مسجد نصیرالملک

مسجد نصیر‌الملک؛ بنای تاریخی مذهبی مربوط به دورۀ قاجار در شیراز.

نمای داخلی مسجد نصیرالملک در شیراز

مسجد نصیر‌الملک، مسجدی تاریخی است که ساخت آن به دوره قاجاریه می‌رسد. این مسجد در استان فارس و شهر شیراز قرار گرفته است. امروزه این بنا به یکی از پر‌طرفدار‌ترین مکان‌های تاریخی، مذهبی و گردشگری شیراز تبدیل شده است. این مسجد یکی از برترین مساجد ایران از نظر سبک معماری ایرانی است. مسجد نصیر‌المیک در سال ۱۳۵۸ش توسط انجمن آثار ملی و باستان‌شناسی ایران در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

تاریخچه

مسجد نصیر‌الملک از جمله بنا‌های تاریخی است که میراث‌دار سنت‌های معماری زندیه^[۱] و قاجاریه است.^[۲] این مسجد در سال 1255ش به دستور پسر قوام‌‌الملک، میرزا حسن‌علی‌خان (حاکم فارس) ساخته شده است.^[۳] ساخت بنا 12 سال طول کشیده است.^[۴] نصیر‌الملک از طبقه اشراف بوده که بخش زیادی از املاک خود را به خیریه اختصاص داده است.^[۵] امروزه نوادگان نصیرالملک نیز مانند نیاکان خود، درآمد این مسجد را صرف امور خیریه می‌کنند.^[۶]

نام‌گذاری

علت نام‌گذاری این مسجد ساخته‌شدن این بنای تاریخی به دستور یکی از بزرگان سلسله قاجار، میرزا حسن‌علی ملقب به نصیر‌الملک بوده است.^[۷] این مسجد به مسجد صورتی نیز مشهور است.^[۸]

پرونده:نصیرالملک2.jpg

مسجد نصیرالملک در محله گود عربان شیراز

جغرافیا

مسجد نصیر‌الملک در شهر شیراز، محله گودعربان،^[۹] در جنوب خیابان لطفعلی خان زند و در کوچۀ نصیر‌الملک واقع شده است.^[۱۰] این مسجد دارای مساحتی برابر با ۲۹۸۰ متر‌مربع است که حدود ۲۲۱۲ متر‌مربع این مساحت به زیر‌بنای مسجد اختصاص دارد. ^[۱۱] این مسجد از بخش غربی به خانۀ مرحوم نصیر‌الملک، حمام نصیر‌الملک و امامزاده زنجیری محدود می‌شود.^[۱۲]

ویژگی

مسجد نصیر‌الملک، بنایی تاریخی است که جزء شاهکار‌های معماری و کاشی‌کاری دورۀ قاجار است.^[۱۳] از جمله ویژگی‌های بارز این مسجد آینه‌کاری، سقف‌های گنبدی، طاق‌ها و کاشی‌های منحصر‌به‌فرد است. ^[۱۴] همچنین استفادۀ خلاقانۀ معماران ایرانی از رنگ و نور در فضای این مسجد، فضایی ملکوتی را در این مکان معنوی به‌وجود آورده است. ^[۱۵] از دیگر ویژگی‌های بارز مسجد نصیر‌الملک کاشی‌کاری و سر‌ستون‌های سنگی منحصر‌به‌فرد آن است.^[۱۶]

پرونده:نصیرالملک3.jpg

مسجد نصیرالملک در شیراز

معماری

معماری مسجد توسط محمدحسن معمار انجام شده است.^[۱۷] این مسجد از اجزایی مانند سردر و ورودی، یک صحن بزرگ، دو شبستان (تابستانی و زمستانی) و دو ایوان در شمال و جنوب حیاط تشکیل شده است.^[۱۸]

ورودی مسجد: ورودی این مسجد از طاق‌نمایی بلند تشکیل شده ^[۱۹] که سقف آن را با کاشی‌های هفت‌رنگ زینت داده‌‌اند. همچنین در‌های ورودی این مسجد، دو در بزرگ از جنس چوب است.^[۲۰] حیاط مسجد نصیر‌الملک به شکل چهار گوش است که حوض بزرگ مستطیل شکلی در وسط آن قرار دارد.^[۲۱]
شبستان: شبستان غربی یا شبستان زمستانه دارای پوششی آجری است. طاق این شبستان روی ستون‌های سنگی با طرح مارپیچ است.^[۲۲] همچنین این شبستان دارای هفت درگاه با هفت در چوبی است. ^[۲۳] این شبستان با کاشی‌ها و شیشه‌های رنگارنگ تزئین شده است. ^[۲۴]
شبستان شرقی معروف به شبستان تابستانه با مصالحی از جنس سنگ گندمک یک‌پارچه ساخته شده است. همچنین طاق و دیوار‌های این شبستان با کاشی‌کاری‌هایی به شکل گل‌‌و‌‌بته، نقوش اسلیمی و چند آیه از قرآن به خط ثلث، آراسته شده است.^[۲۵]
ایوان مسجد: ایوان اصلی همان ایوان شمالی است که به آن شاه‌نشین و طاق مروارید نیز گفته می‌شود. ^[۲۶] این ایوان در جلوی شبستان غربی مسجد قرار گرفته و ۶ متر عرض آن است و به‌وسیله هشت طاق‌نما از حیاط جدا شده و دارای هفت جرز آجری است. بر روی پیشانی طاق‌نما‌ها آیات قرآنی و نقش‌های گل و بوته از جنس کاشی ساخته شده است. ^[۲۷]

