زمینهسازی ظهور امام مهدی؛ فراهمآوری مقدمات، اسباب و آمادگیهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.
زمینهسازی ظهور امام مهدی مجموعه اقدامات و آمادگیهایی است که مقدمات تحقق حکومت جهانی حضرت مهدی را فراهم میآورد. این زمینهسازی در سه سطح خدا، حضرت مهدی و مردم قابل بررسی است و از منظر اندیشمندان شیعه، نقشی ضروری و مبتنی بر آیات و روایات دارد. مراتب آن شامل آمادگیهای فردی مانند تهذیب نفس و معرفت، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فناورانه است. گروههایی نظیر اهل مشرق، بهویژه ایرانیان و نیز انقلاب اسلامی ایران، در این مسیر نقش محوری ایفا کردهاند. همچنین زنان، جوانان و رسانهها هر یک با وظایف مشخصی در تحقق این بستر مؤثر هستند. اخلاق زمینهساز، رفع علل غیبت و نقشآفرینی مردم از جمله مباحث کلیدی این موضوع بهشمار میرود.
مفهومشناسی
زمینهسازی در لغت بهمعنای به وجود آوردن مقدمات انجام امری است.[۱] مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل ظهور به گونهای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانیاش را تحقق بخشد.[۲] از نظر اصطلاحی، زمینهسازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.[۳]
مراتب زمینهسازی ظهور
زمینهسازان ظهور سه گروه خدا، حضرت مهدی و مردم هستند و به همین نسبت، زمینهسازی ظهور دارای سه سطح اصلی زمینهسازی خدا برای ظهور، زمینهسازی امام مهدی برای ظهور خود و زمینهسازی مردم برای ظهور امام مهدی است. زمینهسازی منتظران نیز دارای مراتبی مانند دینمداری و اعمال خاص فردی و اجتماعی است.[۴]
دیدگاهها دربارهٔ زمینهسازی ظهور[دیدگاه ۱]
دیدگاهها در مورد زمینهسازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
- نظارهگر: گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسانها صرفا نظارهگر هستند.
- پذیرش ظلم: برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود.
- رفع علل غیبت: در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. بر اساس این دیدگاه بجای زمینهسازی باید علل غیبت برطرف شود.
- نقشآفرینی مردم: طبق این دیدگاه مردم میتوانند از طریق دعاهای رسیده از معصوم، در زمینهسازی و تعجیل ظهور نقش آفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمتهای الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم میشود.[۵]
مستندات قرآنی و روایی زمینهسازی ظهور
بر اساس برخی پژوهشها، زمینهسازی ظهور، ریشه در قرآن دارد. قرآن در چند آیه مانند آیه ۱۰۵ سوره انبیاء، آیه ۵ سوره قصص و آیه ۵۵ سوره نور وراثت صالحان را نسبت به زمین نوید داده و حکومت آینده زمین را، متعلق به آنها دانسته است. حضرت محمد نیز مسلمانان را از حکومت جهانی فرزندش آگاه ساخت و امامان معصوم با تبیین مسائل بیشتری به تفسیر ابعاد آن پرداختهاند.[۶]
راههای زمینهسازی ظهور
بر اساس دیدگاه دانشمندان شیعه که زمینهسازی برای ظهور امام مهدی را وظیفهای میدانند که بر عهده مردان و زنان منتظر قرار دارد؛ تحقق آن نیازمند انواع گوناگونی از نقشها و آمادگیها است. این نقشآفرینی، افزون بر دعا، شامل اقدام عملی و اصلاح رفتار اجتماعی نیز میشود. شیخ مفید ظهور را مشروط به فراهم شدن یاران، سیدمرتضی خروج امام از غیبت را در گرو اقدام مردم و شیخ طوسی غیبت را ناشی از سوءرفتار مردم میداند. سید روحالله خمینی انقلاب اسلامی را مقدمه ظهور، مرتضی مطهری مبارزه با موانع را وظیفه مردم و سید محمدباقر صدر ظهور را دگرگونی اجتماعی وابسته به فضای مناسب جهانی معرفی کرده است.[۷] همچنین از نگاه سید روحالله خمینی و سید علی خامنهای، مهمترین ویژگیهای اخلاقی که فرد برای زمینهسازی ظهور باید کسب کند، جهاد، قدرت و زهد است.[۸]
آمادگیها در چهار سطح قابل شناسایی است:[۹]
- آمادگی فردی: مجموعه اوصاف و صفات اخلاقی[۱۰] مانند تهذیب نفس، دینداری و تقوا و دعا، معرفت و محبت به امام مهدی و رعایت اخلاق اسلامی.[۱۱]
- آمادگی فکری و فرهنگی: شناخت صحیح امام مهدی، تبیین معارف مهدوی، روشنگری و مبارزه با شبهات.
