انزوا (فیلم)

انزوا (فیلم)؛ روایتی از زندگی در برابر قضاوت و گذشته افراد

درام اجتماعی «انزوا» به موضوع سوءظن و پیامدهای آن در بستری سنتی می‌پردازد. فیلم با زبانی صریح، برخی رفتارها و روابط اجتماعی را روایت می‌کند و در مسیر داستان از نمادهای دینی و بیانی تأکیدی بهره می‌گیرد. این عناصر در کنار یکدیگر فضایی چندلایه ایجاد می‌کنند که مخاطب را به تأمل در ابعاد مختلف روایت و روابط میان شخصیت‌ها دعوت می‌کند.

معرفی فیلم و عوامل آن

فیلم سینمایی انزوا به کارگردانی مرتضی‌علی عباس میرزایی، نویسندگی احمد رفیع‌زاده و مرتضی‌علی عباس میرزایی و تهیه‌کنندگی پیمان جعفری محصول سال 1395ش در ژانر اجتماعی، درام و مرموز است.

فیلم سینمایی انزوا اکران خود را از تاریخ ۹ اسفند ۱۳۹۶ توسط شرکت پخش‌کننده «آفتاب عالم‌تاب» در سینماهای سراسر کشور آغاز کرد. این فیلم در مدت زمان اکران خود، توانست به رقم فروش ۱۰۳،۳۱۱،۰۰۰ تومان دست یابد که با توجه به بودجه و ژانر اثر، آماری قابل تأمل در کارنامه‌ی تجاری آن محسوب می‌شود.

بازیگران

در فلیم انزوا بازیگرانی چون امیرعلی دانایی در نقش پرویز، شقایق فراهانی، بهنوش بختیاری، لیندا کیانی، جمشید هاشم‌پور، لعیا عباس‌میرزایی در نقش زهره، نادر فلاح، سیامک انصاری و همایون ارشادی به ایفای نقش پرداخته‌اند.

خلاصه داستان

فیلم انزوا روایتگر داستان مردی به نام پرویز است که پس از ۶ سال حبس با ضمانت رئیس زندان، برای شرکت در مراسم تدفین همسرش زهره و سپردن فرزندانش به یک فرد مطمئن، ۷۲ ساعت مرخصی می‌گیرد. زهره در یک حادثه مشکوک و حین فرار از دست فردی ناشناس، با اتومبیلی تصادف کرده و جان باخته است. اما خروج پرویز از زندان، آغازگر کشف حقایقی تلخ است؛ او در همین مدت کوتاه با شایعاتی درباره خیانت همسرش روبه‌رو می‌شود و میان تردید و باور، به‌دنبال حقیقت می‌گردد.

جوایز و افتخارات

فیلم انزوا در جشنواره‌ها و جشن‌های مختلف سینمایی نامزد دریافت جوایز متعددی شده است:

• یازدهمین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی (1396ش): نامزد دریافت جایزه خلاقیت و استعداد درخشان.
• هجدهمین جشن دنیای تصویر (1397ش): نامزد دریافت تندیس بهترین تدوین و نشان عباس کیارستمی.

انتقادات به فیلم سینمایی انزوا

فیلم سینمایی انزوا با انتقادهای مختلفی از سوی کارشناسان و منتقدین حوزه سینما مواجه شده است، ازجمله:

تقابل میان ساختار و محتوا: به گفتهٔ برخی منتقدان، فیلم انزوا از نظر فرمی، ساختاری پرشتاب و متکی بر تدوین سریع، حرکت دوربین و تنوع بصری دارد؛ با این حال، این منابع معتقدند چنین ساختاری با درون‌مایهٔ درام اجتماعی اثر هم‌خوانی کامل ندارد و فاصله میان فرم پرتحرک و محتوای تأمل‌محور، موجب شده فیلم از نظر ژانری و روایی با نوعی عدم انسجام مواجه شود.

نقد بازیگری و شیوه ترسیم شخصیت‌ها: در برخی منابع، نوعی اغراق در بازی برخی نقش‌ها دیده می‌شود که بر باورپذیری شخصیت‌ها تأثیرگذار توصیف شده است. در این گزارش آمده است که شخصیت‌ها بیشتر از طریق کنش‌های بیرونی و واکنش‌های پرتنش ترسیم شده‌اند و کمتر بر بیان درونی احساسات تکیه دارند.

تکرار مضامین کلیشه‌ای: به‌گفتهٔ منتقدان، در این فیلم موضوعاتی مانند قضاوت زودهنگام و شک در روابط زناشویی به تصویر کشیده شده است. در روند داستان، پرویز تحت تأثیر اطرافیان به همسر خود بدگمان می‌شود، اما با پیشرفت روایت، دیدگاه او تغییر می‌کند و نسبت به قضاوت پیشین خود احساس شرمندگی دارد.

تحریف مفهوم غیرت: از نظر برخی منتقدان، در فیلم انزوا غیرت پرویز تحت تأثیر شایعات و فشار اطرافیان به شک ویرانگر تبدیل می‌شود و شخصیت او میان باور به پاکدامنی همسر و هجوم شایعات تنها می‌ماند. از این منظر، فیلم مرز میان غیرت و تعصب را کمرنگ ترسیم می‌کند و غیرت را نه به‌عنوان عاملی برای حفظ خانواده، بلکه به‌مثابه عاملی همراه با بدبینی و فروپاشی روابط بازنمایی می‌کند؛ برداشتی که می‌تواند تلقی متفاوتی از مفهوم غیرت نزد مخاطب ایجاد کند.

