مردپرهیزی؛
تعریف و ریشهشناسی
واژۀ مردپرهیزی در زبانفارسی از ترکیب دو جزء «مرد» و «پرهیز» (به معنای دوری جستن یا اجتناب) ساخته شده است. این اصطلاح بسته به بستر استفاده (روانشناسی، جامعهشناسی یا فرهنگ عامه)، مفاهیم متفاوتی را در بر میگیرد.
ریشههای کلاسیک و علمی
در ادبیات علمی و آکادمیک، این مفهوم با واژگانی که ریشه یونانی دارند شناخته میشود:
Androphobia (مردهراسی): متشکل از واژه یونانی Andros (مرد) و Phobos (هراس). این اصطلاح در روانپزشکی برای توصیف یک فوبیای خاص و ترس غیرارادی از مردان به کار میرود.[۱]
اصطلاحات نوپدید و فرهنگ عامه (Boysober / Mansober)
در سالهای اخیر و با گسترش شبکههای اجتماعی، مفاهیم جدیدی وارد ادبیات این حوزه شدهاند که مردپرهیزی را از یک حالت «دفاعی» به یک «انتخاب سبک زندگی» تغییر دادهاند:
- بویسوبر (Boysober): این اصطلاح که در سال ۲۰۲۴ توسط هوپ وودوارد (Hope Woodard) ابداع شد، ترکیبی از واژه Boy (پسر) و Sober (هوشیار/پاک - در ادبیاتِ ترک اعتیاد) است. بویسوبر به معنای «سمزدایی عاطفی» است؛ یعنی فرد برای مدتی مشخص، تعاملات رمانتیک، اپلیکیشنهای دوستیابی و روابط عاطفی با مردان را متوقف میکند تا بر سلامت روان و رشد فردی خود تمرکز کند.[۲]
- مَنسوبر (Mansober): واژهای مشابه که بیشتر برای زنان در سنین بالاتر به کار میرود و بر قطع الگوهای مخرب در رابطه با مردان تاکید دارد. در این رویکرد، روابط سمی با مردان به مثابه یک «اعتیاد» در نظر گرفته میشود که فرد آگاهانه تصمیم به «پاک ماندن» از آن میگیرد.
تفاوت مفهومی
باید میان «مردپرهیزی» به عنوان یک رفتار اجتنابی با «مردبیزاری» (Misandry) تمایز قائل شد. در مردپرهیزی، لزوماً تنفر از جنس مذکر وجود ندارد، بلکه تمرکز بر «دوری گزیدن» برای حفظ آرامش، امنیت یا استقلال فردی است.