- آمادگی تکنولوژیکی: استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوری برای تبلیغ و اشاعه فرهنگ انتظار.[۱۲]
- آمادگی اجتماعی: آمادگی اجتماعی بهعنوان یکی از ارکان زمینهسازی ظهور، ابعاد سهگانه رفتار اجتماعی، شناخت اجتماعی و احساس اجتماعی جمعی را در بر میگیرد.[۱۳]
شناخت اجتماعی در قالب آگاهی صحیح نسبت به امام و وظایف منتظران، خداباوری و کفر به طاغوتها شکل میگیرد. احساس اجتماعی نیز با همبستگی، برادری، وحدت جمعی، ایثار، تعاون، وفای به عهد، امانتداری و نیز صبر و بردباری، همراه است. رفتار اجتماعی نیز در قالب امر به معروف، نهی از منکر، کنشهای جمعی اصلاحی، مبارزه با قدرتهای استکباری، عدالت مداری و عدالت گستری، تکریم مؤمنان و حفظ عزت و احترام انسانها تجلی مییابد.[۱۴]
زمینهسازان ظهور
اهل مشرق
در منابع روایی شیعه و اهلسنت،[۱۵] سه گروه از نخستین گروه ایرانیان زمینهساز ظهور هستند.[۱۶]
- نهضتی که از سوی اهل مشرق شکل میگیرد که صاحب آن همراه با پرچمهای سیاه یا رایات سود هستند.[۱۷] قیام آنها در راستای یاری امام مهدی، در سال ظهور خواهد بود. روایات رایات سود بیشتر در منابع اهلسنت مانند الفتن نعیم بن حماد مروزی ذکر شده است[۱۸] و برخی علمای شیعه چون محمدباقر مجلسی به اینگونه روایات اعتنائی نداشتند.[۱۹]
- در منابع روایی شیعه، از خروج سید خراسانی در کنار صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج سفیانی و خسف بیداء بهعنوان یکی از نشانههای حتمی ظهور یاد شده است.[۲۰] او صاحب پرچمهای سیاه یا هدایت است[۲۱] و از مشرق زمین قیام میکند که فرماندهی سپاه او را شعیب بن صالح بر عهده دارد.[۲۲] جزئیات تطبیق او بر اشخاص معاصر، فاقد مبنای روایی است.[۲۳]
- گروه یمانیها که براساس منابع شیعی این قیام در سال ظهور و مقارن با خروج سفیانی در شام است.