گم‌شدن معنای وفاداری در میان شک: به گفتهٔ منتقدان، فیلم انزوا تلاش می‌کند با پرهیز از احساسات سطحی، روایتی از عشق و وفاداری یک مرد به همسرش را در فضایی از محله‌های کم‌برخوردار به تصویر بکشد. برخی منتقدان معتقدند این رویکرد در کنار فضای تیره و حضور شخصیت‌های منفی، کمتر برجسته شده است. همچنین در این نقدها اشاره شده که تمرکز بر موضوع پاکدامنی، تحت‌تأثیر نوع بازنمایی جامعه قرار گرفته و می‌تواند احساساتی مانند اضطراب و ناامیدی را در مخاطب ایجاد کند.

ایجاد تصویر سیاه از حجاب: در برخی نقدها آمده است که فیلم انزوا با تمرکز بر زندگی قشرهای کم‌برخوردار و اجاره‌نشین، از پوشش چادر به‌عنوان یکی از نشانه‌های هویت مذهبی شخصیت‌ها بهره می‌گیرد. به‌گفتهٔ این منتقدان، نحوهٔ بازنمایی ظاهری برخی شخصیت‌ها می‌تواند برای مخاطب برداشت منفی ایجاد کند و روایت فیلم چنان پیش می‌رود که این پوشش لزوماً به‌عنوان عامل مصونیت اخلاقی ترسیم نمی‌شود؛ امری که ممکن است به شکل‌گیری نگاه انتقادی نسبت به این قشر بینجامد.

ترویج دین‌نمایی: روی‌آوردن برخی شخصیت‌ها به دروغ و استفاده ابزاری از اصطلاحات مذهبی برای پیشبرد اهداف شخصی، از عناصر پررنگ روایت فیلم نقد دیگری است که به این فیلم وارد شده است. در این نقد همچنین اشاره شده است که انزوا با تأکید بر تضاد میان ظاهر مذهبی و رفتار شخصیت‌ها، نوعی بازنمایی خاص از دین‌داری ارائه می‌دهد.

عدم توازن در روایت فیلم و گره‌گشایی ناگهانی: به گفتهٔ منتقدان، در بخش عمده‌ای از فیلم انزوا، شواهد به‌گونه‌ای روایت شده‌اند که مخاطب برداشت‌هایی از خیانت می‌کند. در لحظات پایانی، فیلمساز با یک دیالوگ در سکانس تقابل شخصیت‌ها جهت روایت را تغییر می‌دهد و شخصیت زن جایگاه متفاوتی پیدا می‌کند. این نقدها اشاره می‌کنند که تغییر جهت ناگهانی و عدم زمینه‌سازی گسترده می‌تواند باعث شود این بازنمایی برای مخاطب کمتر قابل باور باشد.

بلوغ زودرس و بحران تربیت نسل: فیلم انزوا به‌عنوان اثری درباره تربیت نسل توصیف شده است که در آن کودک با طرح پرسش درباره حبس با واقعیت‌های بزرگ‌سالانه مواجه می‌شود. نویسنده همچنین بر آموزش ارزش‌هایی مانند راستی و جوانمردی به نسل جدید تأکید کرده است.

سیاه‌نمایی بیش از اندازه تحت عنوان دفاع از حقوق زنان: در فیلم انزوا کارگردان با تمرکز بر کرامت زن، روابط اجتماعی را در فضایی تاریک و پیچیده نمایش داده است. ریتم سریع فیلم، برخی از رخدادها را برجسته می‌کند و از نگاه منتقدین، این امر می‌تواند بر درک عمق موقعیت‌ها تأثیر بگذارد و ترکیب این عناصر ممکن است برداشت‌های متفاوتی از رفتارهای اجتماعی و پیام اخلاقی فیلم برای مخاطب ایجاد کند.

پانویس

منابع

• «‏انزوا‏ (1395»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: 7 دی 1404ش.
• ««انزوا» فیلمی احساسی به دور از سانتی‌مانتالیسم»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1396ش.
• امیری کلیائی، مسعود؛ «غیرت و تعصب در «انزوا»»، وب‌سایت سیاست روز، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1396ش.
• «انزوا؛ یک کلاف سر در گم!»، وب‌سایت 598، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1395ش.
• «بازیگران و خلاصه داستان فیلم سینمایی انزوا»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: 16 آبان 1396ش.
• قلی‌پور، محمدحسین؛ «نقد فیلم انزوا»، وب‌سایت فیلموویز، تاریخ درج مطلب: 20 اسفند 1396ش.
• «کارگردان انزوا چه چیزی را از امیر علی دانایی دزدید؟»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: 21 آذر 1396ش.
• «کارگردان فیلم «انزوا»: زنان سرزمین‌ام در معرض قضاوتند اما صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشته‌اند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1396ش.
• گرامی، سعید؛ «نه در حد فیلم سینمایی و نه در قواره جشنواره!»، وب‌سایت منظوم، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.
• گویا، هما؛ «نقد فیلم انزوا / تویی که نمی شناختمت»، وب‌سایت سی‌ و یک نما، تاریخ درج مطلب: 1 آذر 1396ش.
• ناهید، هنگامه؛ «انزوا (۱۳۹۵)»، وب‌سایت هنگامه مفید، تاریخ درج مطلب: 5 آذر 1396ش.