خجالت؛ احساس شرمساری از رفتارهای نا بههنجار در سبک زندگی اجتماعی.
خجالت که در فارسی بهمعنای شرمندگی بهکار میرود، احساس ناخوشایند و خود آگاهانه در سبک زندگی است. ایناحساس اجتماعی با کمالگرایی و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است و از رعایتنکردن قواعد در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد تواناییهای شخصی خود ارتباط دارد. بهخلاف خجالت ناپسند که حالت انفعال روانی، غیر عاقلانه، بیمورد و بیاساس بوده و آثار نا پسند همچون محرومیت از فرصتها و کمالات را برای فرد خجالتی در پی میآورد و بهعنوان یکاختلال روان شناختی نیاز به درمان دارد؛ اما خجالت پسندیده میتواند در تنظیم روابط، حفظ هنجارهای اجتماعی، عمل به و ظیفۀ الهی و جلوگیری از رفتارهای ناشایست در سبک زندگی اثرگذار باشد.
مفهومشناسی
لغوی
واژۀ «خجالت» بدینصورت در عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یکخطای عامه شمردهشده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.[۱] کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بیتابی و حیرت معنا شده[۳] و همچون خجالت بهمعنای شرم، شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل بهکسر جیم، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همینمفهوم بهکار میروند.[۴]
اصطلاحی
بهلحاظ روانشناختی
خجالت، بهعنوان یک پدیدۀ روانشناختی، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.[۵]
بهلحاظ جامعهشناختی
خجالت بهعنوان احساس اجتماعی، پاسخی به محرکهای محیطی در موقعیتهایی از سبک زندگی است و زمانی بروز میکند که فرد احساس کند در اثر نقض هنجار اجتماعی یا یکتوقع برداشت شده از او، نوعی فرافکنی ناسازگار از وی در اجتماع شکل گرفته[۶] یا تصور کند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.[۷]
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و اضطراب در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک اختلال اجتماعی شناخته میشود.[۸]
خجالت و مفاهیم مشابه
خجالت، حیا، شرم و کمرویی بهرغم آنکه در سبک زندگی اجتماعی، هممعنا بوده و بهمفهوم یکسان بهکار میروند؛[۹] اما باهم تفاوت دارند:
خجالت و حیا
- از جهت منشأ: ریشۀ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشۀ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در سبک زندگی است.[۱۰]
- قلمرو: خجالت، شامل امور مذموم و غیر مذموم میشود؛ اما حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.[۱۱]
- زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است؛[۱۲] اما حیا هم شرم پیشاز عمل و هم شرم پساز عمل را شامل میشود.[۱۳]
- اثر ظاهری: خجالت، آثار ظاهری دارد؛ اما حیای قبل از عمل، حالتی مربوط بهروح انسان است.[۱۴]
- ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است؛ اما حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ کرامت، شرافت و تسلط انسان بر قوای خود است.[۱۵]
- کیفیت: خجالت، غیر اردای؛ اما حیا اختیاری است.[۱۶]
خجالت و شرم
- شدت: شرم، احساس عمیق درونی؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا و ناگهانی است.[۱۷]
- محیط: احساس شرم در تنهایی؛ اما احساس خجالت در یکموقعیت اجتماعی پیدا میشود.[۱۸]
- عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایت نکردن هنجارهای اخلاقی؛ اما احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.[۱۹]
- گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛[۲۰] اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود.[۲۱]
- زمان: شرم هم قبل و هم بعد از یکعمل شرمآور؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست پدید میآید.[۲۲]
- ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد؛ اما عامل خجالت، تنها بیرونی است.[۲۳]
خجالت و کمرویی
- ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد؛ اماکمرویی یکخصلت ذاتی است.[۲۴]
- اثر: خجالت، مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود؛ اما كمرویی، مانع کسب موفقیت نیست.[۲۵]
- حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.[۲۶]
نشانههای خجالت
خجالت بهعنوان یکاحساس اجتماعی در سبک زندگی،[۲۷] که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:[۲۸]
- هیجانی؛ با واکنش های جسمی همچون سرخ شدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع.[۲۹]
- شناختی- روانی؛ با مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف خود و اظهار باور های منفی در مورد خود.[۳۰]
- رفتاری؛ با گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.[۳۱]
عوامل خجالت
- ژنتیکی، زیستی و ارثی.[۳۲]
- فیزیولوژیکی و هورمونی.[۳۳]
- محیطی؛ همچون مقایسۀ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.[۳۴]
- روانشناختی؛ هشیاری نسبت بهخود، باورها و رفتارهای نا خودآگاه، اعتماد بهنفس پایین، خود مشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.[۳۵]
- اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوۀتربیت و سبک زندگی.[۳۶]
- زمینهای و شناختی؛ تجربیات ناخوشایند در گذشته.[۳۷]
خجالت در سنین مختلف
خجالت در سبک زندگی افراد بالغ، با کمالگرایی[۳۸] و درک مفهوم کرامت و آبرو همراه است[۳۹] و از رعایتنکردن قواعد[۴۰] در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛[۴۱] اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.[۴۲]
با توجه بهتغییرات جسمی و روانی نوجوانان و جوانان که به اهمیت مهارتهای اجتماعی پی میبرند، خجالت در سنین نوجوانی و جوانی، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس خود کم بینی میشود.[۴۳]
والدین نقش مهم در چگونگی ایجاد وجدان و اخلاق در کودکان و تربیت و نظمپذیری اجتماعی و شکلگیری خجالت در آنان دارند. بدینجهت، کودکان خجالتی که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بوده اند، از سرزنش خود به خاطر زیر پاگذاشتن قوانین اجتماعی ناراحت میشوند.[۴۴]
تأثیر خجالت در سبک زندگی اجتماعی
خجالت یکاحساس پیچیده و چند وجهی است که پسندیدگی و ناپسندیدگی آن به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی اجتماعی بستگی دارد. خجالت در فرهنگ اسلامی، فضیلت و نشاندهندۀ احترام و تواضع تلقی میشود.[۴۵] در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.[۴۶] بدینجهت، خجالت به دو گونۀ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.[۴۷]
خجالت پسندیده
خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی در محیط اجتماعی دوری گزیده یا پشیمان میشود.[۴۸]
ریشۀ خجالت پسندیده
مقایسۀ خودآگاهانۀ خود بهعنوان یکفرد صاحب کرامت و آبرو با دیگران در موقعیتهای اجتماعی، روابط فردی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیت های خاص است که بداند دیگران به نقص او پی برده اند.[۴۹]
نمونههایی از خجالت پسندیده
- خجالت کشیدن از مردم پساز ارتکاب رفتارهای ناشایست.
- خجالت کشیدن بهمفهوم شرمکردن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت.[۵۰]
آثار مثبت خجالت در سبک زندگی اجتماعی
- کاهش گناه و فحشاء: خجالت میتواند از بروز رفتارهای ناپسند و گناه آلود در جامعه جلوگیری کند؛ زیرا انفعال شدید در درون انسان، موجب پشیمانی و استغفار وی از رفتار ناشایست میشود.[۵۱]
- تنظیم رفتار اجتماعی:[۵۲] خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.[۵۳] بدینجهت، با تأکید بر حفظ حریم، سبب ترویج ادب و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالت آور در سبک زندگی اجتماعی جلوگیری میکند[۵۴]
خجالت ناپسند
خجالت ناپسند، یک واکنش روانی غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحت تاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.[۵۵] این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند اضطراب اجتماعی منجر شود.[۵۶]
ریشۀ خجالت ناپسند
- فرضکردن ضعف و نقص غیر واقعی برای خود
- خود کمبینی و پایین بودن اعتماد بهنفس.[۵۷]
نمونههایی از خجالت ناپسند
خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیر مذموم همانند خجالتکشیدن از کسب علم، پوشیدن حجاب یا بیان یکسخن منطقی در یکجمع.[۵۸]
آثار منفی خجالت در سبک زندگی اجتماعی
- کاهش اعتماد بهنفس: ترس از رویارویی با ضعفها و شرم کردن از انجام کارهای نیک.[۵۹]
- ابتلا به ضعف و نقص: بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و درنتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر.[۶۰]
- انزوا و گوشهگیری: خجالت بیشاز حد، میتواند فرد را از حضور در جامعه، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی بهاهداف باز دارد.[۶۱]
- محدودیت در پیشرفت: محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان.[۶۲]
- اختلالات روانی و اجتماعی: مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی.[۶۳]
بدترین نوع خجالت
بدترین خجالت از منظر آموزههای دینی، خجالتداشتن از عمل به و ظیفۀ الهی است که عامل آن، تربیت غلط خانوادگی و شرایط اجتماعی است. چنین خجالتی سبب میشود تا انسان در سبک زندگی اجتماعی، کار خیر و و ظیفۀ واجب خود را که نفع دنیوی و اخروی دارد ترک کند.[۶۴]
راهکارهای رفع خجالت ناپسند
بهخلاف خجالت پسندیده که برای مهندسی نظم[۶۵] و رعایت هنجارهای اجتماعی مفید است؛[۶۶] اما خجالت ناپسند بهعنوان یکاحساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی [۶۷] و حالت انفعال و اختلال روانی غیر عاقلانه، [۶۸] بهدلیل عوارض آن برای سبک زندگی اجتماعی افراد، نیاز به درمان شناختی- رفتاری دارد.[۶۹]
راهکارهای زیر برای درمان خجالت مطرح شده اند:
- خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی.
- تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت زبان بدن و نقش آفرینی فرد در سبک زندگی اجتماعی.
- مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه.[۷۰]
برای کودکان نیز بهتناسب ظرفیت آنان، از سوی روان درمانگران، راهکارهای درمانی خاص، نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرئت دادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.[۷۱]
درمان خجالت از عمل بهوظیفۀ الهی اعم از خجالت از انجام واجبات یا خجالت از ترک محرمات در سبک زندگی انسان نیز از طریق توجه به خواست و نظر خداوند ممکن میشود که پایۀ آن معرفت به مقام وی است تا معیار ترک و انجام کارها و حتّی ملاک خجالت انسان نیز خواست و نظر خداوند باشد.[۷۲]
خجالت در اشعار فارسی
در اشعار فارسی نیز خجالت بهمفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها در سبک زندگی بازتاب یافته است:
حافظ
قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند
بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم.[۷۳]
سعدی
گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار.[۷۴][دیدگاه ۱]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.
- ↑ ابن منظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.
- ↑ دهخدا، لغتنامۀ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت رازچهار فصل.
- ↑ محمدی ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914؛ «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، وبسایت پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.
- ↑ بانکیپورفرد، حیا، 1389ش، ص15؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.
- ↑ «حیا و خجالت دردین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.
- ↑ العسکری، معجمالفروق اللغویه، قم، 1412ق، ص213؛ حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.
- ↑ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمتاست یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی؛ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، 1400ش، ص129
- ↑ نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.
- ↑ نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی؛ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی،«خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص495؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل؛ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.
- ↑ مهر آوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر ازیکنفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ «ایزدپناه، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، وبسایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.
- ↑ ميدلتون موز، روانشناسي شرم و گناه، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص9 - 10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ خلیلی، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاعرسانی حجت الاسلام مجید خلیلی؛ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛ «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی ودیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، ش12، 1396ش، ص 1370.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص493.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛ رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، ش10، بهار 1401ش، ص493.
- ↑ «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت از برند مصرف کننده»، ش4، 1400ش، ص914.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.
- ↑ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.
- ↑ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور.
- ↑ سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ مقاله به یک بازنگری جدی نیاز دارد. سعی شود که مباحث مفهومی یکجا جمع شود و مقاله از حد بحث مفهومی و کتابی فراتر برود. به نظر می رسد که خجالت هم در روان شناسی و هم در جامعه شناسی و مخصوصا روان شناسی اجتماعی قابل طرح باشد. اگر نظریات علمی در این زمینه وجود دارد حتما آورده شود. همچنین مقاله در بستر فرهنگی و اجتماعی فرهنگ اسلامی ایرانی بررسی شود و صرفا در حد طرح مباحث نظری نماند.
منابع
- ابن منظور، لسانالعرب، ج4، لبنان، بیروت، داراحیاءالتراثالعربی و مؤسسة التاریخالعربی، 1408ق.
- «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، (به نقل ازفصلنامۀ معرفت، ش54، 1381ش) تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- العسکری، حسنابن عبدالله، معجمالفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشرالإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق.
- «ایزدپناه، شبنم، «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، وبسایت خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.
- بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش.
- «بحثى پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی. تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمتاست یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی، تاریخ درج مطلب: 21 اردیبهشت 1396ش.
- پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش.
- «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- حاجی ده آبادی، محمدعلی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش.
- حافظ، «غزل شماره 373»، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش
- «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش.
- «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز، تاریخ بازدید: 5 اسفند 1404ش.
- «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان، تاریخ درج مطلب: 5 دی 1403ش.
- خلیلی، مجید، «عامل خجالت کشیدن و کمرویی در چیست؟» وبسایت اطلاع رسانی حجت الاسلام مجید خلیلی، تاریخ درج مطلب: 3 مهر 1400ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6 و ج 9 تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش.
- رضایی، شهلا و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی وتأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، فصلنامۀ رهیافتهای نوین در مطالعات اسلامی، دوره چهارم، ش10، بهار 1401ش.
- سعدی، «غزل شماره 33»، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
- سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش.
- «شرم چیست و چه فرقی با احساس گناه دارد؟»، وبسایت پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان، تاریخ درج مطلب:29 بهمن 1401ش.
- غلامی، حسین، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، فصلنامۀ مطالعات پیشگیری از جرم، ش10، 1387ش.
- کاظمی سیرکانه، آرزو و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، روانشناسی معاصر (ویژه نامۀ مجموعه مقالات کنگرۀ انجمن روانشناسی ایران)، ش12، 1396ش.
- کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
- محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، فصلنامۀ مدیریتبازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش.
- مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانه ها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1403ش.
- مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش.
- مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، 1401ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش.
- «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- مقدم، مبینا، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
- مهر آوران، آرمان، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر ازیکنفر، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1401ش.
- نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.