- حرکتی بر ضد یهود که در عراق اتفاق میافتد.[۲۴][دیدگاه ۲]
مصادیق اهل مشرق
روایاتی در مورد برخی از شهرهای ایران وجود دارد که در زمینهسازی برای ظهور بسیار مهم و نقشآفرین هستند. قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان که این شهرها و مردمان آنها نقش مهمی در تشکیل حکومت دارند.[۲۵]
تطبیقهای تاریخی زمینهسازان ظهور
صفویه
برخی مفسران روایات، مصداق قیامهای پیش از ظهور را دولت صفویه دانستهاند. در رویکردی تطبیقی، نشانههای روایی ظهور بر حوادث و اشخاص عصر صفوی منطبق میشد؛ چنانکه محمدباقر مجلسی، دو روایت از منابع حدیثی را بر قیام شاه اسماعیل صفوی و برخی وقایع دیگر تطبیق داده است.[۲۶] در رویکردی دیگر، دولت صفوی به عنوان پیشرو و مقدمهای برای ظهور امام مهدی معرفی میشد و برخی آن را دولتِ متصل به دولت مهدی میدانستند.[۲۷] زمینهسازی ظهور در جکومت صفویه با نگرش صوفی، نگاه مرشد و مریدپروری براساس مسائلی مانند آمادهکردن اسب، اسطبل و عمارت و پیشگوییهای منجمان بود. عالمان و فقیهان، بیشترین تلاش را در مورد زمینهسازی برای ظهور با فعالیتهایی چون طرح نظریه نیابت علما، گسترش حوزههای علمیه و تربیت شاگران، تألیف کتابهای فراوان و در نهایت، تغییر نگرش دین صوفیانه به فقه شیعی انجام دادند.[۲۸]
انقلاب اسلامی ایران
در دورهٔ غیبت و در آستانهٔ ظهور مهدی، دولتها و انقلابهایی به حمایت از آن شکل میگیرند و زمینه را برای ظهور آن حضرت فراهم میسازند و این، از نشانههای ظهور است.[۲۹] انقلاب اسلامی در چارچوب حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه و نیابت عام امام مهدی، اصالت خود را از مهدویت گرفته و خود را طفیلی آن حکومت میداند.[۳۰] سید روحالله خمینی بر جهانی شدن انقلاب اسلامی و مقدمه بودن آن برای ظهور تأکید کرد.[۳۱] مرتضی مطهری نیز معتقد است یاران امام مهدی ابتدابهساکن خلق نمیشوند، بلکه باید با وجود رواج ظلم و فساد، زمینههایی برای پرورش چنین یارانی مهیا شود.[۳۲] زمینهسازی ظهور و مقدمهبودن برای ظهور در انقلاب اسلامی مبتنی بر آموزههای صحیح قرآنی، روایی و دینی است که عبارتند از:[۳۳]
- تأکید بر اختیاری بودن سرنوشت انسانها: انقلاب اسلامی با استناد به آیات قرآن که سرنوشت انسان را در گرو تغییر افکار و رفتار او میداند، زمینه را برای نقشآفرینی منتظران در تحقق ظهور فراهم کرد.
- مقابله با انحرافات و کجاندیشی منتظران: مقابله با انحرافات، کجاندیشی برخی منتظران، ترویج نگرش صحیح به مسئله انتظار و تعمیق معارف مهدوی است که مقابله با جریان انجمن حجتیه یکی از آن موارد است.
- ترغیب مردم به مباحث مهدوی در ایام ویژه: ایام ویژه مهدویت مانند نیمه شعبان، نهم ربیع و جمعهها، توسعه و گسترش کمّی و کیفی مسجد مقدس جمکران و برنامههای اجراشده در آن مکان مقدس.
- تعمیق بینش صحیح منتظران: تشکیل بسیج مهدوی، کانون مهدویت، تأسیس مراکز و مؤسسات آموزشی و فرهنگی مهدوی و تألیفات مهدوی و زمینهسازی اعتقادی، فکری و فرهنگی.
- قدرت و اقتدار نظامی: تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی چراکه برای زمینهسازی ظهور باید ترس امام از جان خود که یکی از علل غیبت است، برداشته شود.
- بیداری کشورهای اسلامی: مبارزه با جریانات انحرافی مهدوی، مدعیان دروغین مهدویت و نقشههای شوم دشمنان مهدویت و تشیع.[۳۴]
نقش زنان در زمینهسازی ظهور
زمینهسازی فردی
نقش زنان در زمینهسازی ظهور در سه حوزهٔ شناخت، عاطفه و رفتار قابل بررسی است.
