حامد کاشانی

حامد کاشانی؛ روحانی شیعه و پژوهشگر حوزه دین.

حامد کاشانی (زادۀ ۵ دی ۱۳۶۴) روحانی شیعه و پژوهشگر دینی است. وی دارای تحصیلات حوزوی و دانشگاهی بوده است و به‌عنوان کارشناس مذهبی با صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران همکاری داشته است. مناظره او با عبدالرحیم اردستانی درباره واقعه شهادت حضرت زهرا، واکنش‌های گسترده‌ای در حوزه‌های علمیه، رسانه‌ها و فضای اجتماعی برانگیخت و به یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز گفت‌وگوی درون‌مذهبی در سال‌های اخیر تبدیل شد.

فعالیت‌های علمی حامد کاشانی

تحصیلات

حامد کاشانی تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی مکانیک در دانشگاه علم‌وصنعت ایران به پایان رسانده است. او دارای تحصیلات حوزوی است و لباس روحانیت بر تن دارد.

تدریس

کاشانی در حوزه‌های علمیه امام خمینی، مروی و علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) تدریس کرده است. وی همچنین به‌عنوان استاد در دانشگاه امام صادق فعالیت کرده است. حوزۀ تدریس او شامل مباحث مرتبط با تاریخ اسلام و معارف دینی است.

رویکرد علمی حامد کاشانی

حامد کاشانی با رویکردی پژوهشی و مبتنی بر سند، مستقیماً به متون کهن تاریخی و روایی مراجعه کرده و بیش‌تر منابع خود را از متون، اسناد و کتب معتبر اهل‌سنت برمی‌گزیند تا حقانیت اهل‌بیت پیامبر را اثبات کند.

مرزبانی از عقاید و نقد غلو

حجت‌الاسلام کاشانی با جریان‌های افراطی و غلوآمیز مرزبندی دارد و در جلسات متعدد به بررسی انحرافات اعتقادی و نقد غلو در بازنمایی ائمه پرداخته است. او معتقد است محبت به اهل‌بیت باید بر پایه اسناد مستحکم باشد تا در برابر شبهات آسیب‌ناپذیر باقی بماند.

فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای حامد کاشانی

حامد کاشانی به‌عنوان سخنران دینی شناخته می‌شود و همکاری رسانه‌ای با صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران دارد؛ او از سال ۱۳۹۸ش با تحلیل‌های تاریخی خود در برنامه سحرگاهی «ماه من» شبکه سه سیما در ماه رمضان شناخته‌تر شد.

کناره‌گیری کاشانی از برنامه «ماه من»

کاشانی در برنامه ماه من عمدتاً به فضائل امام علی می‌پرداخت؛ اما برخی از سخنانش با انتقادهایی درباره وحدت اسلامی مواجه شد و در رمضان ۱۴۰۰ش، کاشانی از ادامه حضور در این برنامه کناره‌گیری کرد. کاشانی در صفحه شخصی خود اعلام کرد که فشارها باعث شد تا برای پایبندی به اصول و سیره امام علی، از حضور در برنامه صرف‌نظر کند. با این حال، او پس از آن در برنامه «سمت خدا» شبکه سه حاضر شد، که این امر نشان می‌دهد تصمیم او محدود به برنامه «ماه من» بوده است.

مناظره حامد کاشانی با عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

مناظره میان حامد کاشانی و عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، عضو پیشین مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، پس از آن برگزار شد که اردستانی در یک شبکه وهابی، شبهاتی درباره واقعۀ شهادت حضرت زهرا (س) مطرح کرده بود. کاشانی به‌منظور پاسخ علمی و مستند به این ادعاها و تبیین مظلومیت حضرت زهرا، او را به مناظره دعوت کرد.

کاشانی بر این باور بود که تضعیف روایت مظلومیت و شهادت حضرت زهرا به تضعیف هویت شیعی و گفتمان مقاومت می‌انجامد؛ در مقابل، اردستانی شهادت حضرت زهرا را دارای اهمیت اعتقادی نمی‌دانست.

رویکرد کاشانی و اردستانی در مناظره

کاشانی با رویکرد علمی و مبتنی بر روش پژوهش تاریخی، بر استناد به منابع روایی و تاریخی مورد وفاق شیعه و حتی اهل‌سنت تأکید داشت و بر «حجیت منابع» تکیه می‌کرد. او معتقد بود که واقعه تاریخی باید با ابزارهای تاریخ، از جمله سند و روایت، سنجیده شود. در مقابل، اردستانی با رویکردی که خود آن را «پدیدارشناسی دینی» می‌نامد، بدون توجه به مستندات تاریخی، به نقد واقعه شهادت حضرت زهرا پرداخت.

