امارات متحده عربی

امارات متحده عربی؛ کشوری فدرال در خاورمیانه در شرق شبه جزیره عربستان و کرانۀ جنوبی خلیج فارس.

نامگذاری

واژه اِماره در لغت به معنی نشان، نشانه و عمارت است و جمع آن اِمارات است. نام امارات متحده عربی به معنای امیرنشین‌ها یا شیخنشین‌های متحد عربی است. علت نامگذاری این کشور به امارات این است که پس از تشکیل اتحادیه، هفت امارت یا سرزمین تحت حاکمیت یک امیر یا شیخ، شامل ابوظبی، دبی، شارجه، عَجْمان، اُمُّ‌القُوَین، رأس‌الخیمه و فُجَیرَه، این کشور را پایه‌گذاری کردند.

شکل‌گیری و تأسیس

قبل از تأسیس امارات متحده عربی، این منطقه امارات متصالحه نام داشته ‌است، همچنین امارات ساحل عمان نیز نامیده شده ‌است. پس از اخراج پرتغالی‌ها از خلیج فارس، نیروهای بریتانیایی، هلندی، اسپانیایی و فرانسوی جای آنان را گرفتند و به دلیل موقعیت راهبردی منطقه، به اشغال نواحی اطراف خلیج فارس پرداختند. حضور بریتانیا در این منطقه تا سال ۱۹۶۷م ادامه داشت تا اینکه دولت انگلستان اعلام کرد نیروهای خود را تا اواخر سال ۱۹۷۱م از شرق سوئز خارج خواهد کرد. پس از خروج نیرو‌های بریتانیا، شیوخ هفت‌گانه برای تشکیل فدراسیونی از امارات تلاش کردند و در ۲۵ ژانویه ۱۹۶۸م کنفرانسی در دبی برگزار شد که در آن طرح تشکیل فدراسیون امارات عربی متحده به رهبری شیخ زاید بن سلطان و همراهی شیخ راشد بن سعید آل مکتوم، به تصویب رسید. در ۲ دسامبر ۱۹۷۱م، شش امارت ابوظبی، دبی، شارجه، عجمان، ام‌القوین و الفجیره رسماْ تاسیس یک کشور مستقل دارای حاکمیت را اعلام نمودند و قانون اساسی موقت آن را تصویب کردند. حدود یک ماه بعد، امارت رأس‌الخیمه نیز به این اتحادیه پیوست و همه هفت امارتامارات متحده عربی را شکل دادند.

جغرافیا

امارات متحده عربی کشوری با مساحت ۸۳/۶۰۰ كيلومتر مربع است که در نیمکره شمالی و شرقی، در جنوب غربی قاره آسیا در خاورمیانه واقع شده است. از نظر وسعت رتبه ۱۱۵ در دنیا را دارد و ابوظبی پایتخت آن است. از شمال و شمال غربی با خلیج‌فارس و کشور ایران، از سمت شرق با دریای عمان و عمان، از سمت غرب با قطر و عربستان سعودی و از جنوب و جنوب غربی با عمان و عربستان سعودی مرز مشترک دارد. شمالی‌ترین نقطه آن از جنوبی‌ترین بخش سرزمین ایران در تنگه هرمز یعنی جزیره لارک تنها ۳۹ کیلومتر فاصله دارد. عمدتاً داراي آب و هواي بياباني و گرم و خشک است.

ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال‌های ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانه ایران تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در خلیج‌فارس نشان می‌دهد موضع رسمي ايران در مقابل ادعاي امارات متحده عربي ارائة مستندات تاريخي است که اين جزاير همواره به ايران تعلق داشته‌اند و کشورهای فرانسه، آلمان و بريتانيا نيز در قرن‌هاي هفدهم و هجدهم میلادی این مسئله را پذیرفتند. بريتانيا در آستانة سدة بيستم میلادی جزاير را به امارات متحده عربی واگذار کرد و در سال ۱۹۷۰م بازگشت آنها را به ايران تأیید کرد.