- شناخت: کسب معرفت حقیقی خدا و امام مهدی بر اساس عقل، برای مردان و زنان به یکسان واجب شمرده شده است.
- عاطفه: محبت به امام که ریشه در شناخت اهلبیت دارد، در زنان به دلیل انعطافپذیری بیشتر و ظرافت قلبی، زمینهٔ شکلگیری آسانتری دارد و آنان با ایجاد مهر و محبت خدایی در خانواده، اساس جامعه را بر پایهٔ دوستی امام مهدی استوار میسازند.
- رفتار: زنان با خودسازی، حفظ خویشتن از محرمات، تمسک به دعای «یا مقلب القلوب» برای حفظ دین در فتنهها، و عمل به وظایف فردی، الگویی عملی برای دیگران محسوب میشوند.[۳۵]
زمینهسازی خانوادگی[دیدگاه ۳]
نقش تربیتی، مهمترین نقش زن است.[۳۶] در خانواده نیز مادران بهعنوان مربیان نسل آینده و تربیت فرزندان بهعنوان آیندهسازان منتظر، همسران با یاوری و رشد و تعالی دینی همسر در منزل و نیز با رعایت حجاب و عفاف در وظایف اجتماعی در بیرون از منزل که در روایات به منزله جهاد دانسته شده است، زمینه را برای استحکام جامعه و اجرای عدالت مورد انتظار فراهم میآورند.[۳۷]
زمینهسازی سیاسی
در دوران معاصر با توجه به اینکه حکومتهای غربی برای سلطه بر کشورهای اسلامی، شعار جدایی دین از سیاست را مطرح کردند، زنان همزدیف با مردان در ایران نشان دادند که مرد و زن مسلمان، نقش بسزایی در حکومتهای اسلامی دارند. در دوران معاصر، سید روحالله خمینی بر حضور زنان در مسائل سیاسی تأکید کرد. حضور آنان در صحنه سیاسی با پرهیزکاری، زمینهساز حکومت جهانی امام مهدی میباشد. مهمترین وظیفه آنان را میتوان اینگونه برشمرد.
- تظاهرات علیه استکبار، حضور در انتخابات، تأیید رهبری و مسئولین، امر به معروف و نهی از منکر، آمادگیهای دفاعی.
- حضور زنان در مسندهای سیاسیِ غیرمخالف با شئون اسلامی در جهت پیشبرد اهداف اسلامی، همراه با اجرای سیاستهای دینی و قرارگیری زن در جایگاه انسانی خود.
- حضور آنان در میان یاوران، نشاندهنده توان فکری، سیاسی، علمی و عملی ایشان و مبتنی بر طرحهای درازمدت همراه با آمادگیسازی مردم جهان.[۳۸]
زمینهسازی اجتماعی
به تناسب شرایط اجتماعی حضور بانوان در عرصه های مختلف گریزناپذیر است؛ چراکه دین برای انسان هویت جمعی قائل است.[۳۹] مهمترین وظیفه زنان در این زمینه عبارتند از:
- رعایت تقوا و گسترش عفاف، حفظ حجاب و ارزش انسانی زن و تقوا در جامعه.
- حضور زنان در عرصههای مختلف اجرایی.
- آشنایی افراد با مقام و منزلت زن در فرهنگ مهدوی با گفتار، سخنرانی و نگارش مقالات علمی.[۴۰]
- امر به معروف و نهی از منکر، ترویج عدالت و عدالتخواهی در جامعه، پرورش یاران خاص.[۴۱]
- خواندن دعای عهد در چهل صبح.[۴۲]
- پیدا کردن تفکر انقلابی[۴۳]
زمینهسازی فرهنگی
دشمن با ابزارهایی چون ماهواره، اینترنت، فیلمها و نوارهای مبتذل برای تخریب فرهنگ اسلامی و مبارزه با فرهنگ انتظار تلاش میکند. زنان در مقابله با این تهاجم، نقشهای زیر را ایفا میکنند:
- گسترش معارف اسلامی از طریق حضور در مجامع علمی بهخصوص علوم اسلامی در حوزه و دانشگاه برای پرورش اعتقادات اسلامی در جامعه.
