احساس امنیت

احساس امنیت؛ آرامش ذهنی و اطمینان خاطر شهروندان نسبت به مصونیتِ حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی.

احساس امنیت (Feeling of Security)، یکی از شاخص‌های اصلی برای سنجش آرامش روانی و ثبات یک جامعه بوده که میزان اطمینان شهروندان به حفظِ سلامت، دارایی و حقوق خود را نشان می‌دهد. این مفهوم به‌عنوان پیش‌شرطِ هرگونه فعالیتِ سازنده شناخته می‌شود؛ زیرا افراد تنها در صورتی برای آینده برنامه‌ریزی کرده و در فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی مشارکت می‌کنند که نسبت به پایداری محیط پیرامون خود مطمئن باشند. احساس امنیت برخلاف امنیت فیزیکی، پدیده‌ای ذهنی است که از ترکیب تجربه‌های شخصی، عملکرد نهادهای حکومتی و اخبار رسانه‌ها شکل می‌گیرد. به‌همین دلیل، بررسی این احساس برای درک رفتارهای اجتماعی و میزان رضایت عمومی در یک کشور اهمیت کلیدی دارد.

مفهوم‌شناسی

امنیت از نیازهای پایۀ انسان بوده و در نظریۀ سلسله‌مراتب نیازهای مازلو، جایگاه آن پس از نیازهای فیزیولوژیک قرار دارد که بر لزوم حفظ تمامیت جسمی و روانی دلالت دارد.

تفکیک امنیت عینی و ذهنی

امنیت در مطالعات تخصصی به دو بُعد «عینی» و «ذهنی» (احساس امنیت) تقسیم می‌شود؛ امنیت عینی ناظر بر وضعیت واقعی و فقدان ملموس تهدیدات در محیط بوده در حالی‌که امنیت ذهنی به ادراک، باور و اطمینان روانی افراد نسبت به مصونیت ارزش‌ها و حقوق آنها اطلاق می‌شود. این دو لزوماً بر یکدیگر منطبق نیستند، به‌طوری‌که ممکن است علیرغم برقراری امنیت عینی، عواملی همچون بازنمایی‌های رسانه‌ای و تجارب قبلی منجر به بروز احساس ناامنی شوند، یا برعکس، در شرایط وجود تهدیدات واقعی، افراد به‌دلیل فقدان آگاهی یا اعتماد کاذب، از امنیت ذهنی برخوردار باشند.

طیف احساس امنیت واقعی و کاذب

تفسیر کنشگران از شرایط اجتماعی، احساس امنیت را در پیوستاری میان دو وضعیت «واقعی» و «کاذب» قرار می‌دهد؛ احساس واقعی زمانی تحقق می‌یابد که ادراک ذهنی فرد با واقعیت‌های عینی محیطی انطباق کامل داشته باشد اما در وضعیت احساس کاذب، فرد به‌دلیل نارسایی در دریافت اطلاعات یا عدم درک صحیح مخاطرات، حسی مغایر با واقعیت موجود را تجربه می‌کند که می‌تواند به شکل امنیت‌انگاری در محیط‌های ناامن یا احساس ناامنی در محیط‌های امن تظاهر یابد.

رویکردهای نظری تبیین‌کننده

1. منظر روان‌شناختی (نیازهای درونی): این رویکرد امنیت را حالتی فردی می‌داند که از تأمین شش نیاز بنیادین (بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح) نشئت می‌گیرد. در این نگاه، احساس امنیت روانی تابعی از کیفیت تعاملات بین‌فردی است؛ به‌گونه‌ای که احترام به استقلال و گفت‌وگو مایۀ تقویت آن و کنترل بیرونی یا رفتارهای پرخاشگرانه موجب تضعیف آن می‌شود.
2. منظر جامعه‌شناختی (امنیت وجودی): این رویکرد بر درک نظم، استمرار و توانایی معنا بخشیدن به زندگی تأکید دارد. بحران‌های مداوم و ناآرامی‌های اجتماعی منجر به بروز اضطراب جمعی شده و توانایی فرد در برنامه‌ریزی برای آینده را سلب می‌کنند. از این منظر، ثبات هویت ملی و زدودن دغدغه‌هایی نظیر خطر جنگ یا بی‌ثباتی اقتصادی، پیش‌شرط بازسازی احساس امنیت است.
3. رویکرد جامعه- جمعیت‌شناختی: احساس امنیت را بر اساس ویژگی‌های ساختاری فرد مانند سن، جنسیت و توانمندی جسمی بررسی می‌کند. در این نگاه، ادراک ناامنی زمانی رخ می‌دهد که فرد خود را در برابر محیط فاقد امکان دفاع مؤثر ببیند.
4. رویکرد تجربی- ارتباطی: بر این اصل استوار است که احساس امنیت محصول تجربه‌های ناامنی (مواجهۀ مستقیم با جرم) یا مطلع شدن از حوادث از طریق رسانه‌ها و شنیده‌ها است.
5. رویکرد بوم‌شناختی (اجتماعی): میان احساس فردی و متغیرهای زمینه‌ای مانند سطح شهرنشینی، میزان سرمایۀ اجتماعی و نظم مدنی در محیط زندگی ارتباط برقرار می‌کند.

