انصارالله یمن

انصارالله یمن؛ قدرتی نوظهور در منطقه.

انصارالله یمن، جنبشی است که به فرقه زیدیه در این کشور جانی دوباره بخشید؛ فرقه‌ای که تحت تأثیر نفوذ عربستان در حال اضمحلال بود، با الهام از انقلاب اسلامی ایران جانی دوباره گرفت و با کسب جایگاه اجتماعی‌سیاسی بالا، به‌تدریج به قدرت نظامی نوظهور در منطقه تبدیل شد.

تاریخچه

اسلام آوردن یمنی ها با دعوت امیرالمومنین یمن شمالی جزء اولین کشورهایی بود که در همان روزهای ابتدایی انقلاب، 25 بهمن، 1357، جمهوری اسلامی را به رسمیت شناخت. هرچند با آغاز جنگ یمن شمالی با رهبری علی عبدالله صالح از رژِم بعث عراق حمایت کرد. اما یمن جنوبی به رهبری علی ناثر محمد از ایران پشتیبانی کرد. در فعالیت‌های فرهنگی انصارالله درسی با عنوان تجارب فرهنگی انقلاب ایران تدریس می شود. به باور برخی از رهبران زیدی‌ها، اگر انقلاب ایران نبوید اکنون یک نفر زیدی هم در یمن باقی نمانده بود. جنبش الحوثی با اتخاذ رویکرد فرافرقه‌ای و حمایت از دولت وحدت ملی و رویه‌های دموکراتیک، توانست حمایت بخش زیادی از مردم جنوب را نیز کسب کند. شیعیان زیدی یمن بیش از هزارسال از قدرت سیاسی برخوردار بودند، تا این که در کودتای 1962م، قدرت را از دست دادند و بلا فاصله با فعالیت‌های وهابیت در مسیر اضمحلال قرار گرفتند. تهاجم تبلیغاتی مصر و کشورهای عربی و تاکید رسانه بر سنی بودن عرب و ناسیونالیسم عربی، زیدیه یمن را تا مرز اضمحلال پیش برد و اگر انقلاب ایران نبود، اثری از زیدیه باقی نمی‌ماند. 90درصد کتب زیدیه از شیعیان دوازده امامی است که خود حاکی از تمایل آنها به مذهب امامیه است. برپایی بیش از 400 مدرسه وهابی در صعده، صنعا، تعز و ابین، گرایش دولت یمن به عربستان، خوشایند شافعی مذهبان یمنی نیز نبود چراکه آنها همچون شیعیان از مخالفان سلفی ها به شمار می روند. به همین دلیل در کنار حوثی ها به نبرد با دولت یمن پرداختند. منشا بسیاری از تحولات یمن به ویژه در بعد فرهنگی و نظامی در ایران است.

حضور وهابیت و نفوذ سلفی‌گری با حمایت عربستان و آمریکا در یمن، جذب شیوخ یمن با پول‌های هنگفت، پرداخت حقوق ماهیانه برای حدود ده هزار نفر از شیوخ و بزرگان قبایل یمنی و تبلیغات گستردۀ وهابیون، زیدیۀ یمن را دچار اضمحلال کرده بود؛ اما با رخداد انقلاب اسلامی ایران زیدیه در یمن جانی دوباره گرفت.

علی عبدالله صالح، رئیس دولت یمن، محدودیت‌های فراوانی برای زیدیه ایجاد کرده بود. این مسئله منجر به تأسیس یک جریان سیاسی و شبهه نظامی توسط بدرالدین الحوثی و فرزندانش شد که «جنبش الحوثی» نام گرفت.

تأسیس انجمن فرهنگی شباب‌المؤمن در اوایل دهۀ 90 میلادی توسط علمای زیدیه برای آموزش جوانان پس از اتحاد یمن شمالی و جنوبی به یک حزب سیاسی به نام «حزب حق» تبدیل شد. این حزب کمی بعد دوباره به فعالیت‌های فرهنگی روی آورد و با انشعاباتی چند و نهایتا غلبۀ طرفداران حسین الحوثی با گرایش‌های سیاسی به فعالیت خود ادامه داد و در سال 2002م، اقدام به تأسیس حزب «ندای الصرخه» با هدف استکبارستیزی با الهام از روش امام‌خمینی کرد.

جنبش الحوثی در سال 2004م، با دولت یمن وارد جنگ شد و پس از شهادت حسین الحوثی رهبر سابق جنبش در اولین جنگ با دولت یمن، «انصارالله» نامیده شد. رهبر فعلی انصارالله عبدالملک الحوثی برادر حسین الحوثی است.