- برگزاری مجالس دستهجمعی مانند دعای ندبه، دعای عهد، زیارت آلیس و تفسیر آیات قرآن یا اردوهای زیارتی فرهنگی.
- بالابردن فرهنگ کتاب خوانی با عرضة محصولات فرهنگی اسلامی-مهدوی.
- ارائه پوششهای زیبا و متنوع جدید اسلامی بهعنوان جایگزین مناسبی برای پوششهای نیمه عریان و نامناسب.
- معماری جدید اسلامی و تنوعبخشی به کیفیت خانهسازی و تزئینات داخلی آن، که تحولات اساسی در فرهنگ متأثر از فرهنگ غرب ایجاد نمایند.[۴۴]
زمینهسازی اقتصادی
برای فراهم آوردن بستر ظهور، باید زمینههای عدالت اقتصادی در جامعه فراهم گردد و شعور اجتماعی و اقتصادی مردم بالا رود. اسلام نقشهای زیر را برای زنان در زمینهسازی ظهور ذکر کرده است.
- فعالیت اقتصادی و حضور زنان در عرصه تجارت و بازار براساس حفظ شئونات اسلامی و عدم مفاسد اخلاقی و اجتماعی.
- مقابله با فرهنگ مصرفگرایی غربی و پرهیز از شرکت در دادوستدهای دنیاطلبانه.
- توجه به خودکفایی اقتصادی برای رهایی از استعمار و استقلال کشور از وابستگی به دولتهای استکباری.
- ارائه الگوی صحیح مصرف به خانوارها از طریق توجه زنان به الگوی صحیح مصرف و آموزش آن به فرزندان و توجه به اصول اقتصادی اسلام از قبیل خمس و زکات در خانواده.[۴۵]
نقش جوانان در زمینهسازی ظهور[دیدگاه ۴]
بر اساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را جوانان تشکیل میدهند؛ زیرا حکومت جهانی آن حضرت نیازمند نیرویی پرانرژی، شجاع و تحولآفرین است.[۴۶] جوانان به دلیل صفای باطن، شجاعت، نوگرایی و حقیقتطلبی، زودتر به سوی امام حرکت میکنند و زمینه را برای تحقق عدالت جهانی فراهم میآورند[دیدگاه ۵].[۴۷] در آثار حدیثی و نگاه اندیشمندان شیعی مهمترین وظایف جوانان در مسیر زمینهسازی ظهور عبارتند از:
نقش رسانهها در زمینهسازی ظهور[دیدگاه ۶]
رسانهها و ابزارهای تبلیغاتی در گونههای دیداری، شنیداری،[۵۰] مکتوب، مجازی و سایبری، از ظرفیتهای بالقوه برای زمینهسازی ظهور محسوب میشوند. زمینهسازی رسانهای-تبلیغاتی امروزه به دلیل کارکرد گسترده و جایگزینی نسبی با جنگ نظامی، دیگر عرصهها را بهصورت مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر قرار میدهد. در این حوزه، بهرهگیری از دیدگاههای نخبگان و صاحبنظران مهدویت، توجه به رویکردهای آیندهنگر، آگاهی از برنامههای صهیونیسم مسیحی آمریکا، برگزاری نشستهای تخصصی، و استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی مانند تلویزیونهای کابلی و ماهوارهای، رسانههای مکتوب، وبسایتها، تالارهای گفتگو، انجمنهای تخصصی، خبرگزاریهای اینترنتی، دانشنامههای مجازی، شبکههای اجتماعی و ظرفیتهای هنری از ضروریات کار رسانهای در مسیر زمینهسازی ظهور است.[۵۱]
پرداختن به این حوزه، ناظر بر عواملی چند است:
- قطعیت رجعت عیسی و ضرورت مواجهه با برداشتهای منحرفانه غربی.