ابعاد ساختاری و کارکردی

احساس امنیت در عرصه‌های مشخص زندگی اجتماعی و نهادی ظاهر می‌شود:

احساس امنیت اقتصادی

این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ به‌گونه‌ای که شهروندان در تأمین معیشت خود احساس خطر نکنند. احساس امنیت اقتصادی و ضریب بالای آن، از شاخص‌های توسعه‌یافتگی و رفاه اجتماعی بوده و شفاف‌سازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است. علاوه بر رفاه، وجود یک «پارادایم اقتصادی مشخص» و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیت‌های واسطه‌گری، منجر به شکل‌گیری حس «عدم قطعیت» شده و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت زندگی را مختل می‌کند.

احساس امنیت سیاسی

جهت‌گیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بی‌ثباتی‌های سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.

احساس امنیت قضایی

شامل فقدان هراس از بی‌عدالتی، عدم دسترسی به حقوق قانونی یا تهدید شدن از سوی نظام قضایی است و بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.

احساس امنیت اجتماعی

باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیداتِ متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است. این سطح از احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگی‌های جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، حمایت‌های مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است. بر پایۀ پژوهش‌های تجربی، احساس امنیت اجتماعی همبستگی معناداری با متغیرهای زیر دارد:

1. هویت اجتماعی: میزان تعلق و همبستگی فرد با جامعه؛ به‌گونه‌ای که تضعیف این پیوند، زمینه‌ساز احساس ناامنی ذهنی می‌شود.
2. معنویت: ابعاد فرامادی حیات شامل هدفمندی، تقدس زندگی، نوع‌دوستی و آرمان‌گرایی که به‌عنوان زیربنای روانی احساس امنیت عمل می‌کند.
3. هوش فرهنگی: توانایی درک و سازگاری رفتار در مواجهه با تنوع فرهنگی؛ فقدان این مهارت و عدم درک متقابل، به تشدید ادراک ناامنی در تعاملات اجتماعی می‌انجامد.

عوامل تقویت‌کنندۀ احساس امنیت

تحقق احساس امنیت در ابعاد فردی و اجتماعی، متأثر از مؤلفه‌های متعددی است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

تاب‌آوری و تغییر نگرش

تاب‌آوری به‌عنوان یکی از عوامل بنیادین در شکل‌گیری احساس امنیت، توانایی مواجهه مؤثر با فشارهای محیطی و بحران‌ها است. این ویژگی روانی با تقویت حس کنترل بر موقعیت، اضطراب را به آرامش تبدیل کرده و بستری برای رشد فردی فراهم می‌کند. تقویت این مهارت از طریق پذیرش واقعیت‌های گریزناپذیر و تغییر نگرش نسبت به چالش‌ها (به عنوان فرصت‌های یادگیری) میسر است که به‌صورت مستقیم به حفظ امنیت عاطفی در شرایط دشوار می‌انجامد.

خودکنترلی و اقدامات مراقبتی

این اقدامات شامل مدیریت فعالانۀ سبک زندگی (تغذیه، فعالیت بدنی و نظم در خواب) و بهره‌گیری از مشاوره‌های تخصصی در حوزه‌های شغلی، مالی و فردی است. اقدامات مراقبتی با ارتقای کیفیت زندگی، توانِ فرد را در مواجهه با عدم قطعیت‌های محیطی افزایش داده و منجر به تقویت امنیت ذهنی می‌شود.

تعاملات و حمایت‌های اجتماعی

وجود شبکه‌های حمایتی متشکل از خانواده، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربه‌های مثبت مشترک، زیرساخت‌های روانی احساس امنیت را در فرد و گروه مستحکم می‌کند.

