیکه روش ماشینی سریعتر بوده و جزئیات کمتری دارد.[۴]
تاریخچه
هنر برودریدوزی، که گاه با نامهایی چون سایهروشندوزی نیز شناخته میشود، با وجود اختلاف نظرهایی دربارهٔ خاستگاه آن، در قرن نوزدهم و بیستم میلادی در انگلستان به شکل امروزی خود شکل گرفت و رواج یافت. هنر برودریدوزی در دوران ویکتوریا به اوج خود رسید و در اوایل قرن بیستم میلادی نیز به نمادی از مد تبدیل شد.[۵] چون نوع دوخت برودریدوزی در کشورهای اروپایی متداول بوده، کارشناسان از آن بهعنوان دوخت اروپایی یاد میکنند.[۶] برخی منابع به کتودامن و کیف برودریدوزی شده زنان فرانسوی در دهه ۱۹۴۰م اشاره کردهاند.[۷] با وجود این، استفاده از هنر برودریدوزی در سدههای قدیمیتر مانند سده چهارم میلادی[۸] و حتی بهرهگیری از آن توسط جامعه مسلمان ازجمله دوره فاطمیان در مصر،[۹] گزارش شده است.
در آرایههای تزئینی زنان ایرانی در دوره قاجار به پیراهنهای زنان طبقات اشرافی اشاره شده که با نخهای طلایی[۱۰] یا نخهای ابریشمی نقرهایرنگ برودریدوزی شدهاند.[۱۱] برودریدوزی در گذشته به شکلهای مختلفی[۱۲] در بیشتر نقاط ایران رایج بوده؛ اما امروزه مراکز عمدهٔ تولید این هنر در استان هرمزگان بهویژه شهرهای بندر لنگه، بندرعباس و میناب دیده میشود.[۱۳]
پارچهٔ برودریدوزی
پارچهٔ برودریدوزی پارچهای نازک و سبک، از جنس پنبه یا کتان است و از آن برای هنر برودریدوزی روی انواع لباسها و محصولات تزیینی و دکوری استفاده میشود. پارچهٔ برودریدوزی اغلب در رنگهای سفید، کرم و طیفهای صورتی، آبی و سبز با عرضها و وزنهای مختلف دیده میشود.[۱۴] همچنین در برودریدوزی از نخهای همرنگ استفاده میشود و بهکار بردن رنگهای متضاد و تیره کمتر معمول است.[۱۵]
روشهای اجرای برودریدوزی
ببرودریدوزی بهطور کلی در سه شیوه اجرا میشود: در روش نخست، اطراف یا درون نقوش با انواع کردونهدوزی برای استحکام پارچه تزیین میشود؛ در روش دوم، تمام سطح طرح با دوختهای برودری و بندکشی پوشانده میشود. شیوهٔ سوم ترکیبی از دو روش پیشین است که با بهکارگیری دوختهای متنوع، ظرافت و عمق بصری بیشتری به طرح میبخشد و نیازمند مهارت بالاتری است.[۱۶]
انواع دوختهای برودریدوزی
در برودریدوزی از انواع دوختها بهصورت متوالی استفاده میشود؛ در این توالی، هر تکنیک، نقشی مشخص در تقویت، ایجاد فضای منفی یا افزودن عمق به اثر نهایی ایفا میکند.
- دوخت شلال: این کوک مرزهای طرح را تثبیت میکند و با پوششدهی دندانموشیهای برشخورده، مانع از باز شدن بافت میشود و چارچوبی مقاوم برای مراحل بعدی فراهم میسازد.
- برودری شبکهای: پس از تثبیت مرزها با شلال، فضای مرکزی بریده شده و لبههای آن با دوخت گردونهای ظریف پوشانده میشود تا تأثیری مشبک و توری ایجاد کند.
- برجستهدوزی یا ساتندوزی: به پر کردن کامل فضا با یک سطح صاف و براق گفته میشود؛ در این شیوه، استفاده از شلالهای کمکی در حاشیهها برای افزایش حجم و تفکیک طرح از زمینه ضروری است.