- وارونهسازی چهره موعود و آخرالزمان در هالیوود و رسانههای غربی.
- تهاجم فرهنگی غرب علیه باور مهدویت و نظریه جهانیسازی از سوی استکبار جهانی و صهیونیسم بینالملل.
- دیپلماسی رسانهای و جنگ روانی.
- پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تقویت نظریه دولت مهدوی.[۵۲]
این حوزه، مبتنی بر اصول و مبانی مشخصی دنبال میشود که عبارتند از:
- تشکیل اتاق فکر.
- تعیین الزامات و مبانی نظری.
- تدوین اهداف کوتاهمدت و بلندمدت.
- تعیین شیوهها و روشهای اجرایی و انتخاب ابزارهای مناسب.
- تعیین چارچوب سازمانی با تفکیک مسئولیتها،
- طراحی سامانه کنترل و ارزیابی برای پایش فعالیتها و اصلاح کمبودها.[۵۳]
پانویس
- ↑ آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱-۲۰.
- ↑ پورسیدآقایی، «زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰.
- ↑ جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.
- ↑ جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۱۶.
- ↑ جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۸–۳۶.
- ↑ «راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۸-۲۴.
- ↑ جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۹۴.
- ↑ فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ رامین، «اخلاق زمینهساز در قلمرو خانواده»، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۰.گودرزی، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، ۱۳۹۳ش، ص۸۹.
- ↑ ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۱.
- ↑ فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ شاهنظری و طاهرهدایتی، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، ۱۴۰۳ش، ص۸۲.
- ↑ ناصح، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابنماجه، سنن ابنماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.
- ↑ «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت؛ «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان.
- ↑ امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.
- ↑ صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.
- ↑ جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.
- ↑ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۹۰.
- ↑ «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگیها و جایگاه او در عصر ظهور»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ ابن طاووس، التشریف بالمنن، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۰.
- ↑ «شعیب بن صالح کیست؟!»، وبسایت تبیان.
- ↑ کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.
- ↑ پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.
- ↑ «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، وبسایت خبر آنلاین.
- ↑ «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین.
- ↑ حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹ و ۴۳.
- ↑ جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی (عج)، ۱۳۸۷ش، ص۳۰۳–۳۰۶.
- ↑ حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۰-۳۹.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۵، ص۶۲ و ج۱۶، ص۱۳۱.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۷ش، ج۲۴، ص۴۳۹.
- ↑ حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹.
- ↑ حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۲-۴۱.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶-۱۶۹.
- ↑ «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان(عج)»، وبسایت خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۷۶؛ ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۴-۱۹۱.
- ↑ «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، وبسایت خبرگزاری شبستان.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۳-۱۸۰.
- ↑ ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۸-۶۶.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴.
- ↑ علایی رحمانی و عباس قلیزاده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۳.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱-۱۸۴.
- ↑ هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۸-۱۹۴.
- ↑ اباذری، «جوانان در خدمت مهدی(عج)»، ۱۳۸۷ش، بدون صفحه.
- ↑ «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.«وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وبسایت خبرگزاری مهر.
- ↑ رجبی، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، ۱۳۸۹ش، ص۵۹.
- ↑ عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۹ و ۳۲ و ۴۰-۳۷ و ۴۴.
- ↑ عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۲۸-۲۲.
- ↑ عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۴۲-۳۱.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ جریان های اجتماعی هر دیدگاه هم اگر معرفی شود خوب است
- ↑ سید خراسانی جا ندارد که اینجا بیاید؟
- ↑ این نقش یا مسولیت ها اختصاص به زنان ندارد. تمام منتظران باید انجام دهند. ضمن اینکه ادبیات نوشتار هم دستوری و هنجاری است. وقتی تیتر زنان ایجاد می شود باید مسایل خاص زنان بیاید.