دین‌داری و باورهای مذهبی

نقش دین در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛

1. نخست از منظر آموزه‌های دینی که بر اساس متون وحیانی، یاد خدا (ذکر الله) را عامل اصلی آرامش، اطمینان قلب و تسکین اضطراب معرفی می‌کند، به‌گونه‌ای‌که روی‌گردانی از آن منشأ ناآرامی شمرده می‌شود.
2. دوم از منظر مطالعات جامعه‌شناختی که نشان می‌دهد تأثیر دین‌داری بر احساس امنیت، علاوه بر جنبه‌های درونی مانند توکل، به میزان هماهنگی ساختارهای اجتماعی با ارزش‌های مذهبی نیز وابسته است؛ به‌گونه‌ای که در صورت نبود ساختارهای مساعد (مانند حاشیۀ شهرها)، افراد پایبند به اصول شرعی ممکن است به‌دلیل حساسیت‌های هنجاری، بیش از دیگران نسبت به ناهنجاری‌های پیرامونی احساس ناامنی کنند.

احساس امنیت در گروه‌های خاص

زنان

1. زنان در محیط خانواده: محیط خانواده به‌عنوان اصلی‌ترین نهاد ایجادکنندۀ احساس امنیت، نقشی حیاتی در تأمین امنیت زنان دارد. زنان به‌دلیل نقش‌های مادری، همسری و گاه سرپرستی، بیش از سایر افراد نیازمند درک این احساس هستند. فقدان احساس امنیت در زنان به‌معنای تهدید ارزش این نقش‌ها و مصون نبودن از آسیب‌های جسمی و روحی است که این ناامنی به نسل بعدی منتقل می‌شود.
2. زنان سرپرست خانوار: مهم‌ترین عامل تهدیدکنندۀ احساس امنیت در این گروه، فقر مالی و بیکاری است. پس از آن، تعرض به نوامیس و خشونت‌های شهری قرار دارد. سه متغیر تحصیلات، درآمد و حمایت اجتماعی قوی‌ترین رابطه را با احساس امنیت این زنان دارند که در این میان حمایت اجتماعی، شامل کمک‌های مادی و عاطفی خانواده، همسایگان و جامعه، بیشترین تأثیر را نشان داده است. همچنین، زنانی که از حمایت عاطفی همسر برخوردار هستند مانند همسر ازکارافتاده، نسبت به زنان مطلقه یا بیوه، احساس امنیت بیشتری دارند. توانمندسازی اقتصادی از طریق آموزش حرفه، اشتغال و مشارکت اجتماعی، احساس امنیت آنها را افزایش می‌دهد.
3. احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی: زنان نیمی از کاربران فضای مجازی را تشکیل می‌دهند اما به‌طور نامتناسبی هدف آزار آنلاین قرار می‌گیرند. همین تجربۀ مستقیم یا غیرمستقیم آزار، احساس امنیت آنها را به‌شدت کاهش می‌دهد. عوامل مؤثر بر این احساس عبارتند از طراحی پلتفرم، سواد رسانه‌ای، حمایت اجتماعی، چارچوب‌های قانونی، فرهنگ و هنجارهای اجتماعی، سن، تحصیلات و میزان استفاده.
4. عوامل فردی و فرهنگی مؤثر: عزت نفس و اعتماد از عوامل روانی-اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت زنان هستند زیرا عزت نفس با تقویت خودباوری، توانایی مدیریت ترس را افزایش داده و اعتماد با کاهش اضطراب، احساس نظم و تداوم را تداعی می‌کند. همچنین سرمایۀ فرهنگی، شامل مهارت‌ها، آثار فرهنگی و مدارک تحصیلی، با شکل‌دهی به سبک زندگی و نحوۀ ادراک از محیط، احساس امنیت را افزایش می‌دهد.
5. تفاوت‌های جمعیت‌شناختی: بر اساس پیمایش‌های ملی، مردان نسبت به زنان و ساکنان روستا نسبت به شهر، احساس امنیت بالاتری دارند. زنان متأهل و مجرد نسبت به مطلقه و زنان با تحصیلات و اشتغال بالاتر، احساس امنیت بیشتری دارند. همچنین، ترس از وقوع جرم در زنان سه برابر مردان است.

کودکان

احساس امنیت در کودکان به‌معنای برخورداری از آرامش ذهنی، حمایت عاطفی و روانی و حفاظت در برابر تهدیدات جسمی است. این احساس نقش کلیدی در رشد روانی، اجتماعی و فیزیکی کودک دارد. کودک در محیط امن، با اعتمادبه‌نفس بیشتری به کشف دنیای اطراف پرداخته و مهارت‌های لازم برای زندگی را بهتر فرا می‌گیرد.

