ایولین فاکس کلر؛ فمینیست آمریکایی و آشنا به فیزیک، فلسفه و تاریخ علم.
| ایولین فاکس کلر | |
|---|---|
 ایولین فاکس کلر | |
پادکست مقاله | 🡇
|
ایولین فاکس کلر (Evelyn Fox Keller) فیلسوف، فیزیکدان و فمینیست آمریکایی بود که با نقدهای عمیق خود به رابطه جنسیت و دانش علمی، تأثیر ماندگاری بر مطالعات علم و فمینیسم گذاشت. او که در خانوادهای یهودی-روسی در نیویورک به دنیا آمده و دکترای فیزیک از دانشگاه هاروارد داشت، بعداً به زیستشناسی مولکولی و نقد فلسفی علم گرایش پیدا کرد. کار اصلی کلر معطوف به آشکارسازی پیشفرضهای جنسیتی در بنیانهای علم مدرن بود؛ او استدلال میکرد که استعارههایی چون سلطه مردانه بر طبیعت زنانه از دوران فرانسیس بیکن، نهتنها علوم طبیعی، بلکه علوم اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار داده و به حذف تجربیات زنان انجامیده است. دیدگاههای کلر از سوی برخی مورخان و دانشمندان بهدلیل تعمیمهای تاریخی یا تأثیر عملی، مورد پرسش یا تردید قرار گرفته است. کلر، برنده کمکهزینه مکآرتور و عضو آکادمی علوم و هنر آمریکا بود. او همچنین تا واپسین روزهای عمر به حمایت از صلح در فلسطین، وفادار بود.
زندگینامه
ایولین فاکس کلر در یکی از محلات شهر نیویورک از والدین یهودی مهاجر از روسیه به دنیا آمد (۱۹۳۶م).[۱] او در ۱۹۵۷م مدرک کارشناسی خود را در فیزیک از دانشگاه براندایس دریافت کرد و سپس مطالعاتش را در فیزیک نظری در دانشگاه هاروارد ادامه داد و در ۱۹۶۳م با اخذ مدرک دکتری فارغالتحصیل شد. علاقه او به زیستشناسی مولکولی در حین تکمیل رساله دکترایش و طی بازدیدی از آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر در او شکل گرفت. کلر در دانشگاههای نورث ایسترن، کرنل، مریلند، نورث وسترن، پرینستون، دانشگاه ایالتی نیویورک در پورچیس، دانشگاه نیویورک و همچنین در بخش رتوریک دانشگاه کالیفرنیا در برکلی تدریس کرده است.[۲] کار اولیه او در علم با تشویق برادرش موریس سانفورد فاکس همراه بود.[۳]
وی در ۲۰۰۷م در هیئت مشورتی ایالات متحده سازمان FFIPP (استادان فعال در زمینه صلح اسرائیل و فلسطین) عضویت داشت. این شبکه، متشکل از اساتید و دانشجویان فلسطینی، اسرائیلی و بینالمللی است که برای پایاندادن به اشغال سرزمینهای فلسطینی توسط اسرائیل و تحقق صلح عادلانه فعالیت میکند.[۴] ایولین فاکس کلر در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۳م در کمبریج و در سن ۸۷ سالگی درگذشت.[۵]
فعالیتهای علمی
ایولین فاکس کلر فعالیت خود را بهعنوان منتقد فمینیست علم با تدریس اولین دوره مطالعات زنان در سال ۱۹۷۴م و ارائه یک سلسله سخنرانی دربارهٔ تجربه زیستهٔ خود بهعنوان یک زن در علم آغاز کرد. او با تألیف مقالهای کلیدی در کتاب «خوانش جنسیت و علم» و انجام پژوهشهای تاریخی عمیق، به تحلیل ریشههای تصویرسازی جنسیتی از طبیعت در انقلاب علمی پرداخت.[۶] فعالیت بعدی او معطوف به نقد حوزههای خاص علمی مانند ژنتیک جمعیت و اکولوژی ریاضی از این منظر بود. او در کتاب «معنا بخشیدن به زندگی» به بررسی فلسفی نقش مدلها، استعارهها و ماشینها در تبیین زیستشناسی تکاملی پرداخت و موضع «کثرتگرایی تبیینی» را تبلیغ کرد.[۷]
دیدگاههای ایولین فاکس کلر