- ↑ ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند.
- ↑ این تعابیر و نحوه نگارش با سبک ویکی نویسی سنخیت ندارد
- ↑ چرا فقط به نقش زنان، جوانان و رسانه ها پرداخته شده است؟ چرا به نقش جامعه اسلامی، عموم مردم، حکومت اسلامی، علما، نخبگان و دیگر اقشار جامعه پرداخته نشده است. به نظرم این تیپ دسته بندی شاید مناسب نباشد. چون طبق مبنای که زمینه سازی را لازم می داند همه مکلف هستند. خوب است که مقاله تعیین وقت ظهور هم دیده شود و این عنوان هم در این مقاله گنجانده شود.
منابع
- آیتی، نصرتالله، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، مشرق موعود، سال۵، شماره۱۹، ۱۳۹۰ش.
- اباذری، عبدالرحیم، «جوانان در خدمت مهدی (عج)»، فرهنگ کوثر، سال۱۱، شماره ۷۴، ۱۳۸۷ش.
- ابنطاووس، علی بن موسی، التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن، قم، مؤسسه صاحب الامر، ۱۴۱۶ق.
- ابنماجه، محمد بن یزید، سنن ابنماجه، تصحیح بشار عواد، بیروت، دار الجیل. ۱۴۱۸ق.
- امانی، محمدعلی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۹۷ش.
- برنجکار، رضا؛ سیادتی، سیدحسن، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، جامعه مهدوی، سال۳، شماره۲، شماره پیاپی۶، ۱۴۰۱ش.
- پورسیدآقایی، سیدمسعود، «زمینهسازی ظهور»، مشرق موعود، شماره۱۰، ۱۳۸۸ش.
- پور سیدآقایی، سیدمسعود؛ مافی، سلیمان، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، پژوهشهای مهدوی، سال۷، شماره۲۵، ۱۳۹۷ش
- جاودانی عادل فخار، عباس، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۱ش.
- جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی (عج)، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
- جهانکهن، سجاد، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
- حسنپور، مرتضی، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، دوره۱۱، شماره۴۸، ۱۳۹۹ش.
- «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وبسایت خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
- خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۸۹ش.
- رامین، «اخلاق زمینهساز در قلمرو خانواده»، مشرق موعود، سال۸، شماره۳۱، ۱۳۹۳ش.
- «راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
- رجبی، حجتالله، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، سال۳، شماره۱۰، ۱۳۸۹ش.
- «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگیها و جایگاه او در عصر ظهور»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۴ش.
- شاهنظری، علی؛ طاهرهدایتی، نسرین، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره۹، شماره۱، ۱۴۰۳ش.
- «شعیب بن صالح کیست؟!»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۰ش.
- صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
- عظیمی خرمآبادی، کاظم، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود (عج)»، عصر آدینه، سال۸، شماره۱۵، ۱۳۹۴ش.
- «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
- علایی رحمانی، فاطمه؛ عباس قلیزاده، سیده سپیده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، سال۲۲، شماره۱۱۰، شماره پیاپی، ۱۳۹۵ش.
- فاکر میبدی، محمد، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
- «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
- کورانی، علی، عصر ظهور، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.
- گودرزی، غلامرضا، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، مشرق موعود، سال۸، شماره۳۱، ۱۳۹۳ش.
- ماسلایه، نانتیا؛ انصاری چشمه، راضیه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال۲، شماره۳، ۱۳۹۸ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۸۷ش.
- ناصح، علیاحمد، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۷ش.
- «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان(عج)»، وبسایت خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۹ش.
- «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش.
- نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.
- «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی (عج) دارند»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- هاشمی، ریحانه، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، انتظار موعود، سال۷، شماره۲۲، ۱۳۸۶ش.