جمعیت

جمعیت کشور امارات متحده عربی در ابتدای سال ۲۰۲۳م به ۱۰/۱۷ میلیون نفر رسیده است. جمعیت امارات در سال ۲۰۲۴ به ۱۲/۵ میلیون نفر رسیده است که نسبت به اوایل سال افزایش چشمگیری داشته و این رشد عمدتاً به افزایش جمعیت ابوظبی مربوط می‌شود. اتباع اماراتی نسبت به سایر ملیت‌ها ۱۱/۴۸٪ معادل ۱/۱۷ میلیون نفر است و ۸۸/۵۲٪ حدود ۹ میلیون نفر را مهاجرین تشکیل می‌دهند. ترکیب جنسیتی جمعیت شامل ۶۸٫۵۸ درصد مرد و ۳۱٫۴۲ درصد زن می‌باشد. گروه سنی ۲۵ تا ۵۴ سال ۶۴/۱۵٪ برابر با ۶/۵۲ میلیون نفر رقم قابل توجهی از جمعیت امارات اعم از بومی و غیربومی است که نشان‌دهندهٔ نیروی کار غالب جوان در حوزه‌های مختلف در این کشور است و عمدتاً از اتباع هند و پاکستان هستند که به دلیل ارزان‌ بودن دستمزد، تقاضای بیشتری برای به‌کارگیری آن‌ها وجود دارد. ایرانیان نیز با ۴۸۰هزار نفر در رتبه پنجم قرار گرفته‌اند و ۴/۷۶ درصد کل جمعیت ساکن امارات را تشکیل می‌دهند. ایرانیان مقیم امارات بر خلاف سایر ملیت‌ها اکثراً به‌صورت غیرگروهی به این کشور مهاجرت کرده‌اند.

امارت‌ها

1. ابوظبی: پایتخت امارات متحده عربی و حاکم آن شیخ محمد بن زاید آل نهیان است. حکومت این امارت دارای ساختاری مستقل با وزارتخانه‌ها و شورای اجرایی است. ابوظبی به طور مداوم در حال توسعه و پیشرفت در زمینه‌های مختلف برای گردشگران و مهاجران است. وضعیت اقتصادی این کشور، شامل صادرات مروارید، تولید و فروش نفت و گاز طبیعی و تولید انرژی خورشیدی است.
2. دبی: دبی، یکی از معروف‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهرهای امارات و مشهور به برج‌ها و آسمان‌خراش‌ها است. از زمان استقرار قبیله بنی‌یاس به رهبری خاندان آل مکتوم اداره می‌شود و حاکم فعلی آن شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، نخست‌وزیر و معاون رئیس‌جمهور امارات است. بحارینه، از دیگر قبایل دبی است و مذهب آنان تشیع می‌باشد. اقتصاد دبی با تغییر نهر دبی به مرکز تجاری رونق یافت و با کشف نفت، توسعه زیرساخت‌ها و بانک‌های اسلامی شکل گرفت. همچنین با تنوع‌بخشی به گردشگری و تجارت بین‌المللی، دبی همچنان به شهر طلا معروف است.
3. شارجه: این شهر دارای جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی بسیاری است. حکومت شارجه تحت رهبری شیخ سلطان بن محمد القاسمی اداره می‌شود. ساختار حکومتی شامل مشاغل و بخش‌هایی مانند شورای اجرایی، شورای مشورتی، دیوان‌های امیری و شهرداری است. اقتصاد شارجه یکی از اقتصادهای قوی و در حال رشد امارات متحده عربی است که تنوع زیادی دارد. افزایش مجوزهای کسب و کار خصوصاْ مالکیت خارجی در شارجه باعث جلب توجه و جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی به این امارت است.
4. رأس‌الخیمه: این منطقه تحت حاکمیت محلی با رهبری شیخ سعود بن صقر القاسمی اداره می‌شود. سیستم حکومتی این شهر موروثی است. رأس الخیمه بخشی از ساختار فدرالی امارات است که شامل شورای عالی، شورای وزیران و شورای ملی فدرال می‌شود. وضعیت اقتصادی این منطقه با تمرکز بر صنعت، تجارت و کشاورزی به اقتصاد خود تنوع بخشیده است.
5. عَجْمان: کوچک‌ترین امارت از هفت امارت است و تحت رهبری شیخ حُمَید بن راشد النُعیمی و یک شورای اجرایی اداره می‌شود. افزایش شاخص اعتماد تجاری بیانگر استقبال گسترده فعالان اقتصادی از شرایط رو به رشد این امارت است. بخش املاک و مستغلات به‌عنوان پایدارترین صنعت در این منطقه شناخته می‌شود. جوامع عجمان، ام‌القوین و فجیره، سنتی‌ترین جوامع قبیله‌ای هستند.
6. اُمُّ‌القُوَین: این منطقه توسط دولت محلی به رهبری خانواده شیخ سعود بن راشد المعلا اداره می‌شود. اقتصاد این شهر ترکیبی از فعالیت‌های سنتی مانند ماهیگیری و کشاورزی و برنامه‌های توسعه‌ای مدرن است که در جهت گسترش پایگاه اقتصادی امارت محسوب می‌شوند.
7. فُجَیرَه: امارت فجیره یک سلطنت مطلقه با رهبری شیخ حمد بن محمد الشرقی است. اقتصاد فجیره بر اساس ماهیگیری و کشاورزی استوار است. این امارت دارای موقعیت استراتژیک است. این شهر دارای بندر چندمنظوره‌ای است که بزرگترین شرکت‌های حمل و نقل را جذب می‌کند. مناطق آزاد دبی به ویژه فجیره به جذب سرمایه‌گذاری خارجی در بانکداری، تجارت، بندر و فرودگاه کمک می‌کند.