1. احساس امنیت در خانواده: خانواده نخستین نهاد ایجادکنندۀ امنیت برای کودک است. ابراز عشق و محبت، در آغوش گرفتن، بازی کردن و توجه به نیازهای عاطفی، احساس امنیت کودک را تقویت می‌کند. برعکس، بی‌توجهی والدین، صحبت از مشکلات مالی و غیبت طولانی اعضای خانواده، احساس ناامنی را افزایش می‌دهد.
2. احساس امنیت در مدرسه: مدرسه پس از خانواده، مهم‌ترین فضای شکل‌گیری احساس امنیت است. محیطی عاری از خشونت و آزار، همراه با معلمان حمایت‌گر و روابط همسالان مبتنی بر احترام، از عوامل مؤثر بر احساس امنیت دانش‌آموزان محسوب می‌شود.
3. احساس امنیت در جامعه: کودکان در فضاهای عمومی مانند پارک‌ها، خیابان‌ها و وسایل نقلیه، نیازمند محافظت در برابر خطرات فیزیکی و روانی هستند. طراحی فضاهای شهری مناسب، نظارت بر اماکن عمومی و آموزش مهارت‌های خودمراقبتی به کودک، احساس امنیت او را در جامعه افزایش می‌دهد.
4. احساس امنیت کودکان در شرایط بحرانی و جنگ: در شرایط بحرانی، قصه‌گویی ابزاری مؤثر برای ایجاد حس امنیت و آرامش است. داستان‌ها با نشان دادن حل‌شدنی بودن مشکلات و ارائۀ الگوهای مثبت، ترس و نگرانی کودک را کاهش می‌دهند.

نهادها و بازیگران تأمین احساس امنیت

احساس امنیت از طریق اعتماد به نهادهایی مانند دولت، نیروهای تأمین‌کنندۀ امنیت، خانواده، مدرسه، نظام اقتصادی و شبکۀ دوستان حاصل می‌شود.

شهروندان

احساس امنیت یک برساخت اجتماعی است که به سطح اعتماد متقابل شهروندان در حوزه‌های جانی، مالی و عقیدتی بستگی دارد. مطالعات اجتماعی نشان می‌دهد که در مواجهه با تهدیدات خارجی، «ملی‌گرایی» به‌صورت تاریخی عاملی تقویت‌کننده برای همبستگی ملی و پشتوانه‌ای برای احساس امنیت جمعی بوده است. با این حال، ناتوانی در مدیریت مسائل اقتصادی و حل‌نشده ماندن چالش‌های اجتماعی می‌تواند جامعه را از حالت همبستگی به سمت دوقطبی شدن حرکت داده و از این طریق، ادراک عمومی از امنیت را کاهش دهد.

پلیس

نقش پلیس بر محور «پیشگیری هوشمند» و «تعامل اجتماعی» استوار است. این نهاد از طریق تسریع در حضور در صحنه، برخورد قاطع با جرائم خشن و پیوند مأموریت‌های انتظامی با پیوست‌های رسانه‌ای، تلاش می‌کند اقدامات عملیاتی را به «رضایتمندی عمومی» و «حسِ آسایش» تبدیل کند زیرا تحقق واقعی امنیت در گروی ادراکِ ملموسِ شهروندان از کارآمدی نظام انتظامی در صیانت از حقوق و آرامش جمعی است.

قوه قضائیه

از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعه‌پراکنی، از آرامش عمومی صیانت می‌کند.

رسانه‌ها (صداوسیما)

با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأس‌آفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای امنیت روانی جامعه ایفا می‌کنند.

تهدیدات و موانع احساس امنیت

1. شبکه‌های اجتماعی: احساس امنیت در شبکه‌های اجتماعی به‌معنای توانایی ادامۀ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است. گسترش دوست‌یابی، تبادل اطلاعات و دادوستد مالی در فضای مجازی، نیاز به این احساس را افزایش داده است. رفتارهای هنجارشکنانه، آزار آنلاین (به‌ویژه برای زنان) و شایعه‌پراکنی، امنیت کاربران را کاهش می‌دهد.
2. تهدیدات نرم و برون‌مرزی: اقدامات سازمان‌یافته با هدف تخریب اعتماد عمومی و ایجاد تزلزل در امنیت روانی جامعه از طریق جنگ نرم.
3. درماندگی خودآموختۀ جمعی: این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جامعه به این باور برسد که رویدادها خارج از کنترل او هست. درماندگی با احساس امنیت رابطۀ معکوس دارد؛ به این معنا که با افزایش حس بی‌قدرتی و بدبینی نسبت به نتایج اعمال، ضریب احساس امنیت رو به کاهش می‌گذارد. در مقابل، تقویت خودباوری ملی و انگیزش، موتور محرکۀ اصلی برای عبور از این بن‌بست روانی و ارتقای حس امنیت در سطوح کلان است.