پرونده:نصیرالملک1.jpg

نمای داخلی مسجد نصیرالملک در شیراز

در معماری این مسجد از در و پنجره مشبک، ارسی و شباک به‌عنوان عناصری برای نور‌گیری این مسجد استفاده شده است.^[۲۸] کاربرد شیشه‌ها و کاشی‌کاری‌های رنگین در شبستان‌های مسجد نصیر‌الملک منظره‌های عرفانی و آرام‌بخش را پدید آورده است. ^[۲۹] نور در مسجد نصیر‌الملک عنصری مهم است که با عبور از بخش‌های متخلخل چوبی و شیشه‌های رنگی؛ ترکیبی از رنگ‌های مختلف را در فضای مسجد ایجاد کرده که سبب افزایش کیفیت معنوی و متافیزیکی فضا شده است.^[۳۰] مصالح به‌کاررفته در بنای مسجد عمدتاً از جنس آجر و گچ است. همچنین در پی ساختمان مسجد نیز از سنگ استفاده شده است.^[۳۱]

مرمت و بازسازی

مرمت این مسجد تاریخی با رعایت استاندارد‌های بین‌المللی، از سال‏‌ها پیش توسط موقوفه نصیر‌الملک آغاز شده و همچنان نیز ادامه دارد.^[۳۲]

کارکرد

مسجد نصیر‌الملک در شمار مساجد مشهور ایران و جهان است که امروزه بیشتر به‌عنوان مسجد - موزه فعالیت دارد.^[۳۳]

امکانات رفاهی

از جمله امکانات رفاهی مسجد نصیر‌الملک وجود پارکینگ‌‌های متعددی مانند استقلال، فرهنگ و طالقانی در خیابان پیروزی و فاصله اندکی از مسجد برای پارک خودرو‌های بازدید کنندگان و گردشگران است.^[۳۴]

مسیر دسترسی

برای سفر و بازدید از مسجد نصیر‌الملک لازم است در شهر شیراز به محله گود عربان رفته،^[۳۵] سپس در مسیر جنوبی خیابان لطفعلی خان زند با عبور از کوچۀ نصیر‌الملک به این مسجد رسید.^[۳۶] نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به مسجد نصیر‌الملک در شیراز، ایستگاه ولیعصر است که با مسجد حدود ۱.۵ کیلومتر فاصله دارد.^[۳۷]

پانویس

پیوند به بیرون

فیلم کوتاه «مسجد نصیرالملک»، در وب‌سایت ایران من.

منابع

بخشوده، پریسا، «معجزه رنگ و نور در مسجد نصیرالملک شیراز»، اولین کنفرانس سالانه پژوهش های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، 1394ش.
«دنیای نور و رنگ در مسجد نصیر‌الملک شیراز»، وب‌سایت مجله گردشگری الی گشت، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.
شفیعی، الهه و همکاران، «جایگاه نور در مساجد دوره قاجار، نمونه موردی: مسجد نصیر‌الملک در شهر شیراز»، کنفرانس بین‌المللی مطالعات نوین در عمران، معماری و شهرسازی با رویکرد ایران اسلامی، 1396ش.
«مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.
«مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت هفت وادی، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.
«مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.
«مسجد نصیرالملک؛ زیباترین مسجد صورتی جهان !»، وب‌سایت سه کلیک، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.
«مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[1] . بخشوده، «معجزه رنگ و نور در مسجد نصیرالملک شیراز»، 1394ش، ص1.

[2] . «دنیای نور و رنگ در مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت مجله گردشگری الی گشت، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[3] . «مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[4] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[5] . «مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[6] .«مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت هفت وادی، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.

[7] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[8] . «مسجد نصیرالملک؛ زیباترین مسجد صورتی جهان !»، وب‌سایت سه کلیک، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.

[9] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[10] . «مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[11] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[12] . «مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[13] . «مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[14] . «مسجد نصیرالملک؛ زیباترین مسجد صورتی جهان !»، وب‌سایت سه کلیک، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.

[15] . بخشوده، «معجزه رنگ و نور در مسجد نصیرالملک شیراز»، 1394ش، ص1.

[16] . «مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[17] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[18] . «مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[19] . «دنیای نور و رنگ در مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت مجله گردشگری الی گشت، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[20] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[21] . «دنیای نور و رنگ در مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت مجله گردشگری الی گشت، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[22] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[23] . «دنیای نور و رنگ در مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت مجله گردشگری الی گشت، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[24] . «مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[25] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[26] .«مسجد نصیر الملک شیراز»، وب‌سایت هفت وادی، تاریخ بازدید: 7 آبان 1401ش.

[27] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[28] . شفیعی و همکاران، «جایگاه نور در مساجد دوره قاجار، نمونه موردی: مسجد نصیر الملک در شهر شیراز»، 1396ش، ص1.

[29] . بخشوده، «معجزه رنگ و نور در مسجد نصیرالملک شیراز»، 1394ش، ص1.

[30] . شفیعی و همکاران، «جایگاه نور در مساجد دوره قاجار، نمونه موردی: مسجد نصیر الملک در شهر شیراز»، 1396ش، ص1.

[31] . «مسجد نصیرالملک رقـص نــور و رنـگ در شــاهکار بی نظــیر معــمـاری ایــرانـی»، وب‌سایت موقوفه نصیر الملک، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[32] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[33] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[34] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[35] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[36] . «مسجد نصیرالملک شیراز؛ جشن شیشه‌های پر از راز»، وب‌سایت علی بابا، تاریخ بازدید: 6 آبان 1401ش.

[37] . «مسجد نصیر الملک»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید 6 آبان 1401ش.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

[۳۲]

[۳۳]

[۳۴]

[۳۵]

[۳۶]

[۳۷]