در مناظره، اردستانی رویکردی مبتنی بر استبعاد ذهنی در پیش گرفت و برخی رویدادهای تاریخی- از جمله روایت‌های مشهور شیعه درباره هجوم به خانه حضرت زهرا - را به این دلیل که با برداشت ذهنی او از عدالت امام علی هماهنگ نبود، رد می‌کرد. در مقابل، کاشانی تأکید داشت که استبعاد عرفی و ذهنی نمی‌تواند واقعیت تاریخی را رد کند.

نوع مواجهه با اسناد تاریخی

در این مناظره، کاشانی با تفکیک میان «اصل واقعه» و «جزئیات» تأکید می‌کند که اختلاف در جزئیات، اصل شهادت حضرت زهرا را مخدوش نمی‌کند؛ همان‌گونه که اختلاف‌ها در جزئیات کربلا، اصل عاشورا را نفی نمی‌کند. در مقابل، اردستانی «شک در جزئیات» را بهانه‌ای برای نفی کل واقعیت می‌کند.

واکنش‌ها به مناظره کاشانی و اردستانی

مناظره کاشانی و اردستانی بازتاب گسترده‌ای داشت و واکنش‌های مختلفی را برانگیخت:

حوزه علیمه قم

آیت‌الله جعفر سبحانی، از مراجع تقلید، با تأکید بر اینکه اصل هجوم به خانه حضرت زهرا از مسلمات تاریخی است، تصریح کرد بررسی جزئیات آن باید در چارچوب علمی انجام شود. وی همچنین با توجه به شرایط داخلی و خارجی، طرح عمومی مسائل اختلاف‌برانگیز را اقدامی غیرعقلایی دانست که می‌تواند به وحدت مسلمانان و انسجام داخلی آسیب بزند. محمدجواد فاضل لنکرانی، رئیس مرکز فقه ائمه اطهار، تفسیر وقایع تاریخی از زاویه الهیات و نه بر اساس روش‌های تاریخی را رویکردی انحرافی دانست.

جریان اصلاح‌طلب

جریان اصلاح‌طلب و نزدیکان سیدمحمد خاتمی، با اینکه بخشی از دیدگاه‌های اردستانی را پذیرفته بودند، به ادبیات ناپخته و بی‌ادبانه او اعتراض کردند و نگران آسیب به جریان نواندیشی بودند.

مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم

این مجمع اعلام کرد که مواضع اردستانی صرفاً نظر شخصی اوست و اعضای مجمع با برخی مطالب و شیوه بیان او، به‌ویژه در مصاحبه با برخی سایت‌ها، مخالف و نگرانی خود را اعلام کرده‌اند.

رسانه‌ها

روزنامه جمهوری اسلامی رفتار اردستانی را «پریشان‌گوئی» خواند و بر لزوم پاسخ‌گویی منطقی و اخلاق‌مدار فضلای حوزه در فضای مجازی تأکید کرد. روزنامه اطلاعات او را متهم کرد که با توسل به ادعای «الهیاتی بودن» اهمیت تاریخ را نادیده گرفته و مغلطه می‌کند.

تحلیل‌گران اجتماعی

از نظر برخی تحلیل‌گران اجتماعی، مناظره اردستانی و کاشانی فراتر از یک گفت‌وگوی رسانه‌ای بود و به آزمونی اجتماعی برای سنجش تاب‌آوری گفت‌وگوی دینی و نقد درون‌مذهبی تبدیل شد. زهرا شکیب‌مهر، جامعه‌شناس، نیز در تحلیلی نوشت که در این مناظره انسجام فکری کاشانی چشمگیر بود، در حالی‌که سخنان اردستانی با وجود سابقه سنی و علمی‌اش، از چارچوب منسجمی برخوردار نبود.

سخنرانان و مداحان

حجت‌الاسلام ناصر رفیعی با انتقاد شدید از اظهارات سلیمانی اردستانی، ایجاد تنش در ایام فاطمیه را جریحه‌دار کردن احساسات شیعیان دانست. حسین طاهری، مداح اهل‌بیت، در واکنش به این مناظره تأکید کرد شیعه امیرالمؤمنین اهل منطق است نه ناسزا، وارد فضاسازی‌ها نمی‌شود و به حامد کاشانی افتخار می‌کند.

کاربران شبکه‌های اجتماعی

کاربران در شبکه‌های اجتماعی، بخش‌هایی از سخنان کاشانی و جملۀ «شهادت حضرت فاطمه برای من ناموسی است» را بازنشر کردند و آن را به‌عنوان دفاعی محکم از باورهای شیعی ستایش کردند.

آثار حامد کاشانی

کتاب «قبله کعبه‌زاد» اثر حامد کاشانی، مجموعه‌ای سه‌جلدی است که در آن ۸۰ فضیلت امیرالمؤمنین بر پایه منابع روایی و تاریخی گردآوری و تنظیم شده است.