وضعیت احساس امنیت در ایران

وضعیت احساس امنیت در ایران از تلاقیِ دو مؤلفه «اقتدار ملی در عرصۀ بین‌المللی» و «دغدغه‌های معیشتی در سطح داخلی» شکل می‌گیرد:

اقتدار راهبردی و بازدارندگی: دستیابی به توان بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی و موفقیت در دیپلماسی بین‌المللی، به‌عنوان عاملی هویت‌بخش شناخته می‌شود. تجلی قدرت دفاعی و دیپلماتیک در تراز قدرت‌های جهانی، منجر به تقویت «پِرِستیژ بین‌المللی» و «خودباوری ملی» شده و به‌عنوان زیرساختی روانی برای عبور از یأس اجتماعی و تقویت احساس امنیت عمل می‌کند.

اضطراب اجتماعی و زیرساختی: بر اساس پیمایش‌های ملی از جمله «پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان» در سال ۱۴۰۴ش ، نوسانات ارزی، فشار بر زیرساخت‌ها و چالش‌های اشتغال، منجر به شکل‌گیری نوعی اضطراب اجتماعی شده که آرامش ذهنی بخشی از جامعه را تحت تأثیر قرار داده است. کارشناسان بر این باورند که احساس امنیت پایدار در ایران مستلزم پیوند میان «اقتدار نظامی» و «ثبات در زیرساخت‌های اقتصادی» است. در این مسیر، «ترمیم پیوندهای اجتماعی» و تقویت مشارکت عمومی راهکارهای اساسی برای تبدیل همبستگی‌های مقطعی به امنیت مستمر تلقی می‌شوند.

پانویس

منابع

• قرآن کریم.
• «10 راه داشتن حس امنیت، در جهانی ناامن»، وب‌سایت سلامت پاد، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1401ش.
• «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1395ش.
• «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 تیر 1404ش.
• «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1394ش.
• «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 18 مهر 1401ش.
• «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 29 شهریور 1404ش.
• بوزان، باری، مردم، دولت‌ها، هراس، به‌ترجمۀ محمدعلی قاسمی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، 1387ش.
• بیات، بهرام، جامعه‌شناسی احساس امنیت، تهران، امیرکبیر، 1388ش.
• جهانبخش گنجه، صادق، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، مطالعات زن و خانواده، دورۀ 8، شمارۀ 2، پیاپی 17، 1399ش.
• «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 24 فروردین 1405ش.
• حمیدی‌پور، رحیم و رجبی، فاطمه، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورۀ 7، شمارۀ 1، پیاپی 20، 1397ش.
• رادفر، محمدرضا و حبیب‌زاده، اصحاب، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، انتظام اجتماعی، دورۀ 10، شمارۀ 2، 1397ش.
• «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1405ش.
• شاطریان، محسن و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیۀ شهرستان کاشان»، دو فصلنامۀ اجتماعی، دورۀ 3، شمارۀ 7، 1395ش، ص143.
• کرد زنگنه، جعفر و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، مطالعات راهبردی زنان، دورۀ 18، شمارۀ 71، 1395ش.
• گیدنز، آنتونی، پیامدهای مدرنیته، به ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران، مرکز، 1377ش.
• فتحی، یوسف، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، پژوهشنامۀ معارف قرآنی، دورۀ 3، شمارۀ 10، 1391ش.
• فرخی، علیرضا، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، جامعه‌شناختی صنعتی، دورۀ 2، شمارۀ 1، پیاپی 3، 1404ش.
• «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
• محمدی، فاطمه و نعمتی، فاطمه، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، پژوهشنامۀ زنان، دورۀ 16، شمارۀ 51، 1404ش.
• مولائی، جابر، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، فصلنامۀ مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، دورۀ 6، شمارۀ 4، پیاپی 22، 1404ش.
• «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان، تاریخ درج مطلب: 23 شهریور 1403ش.
• «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1395ش.
• نویدنیا، منیژه، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصنامۀ مطالعات راهبردی، دورۀ 6، شمارۀ 19، 1382ش.
• ولایتی‌نژاد، مصطفی و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، توسعۀ اجتماعی، دورۀ 19، شمارۀ 2، 1403ش.
• یاری، حامد و هزار جریبی، جعفر، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورۀ 1، شمارۀ 4، 1391ش.