تشکیل حکومت

منصورهادی، رئیس‌جمهور منتخب یمن در سال 2012م، همان سیاست‌های علی عبدالله صالح در تمایل به غرب و عربستان را در پیش گرفت. انصارالله که با اتخاذ راهبرد گفت‌وگو در مقابله با این سیاست به نتیجه نرسیده بود، با دولت یمن وارد جنگ شد و در جنگ ششم، در سال 2014م، صنعا را تصرف کرد و تشکیل حکومت وحدت ملی را اعلام کرد. تشکیل اعتلاف توسط عربستان علیه انصارالله و حملات هوایی مکرر، همگرایی مردم یمن در پیروی از اهداف انصارالله را تقویت کرده است. انصارالله اکنون در کنار ارتش یمن بر بخش‌های زیادی از کشور تسلط دارد.

باورها

از جمله ویژگی‌های فکری انصارالله، گرایش شیعی، نقد وضعیت موجود یمن از حیث نفوذ وهابیون عربستان و آمریکا، ترویج افکار امام‌خمینی و انقلاب اسلامی ایران و الگوگیری از فعالیت‌های نظامی حزب‌الله لبنان است.

اشتراکات هویتی ایران و انصارالله در مولفه‌های کلان انقلابی‌گری و اسلام‌گرایی، همگرایی ایران و یمن در عرصه سیاست خارجی را به دنبال داشته است.

جنبش انصارالله به دنبال خارج کردن یمن از سلطه آمریکا و عربستان و حفظ استقلال و تمامیت ارضی آن بوده است.

ویژگی امام

یکی از ویژگی‌های مهم امام از منظر زیدیه، اقدام به قیام مسلحانه و علنی است. از منظر انصارالله، امامت امیرالمومنین، امام حسن و امام حسین، از سوی پیامبر ابلاغ شده است و امامان بعدی افرادی از نسل حضرت فاطمه هستند که دست به قیام زده‌اند. زید بن علی، یحیی بن زید، نفس زکیه و ابراهیم بن عبدالله، از آن جمله‌اند.

وجوب اطاعت از امام

زیدیه با انتخاب نظام سیاسی مبتنی بر امامت در مقابل دموکراسی، اطاعت و پیروی از امامی که قیام می‌کند را واجب شمرده و از آنجایی که بنا بر مبانی اعتقادی آنها امام‌خمینی همه ویژگی‌های امام را دارا است، او را امام‌ زمان خود دانسته و اطاعت از او را واجب می‌دانند. پس از امام‌خمینی نیز پیروی از آیت‌الله خامنه‌ای در دستور کار ایشان قرار گرفت. انجمن شباب‌المؤمن که کار فرهنگی را دنبال می‌کرد، از کتب شهید مرتضی مطهری و شهید سید عبدالحسین دستغیب استفاده می‌کرد و عکس امام‌خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای را بر سردر اردوگاه‌های خود نصب کرده بود.

اشتراکات اعتقادی با تشیع

مقابله با وهابیت به‌عنوان یک فرقۀ ضاله، استکبارستیزی، اعتقاد به ولایت پنج‌تن و انتظار خروج فردی از نسل حضرت فاطمه به‌عنوان منجی، از جمله اشتراکات اعتقادی زیدی‌ها با شیعه است. آنها همچنین بر عزاداری روز عاشورا، خواندن دعای کمیل و دعاهای کتاب مفاتیح‌الجنان، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و چهل‌حدیث امام‌خمینی تأکید دارند.

مواضع سیاسی

عبدالملک الحوثی رهبر انصارالله بر این موضع استوار است که حملات نظامی آمریکا و وعده به رسمیت شناخته شدن انصارالله و حمایت‌های مالی، هیچ‌کدام خللی در ارادۀ آن‌ها برای حمایت از فلسطین و جبهه مقاومت ایجاد نخواهد کرد.

به نقل از خبرگزاری سما، عبدالملک الحوثی، با انتقاد شدید از حاکمان کشورهای عربی که سلطه اسرائیل را یک واقعیت غیرقابل تغییر شمرده و به دنبال راه حلهای تطبیق خود با شرایط هستند، آنها را احمق، نادان و بی اطلاع از حقایق بزرگ تاریخی و تحولات زمانه شمرد و گفت چطور می‌توان با رژیم منحوص اسرائیل که به سلطه دائمی بر اعراب اعتقاد دارد و آنها را حیوان می‌پندارد، از عادی‌سازی روابط سخن گفت.