- کردونهدوزی: این تکنیک با استفاده از شلال بهعنوان پایه، با دوخت افقی فشرده و در نهایت پوشش گردونهای، یک بُعد سهبعدی برجسته ایجاد میکند که غالباً برای جزئیات نهایی یا اپلیکهکاریهای تزئینی در لباسها به کار میرود.[۱۷]
کاربرد
برودریدوزی بهصورت ساده در انواع لباس و وسایل پارچهای و بهصورت حجمی در انواع ظروف و وسایل مورد نیاز برای تزیین استفاده میشود.[۱۸] از برودریدوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوارهای زنانه، دور یقه، سرآستین، کوسن، سجاده، تابلو و جلد قرآن استفاده میشود.[۱۹] همچنین بهدلیل سبک و نازکبودن پارچهٔ آن برای دوخت لباسهای نازک تابستانی نیز کاربرد دارد.[۲۰]
پانویس
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وبسایت صنعت و صنایع.
- ↑ احمدی، «لباس زنان فرانسوی در دهه ۱۹۴۰ میلادی»، ۱۳۹۵ش، ص۷–۸.
- ↑ فربود و سیاحی، «بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر»، ۱۳۸۶ش، ص۸۸.
- ↑ فربود و سیاحی، «بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر»، ۱۳۸۶ش، ص۹۱.
- ↑ مافیتبار و شریفزاده، «نظری بر اجزای اصلی تنجامههای زنانه در اندرونی دربار قاجار»، ۱۴۰۱ش، ص۱۸۲؛ احمدی بیرگانی و برفره، «بررسی پوشاک زنان جنوب ایران در سفرنامه سیاحان دوره قاجار»، 1403ش، ص70.
- ↑ رایس، زنان ایرانی و راهورسم زندگی آنان، ۱۳۸۳ش، ص۱۱۵–۱۱۹؛ بایندر، سفرنامه، ۱۳۷۰ش، ص۳۶۵.
- ↑ «مشاغل صنعت و صنایع ایران»، وبسایت صنعت و صنایع.
- ↑ «برگزاری دورۀ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وبسایت جهاد دانشگاهی.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «برودریدوزی ساده و حجمی»، وبسایت صنایع دستی و هنر هما.
- ↑ «صنایع دستی استان هرمزگان»، وبسایت تبیان.
- ↑ «برودریدوزی»، وبسایت هنری.
منابع
- احمدی، فرنوش، «لباس زنان فرانسوی در دهه ۱۹۴۰ میلادی»، فصلنامه علمیتخصصی پارچه و لباس: سندس، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۵ش.
- احمدی بیرگانی، امین و برفره، سیده اسماء، «بررسی پوشاک زنان جنوب ایران در سفرنامه سیاحان دوره قاجار»، ماهنامه پژوهش در هنر و علوم انسانی، شماره ۷۱، آبان ۱۴۰۳ش.
- بایندر، هانری، سفرنامه هانری بایندر، ترجمه کرامتالله افسر، تهران، فرهنگسرا، ۱۳۷۰ش.
- «برگزاری دورهٔ تخصصی رودوزی سنتی در شهرستان بستک»، وبسایت جهاد دانشگاهی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۰ش.
- «برودریدوزی»، وبسایت بلوگفا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ش.
- «برودریدوزی»، وبسایت هنری، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «برودریدوزی چیست؟ ابزارها، تکنیکها و ایدههای ابتکاری»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «برودریدوزی ساده و حجمی»، وبسایت صنایع دستی هما، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۸ش.
- رایس، کلارا کولیور، زنان ایرانی و راهورسم زندگی آنان، ترجمه اسدالله آزاد، تهران، کتابدار، ۱۳۸۳ش.
- «صنایع دستی استان هرمزگان»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۵ش.
- فربود، فریناز و سیاحی، ماهمنیر، «بازتاب مذهب تشیع در طراحی نقوش منسوجات فاطمیان مصر»، فصلنامه مبانی نظری هنرهای تجسمی، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
- «مشاغل صنعت و صنایع»، وبسایت صنعت و صنایع، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۴۰۰ش.