فاکس کلر استدلال میکند که بنیانهای علم مدرن، تحت تأثیر فلاسفهای شکل گرفته که پیشفرضهای مردانه را در مفاهیم اساسی علم تزریق کردهاند. در این نگاه، ارزشهایی مانند عقلانیت ابزاری و پوزیتویسم افراطی بهعنوان ارزشهای مردانه معرفی و در مقابل طبیعت، احساسات و ذهنیت بهعنوان اموری زنانه قرار داده شدهاند.[۸] این دوگانگی، به این استعارهٔ جنسیتی کلان منجر شده است که علم، امری مردانه و مسلط است و طبیعت، امری زنانه و مطیع است که باید کشف و کنترل شود. از نظر فاکس کلر، فرانسیس بیکن این رابطه را با استعاره «علم بهمثابه داماد طبیعت عروس» تشریح کرد که هدفش اعمال سلطه بر طبیعت بود.[۹]
فاکس کلر معتقد است که این انگاره جنسیتزده تنها به علوم طبیعی محدود نماند و بر علوم اجتماعی نیز سایه افکند. علوم اجتماعی نیز عقلانیت و عینیتگرایی را الگو قرار داد و به دنبال آن، تقسیمبندی جامعه به حوزه عمومی مردانه شامل فعالیتهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و حوزه خصوصی زنانه شامل خانهداری و مراقبت، مبتنی بر تفاوتهای ذاتی قلمداد شد. این تقسیمبندی باعث شد نظریهپردازیهای علوم اجتماعی مانند روانشناسی فروید یا نظریههای طبقاتی جامعهشناسی عمدتاً بر تجربه مردان متمرکز شوند و حضور، فعالیتها و تجارب زنان در حوزهٔ عمومی دیده نشوند یا با معیارهای مردانه سنجیده شوند. حتی مفاهیمی مانند جامعهپذیری، پیش از ورود جنسیت بهعنوان یک مقوله تحلیلی، تفاوتهای بین دختران و پسران را طبیعی و غیرقابل بررسی میپنداشتند.[۱۰]
انتقادها به ایولین فاکس کلر
نظریه جنسیت و علم اِولین فاکس کِلِر، با وجود تأثیرگذاری، از سوی برخی صاحبنظران بهدلیل نداشتن پیچیدگی تاریخی و عملی کافی مورد نقد قرار گرفته است. برخی استدلال کردهاند که این چارچوب، تنوع گستردهٔ موقعیت زنان در علوم را در دورهها و فرهنگهای مختلف نادیده میگیرد و با ارائه مثالهایی مانند استقبال نسبی از زنان در علوم طبیعی قرن نوزدهم اروپا، ادعای کلیِ مردانهبودن ذاتی علم را به چالش میکشد.[۱۱] دربارهٔ پیامد عملی این نظریه نیز برخی منتقدان استدلال میکنند که تأکید رادیکال کِلِر بر لزوم «عدم شناسایی از خویشتن» برای زنان دانشمند، به جای ایجاد انگیزه، میتواند احساس بیگانگی و دوری از حوزه علم را تقویت کرده و ناخواسته به اهداف افزایش مشارکت زنان آسیب برساند.[۱۲]
این انتقادات علاوهبر مورخان، از سوی جامعه علمی فیزیکدانان و ریاضیدانان زن نیز مطرح شده است. از این منظر، بین تحلیل موانع حرفهای زنان در علم با هدف افزایش عدالت و نقد فلسفی انگارههای جنسیتی در بنیانهای دانش علمی، خلط شده است که هم به پیشبرد اهداف عملی لطمه میزند و هم غنای تاریخی موقعیت زنان در علم را نادیده میگیرد.[۱۳]
افتخارات
اِولین فاکس کلر در طول حیات علمی خود جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد، ازجمله کمکهزینه استعداد درخشان مکآرتور (۱۹۹۲م)[۱۴] و کمکهزینه گوگنهایم (۲۰۰۰م). او همچنین به عضویت انجمن فلسفی آمریکا (۲۰۰۶م) و آکادمی علوم و هنر آمریکا (۲۰۰۷م) درآمد.[۱۵] از دیگر افتخارات وی میتوان به دریافت جایزهٔ «John Desmond Bernal Prize» (۲۰۱۱م) برای مشارکتهای پیشگامانهاش در مطالعات اجتماعی علم اشاره کرد.[۱۶]
پانویس
- ↑ Dean, Cornelia, "Theorist Drawn Into Debate 'That Will Not Go Away'", The New York Times,
- ↑ "Evelyn Fox Keller To Join STS Faculty". MIT News. Massachusetts Institute of Technology. 15 July 1992. Retrieved 7 February 2013.