دست‌یابی به قدرت

حوثی‌ها پس از جنگ‌ها و کشمکش‌های فراوان از سال 2014م بر پایتخت یمن، صنعا و بخش وسیعی از مناطق شمالی یمن تسلط یافتند. تعداد رزمندگان انصارالله از 30 هزار تن در سال 2015م و 220 هزار تن در سال 2022م، اکنون به بیش از 350 هزار تن رسیده است. این لشکر قدرتمند احتمال حملۀ زمینی به یمن از سوی آمریکا و دیگر کشورهای متخاصم را کاهش داده است. کارشناسان غربی بر این باورند که حمایت جمهوری اسلامی ایران، انتقال تجربیات و فناوری از سوی حزب‌الله لبنان، حشدالشعبی عراق و روسیه عامل قدرتمندشدن انصارالله است. هرچند انصارالله دستاوردهای نظامی خود را بومی می‌داند.

انصارالله به‌دلیل برخورداری از موقعیت راهبردی جغرافیایی و تاکتیک‌های نظامی دقیق، کشتیرانی در دریای سرخ را کنترل کرده و در حمایت از مردم مظلوم غزه، خسارت‌های قابل توجهی به حامیان اسرائیل وارد ساخته است. رونمایی از یک زیردریایی انتحاری به نام «القارعه» و حمله با موشک هایپرسونیک به پایگاه هوایی نواتیم در جنوب اسرائیل، آنها را به‌عنوان یک قدرت نوظهور مورد توجه قرار داده است.

عملیات‌های نظامی

انصارالله یمن در کارنامۀ نظامی خود، هفت سال جنگ با عربستان که اکنون دو سال است به آتش‌بس منجر شده را ثبت کرده است. همچنین این جنبش با حملات مکرر به اسرائیل و هدف قرار دادن کشتی‌ها و ناوهای آمریکایی و اروپایی، بر موضع خود در حمایت از مقاومت و غزه پافشاری کرده است. انصارالله از نوامبر 2023م تا ژوئیه 2024م، 134 حمله علیه کشتی‌های تجاری و جنگی آمریکا و انگلیس در دریای سرخ و خلیج عدن داشته است و از مارس 2024م، عملیات نظامی خود را به اقیانوس هند گسترش داده است.

موفقیت‌های انصارالله

اقدامات انصارالله علیه اسرائیل و حامیان آن، کاهش 30درصدی حمل‌ونقل دریایی در دریای سرخ، افزایش 3 برابری هزینه‌ بیمۀ کشتی‌ها و افزایش 10 تا 15 روزه زمان رسیدن کالاها به مقصد را به‌دنبال داشته است.

کنترل تنگۀ باب‌المندب، ابتکارات نظامی نامتقارن، استفاده از پهپادهای دریایی دست‌ساز، موشک‌های کم‌هزینه، پنهان‌سازی تسلیحات در غارهای کوهستانی، آمریکا را در سال 2025م، وادار به پذیرش آتش‌بس و خروج ناوهای جنگی خود از منطقه کرد.

محمد فرح عضو دفتر سیاسی انصارالله یمن، با پیروی از فرمایش آیت‌الله خامنه‌ای، اعلام کرد هرگونه تجاوزی علیه ایران پیامدهایی فرامرزی داشته و دامان همه طرف‌ها را خواهد گرفت و دشمن صهیونی، آمریکا و خائنان منطقه‌ای خسارت‌های سنگین سیاسی، نظامی و اقتصادی کوتاه‌مدت و بلندمدت را متحمل خواهند شد.

دستاوردهای عملی انصارالله در مقاومت خلاصه نمی شود، بلکه بر هم زدن نقشه بازی قدرتهای جهانی، تحمیل آتش بس به آمریکا، به چالش کشیدن نظم جدید منطقه ای در راستای منافع غرب و عبری با واقعیت محور مقاومت، ترسیم نقشه راه جدید برای معادلات منطقه ای بوده است.

تحمیل عقب نشینی سیاسی و نظامی به قدرتهای بزرگ، اختلال در امنیت دریایی و فشار بر اقتصاد دشمن، الهام مبخشی به محور مقاومت و ایجاد پیوند راهبردی با ایران، تثبیت جایگاه منطقه ای و بین المللی به عنوان بازیگر مستقل، ضربه حیثیتی به قدرت تبلیغاتی و رسانه ای غرب، تثبیت هویت مقاومت و افزایش مشروعیت داخلی، که به طور کلی شکستن هیمنه آمریکا و افول هژمونی ابرقدرتها را در پی داشته است.

موضع‌گیری انصارالله

در پی انتشار خبر شهادت رهبر ایران، دفتر سیاسی جنبش انصارالله یمن، در ضمن صدور بیانیه و پیام تسلیت آیت‌الله خامنه‌ای را امام خطاب کرد و ایشان را شهید راه قدس دانست. در ادامه این بیانیه آیت‌الله خامنه‌ای را مظهر فداکاری، استقامت، استکبارستیزی شمرد و بر ایستادگی در کنار ایران تا تحقق وعده الهی مبنی بر پیروزی حق، تاکید کرد.

پانویس

منابع

• ابوالحسن شیرازی، حبیب‌الله، «میزان‌سنجی تاثیر عنصر رقابت بر جنگ‌های نیابتی ایران و عربستان»، ش12، 1393ش.

امیردهی، علیرضا، «یمن از حاکمیت سیاسی تا روابط با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه اندیشه تقریب، ش23، 1389ش. «انصارالله یمن: پاسخ تجاوز به یمن و ایران دامن کل منطقه را خواهد گرفت»، روزنامه کیهان، سه شنبه، 14 بهمن 1404ش، شماره 24071.

• برنجکار، رضا، آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، قم، کتاب طه، 1378ش.
• تلاشیان، حسین، «انقلاب اسلامی ایران و تاثیر آن بر ژتوپلیتیک منطقه‌ای»، شیعه‌شناسی، ش40، زمستان 1391ش.
• ثانی، معصومه، «زبانه‌های خشم در یمن»، مصاحبه با سردبیر اول سابق سفارت ایران در یمن، 2012م.
• جمعی از نویسندگان، الحوثیون سلاح الطائفه و والائات السیاسیه، دوبی، مرکز المسبار للدراسات و البحوث، 2010م.

حضی‌نیا، ناصر و همکاران، «راهبردهای تثبیت و پایدارسازی نفوذ جمهوری اسلامی ایران در یمن»، نشریه روابط خارجی، ش64، زمستان 1403ش.

• الخضریه انورقاسم، «من دراسته به عنوان: تمرد الحوثی فی الیمن و ابعاد التحالف الشیعی المریکی فی المنطقه»، منشرو بمرکز الجزیره العربیه للدراسات و البحوث، 1429ق.
• دارا، جلیل و بابایی، محمود، «بازخوانی جنبش انصارالله یمن در بستر انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ش15، زمستان 1394ش.
• دغشی، محمداحمد، «تبارشناسی الحوثی‌ها»، دو هفته‌نامه پگاه حوزه، ش270، 1388ش.
• ربیعی‌فر، احمد و ابراهیم‌نژاد، محمد، پرچم‌های برافراشته، قم مجد اسلام، 1394ش.

رجب‌زاده، علی و همکاران، «تاثیرات انقلاب اسلامی ایران بر تصمیمات و تحولات انصارالله یمن»، مجموعه مقالات نوزدهمین همایش بین‌المللی دکترین مهدویت، 1404ش.

• العماد، عصام، «شیعیان یمن، فرصت‌ها و چالش‌ها»، فصلنامه پژوهه، 22 مهر 1387ش.
• غرسبان، مرتضی، «تحلیل سیاسی مسائل روز»، فقه و اصول، نشریه مبلغان، ش314، خرداد و تیر 1404ش.
• فوزی، یحیی، «علل شکل‌گیری و ماهیت جنبش‌های سیاسی در خاورمیانه: بررسی موردی جنبش سیاسی در یمن»، نشریه مطالعات سیاسی جهان اسلام، ش1، بهار 1391ش.
• مسعودنیا، حسین و توسلی، حسین، «بازخونی جنبش شیعی الحوثی در یمن»، ماهنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، ش3، پاییز 1391ش.
• موسوی، سیدحسین، «انصارالله یمن قدرت نظامی نوظهور منطقه‌ای»، وب‌سایت مرکز پژهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1403ش.

موسوی، سیدحسین، «انصارالله یمن قدرت نظامی نوظهور منطقه‌ای»، نشریه مطالعات خاورمیانه، ش116، تابستان 1403ش.

• موسی‌نژاد، سیدعلی، «شیعیان زیدی و تحولات اخیر یمن»، ماهنامه موعود، ش107 و 108، دی و بهمن 1388ش.
• میراحمدی، منصور و احمدوند، ولی‌محمد، «هویت و مبانی فکری جنبش انصارالله در یمن»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، ش2، بهار 1394ش.