- ↑ Keller, Evelyn Fox. (2014). "Conversations with Evelyn Fox Keller". Method Quarterly: Science in the Making.
- ↑ "Who is FFIPP – Faculty For Israeli-Palestinian Peace". Faculty For Israeli-Palestinian Peace.
- ↑ Risen, Clay (30 September 2023). "Evelyn Fox Keller, Who Turned a Feminist Lens on Science,
- ↑ Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (2001). The Gender and Science Reader. New York: Routledge.
- ↑ Shook, John R. , Ed [entry by Phillip Honenberger] (2016).
- ↑ معرفتشناسی فمینیستی (2)/ نسرین قوامی/ اولین فاکس کلر، وبسایت جهان زن.
- ↑ اعزازی، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، 1385ش، ص38-40.
- ↑ اعزازی، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، 1385ش، ص38-40.
- ↑ Ann Hibner Koblitz, "A historian looks at gender and science," International Journal of Science Education, vol. 9 (1987), p. 399-407.
- ↑ Ann Hibner Koblitz, Science, Women and Revolution in Russia, Routledge, 2000.
- ↑ Evelyn Fox Keller, Reflections on Gender and Science, Yale University Press, 1985, p. 174-175.
- ↑ "MacArthur Fellows Program – July 1992". MacArthur Foundation. 2012. Retrieved 1 January 2013.
- ↑ "American Philosophical Society Member History". American Philosophical Society
- ↑ "John Desmond Bernal Prize". Society for Social Studies of Science. Archived from the original on 6 August 2017. Retrieved 13 October 2014.
منابع
- اعزازی، شهلا، «ضرورت استفاده از رویکرد جنسیتی در پژوهشها»، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره ۸، ۱۳۸۵ش.
- معرفتشناسی فمینیستی (۲)/ نسرین قوامی/ اولین فاکس کلر، وبسایت جهان زن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۳م.
- «معرفتشناسی فمینیستی(۱): انتقادات فمینیسم بر معرفتشناسی معاصر»، پایگاه خبری فارس، بازدید ۲۵بهمن ۱۴۰۱ش.
- "American Philosophical Society Member History". American Philosophical Society. 2012. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 1 January 2013.
- Dean, Cornelia, "Theorist Drawn Into Debate 'That Will Not Go Away'", The New York Times, April 12, 2005. Accessed November 27, 2017.
- "Evelyn Fox Keller To Join STS Faculty". MIT News. Massachusetts Institute of Technology. 15 July 1992. Retrieved 7 February 2013.
- "John Desmond Bernal Prize". Society for Social Studies of Science. Archived from the original on 6 August 2017. Retrieved 13 October 2014.
- "MacArthur Fellows Program – July 1992". MacArthur Foundation. 2012. Retrieved 1 January 2013.
- Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (2001). The Gender and Science Reader. New York: Routledge.
- Keller, Evelyn Fox. (2014). "Conversations with Evelyn Fox Keller". Method Quarterly: Science in the Making.
- "Who is FFIPP – Faculty For Israeli-Palestinian Peace". Faculty For Israeli-Palestinian Peace. 2 December 2007. Archived from the original on 23 January 2013. Retrieved 1 January 2013.
- Risen, Clay (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۳). "Evelyn Fox Keller, Who Turned a Feminist Lens on Science, Dies at 87". The New York Times. Retrieved 8 October 2023.
- Shook, John R. , Ed [entry by Phillip Honenberger] (2016). The Bloomsbury Encyclopedia of Philosophers in America: From 1600 to the Present. Bloomsbury. pp. 525–526. ISBN 978-1-4725-7056-7.