زبان و دین رسمی

زبان رسمی و اداری امارات، زبان عربی است و به لهجه‌های عربی فصیح و عربی خلیج محاوره می‌شود. از زبان‌های غیربومی این کشور که کاربرد بسیاری دارد می‌توان به فارسی، هندی، اردو، بلوچی، انگلیسی و پشتو اشاره کرد.

اسلام در قرن اول هجری و به فاصله کمی بعد از وفات رسول خداˆ توسط عمرو بن عاص وارد این سرزمین شد. امروزه مذاهب اسلامی موجود در امارات متحده عربی عبارت از شافعی، حنبلی، مالکی، حنفی، امامیه، اباضی و وهابی است. اباضی‌ و وهابی‌ها در اقلیت مطلق هستند. در مقابل، اکثر مردم پیرو مذهب مالکی هستند. قبلاً فرقه‌های اسماعیلیه و علی‌اللهی نیز در امارات زندگی می‌کردند، ولی این فرقه‌ها با مرور زمان از بین رفته و یا پیروان آن کوچ کردند و یا اینکه مذهب اسلام را پذیرفتند. از این‌رو، اکثریت ساکنان امارات مسلمان و بومیان و مهاجران عرب، سنی و مهاجران ایرانی شیعه هستند. در سال ۲۰۱۶م از جمعیت این کشور ۸۰٪ سنی، ۱۶٪ شیعه و ۴٪ بقیه مذاهب بودند. در سال ۲۰۲۲م از جمعیت این کشور ۸۳٪ سنی و ۱۷٪ شیعه می‌باشند.

منابع

«آشنایی با کشور امارات متحده عربی». مجمع جهانی شیعه‌شناسی. دریافت‌شده در ۲ تیر ۱۴۰۵.

آقاملایی، نجمه (۱۳۹۰). «بررسی و تحلیل بازتاب‌های سیاسی-فضایی ساخت جزایر مصنوعی امارات متحده عربی در خلیج فارس». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

ارزانی، حبیب‌رضا؛ کشاورز، زهرا سادات (۱۳۹۵). «شیعیان امارات متحده عربی». مطالعات ایرانی. چهاردهم (پنجاه و چهار): ۶۳-۹۴.

«امارات متحده عربی چگونه تاسیس شد؟». فرارو. ۱۲ آذر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲ تیر ۱۴۰۵.

«ترکیب جمعیت امارات درابتدای سال 2023» (PDF). وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۳ تیر ۱۴۰۵.

جالینوسی، احمد؛ رستمی، طیبه (۱۳۹۵). «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی». مطالعات خلیج‌فارس. دوم (سه): ۷۶-۸۹.

«جغرافیای جهان تشیع». دانشگاه ادیان و مذاهب. ۲۶ دی ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۳ تیر ۱۴۰۵.

حنفی، علی (۱۴۰۴). «تحلیل زمانی-مکانی اقلیم نظامی کشور امارات متحده عربی». پژوهشنامه علوم دفاعی. پنجم (یکم): ۹۰-۱۱۲.

«خلاصه‌ای از مهم‌ترین تحولات در کشور امارات». گوتوتی آر. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ تیر ۱۴۰۵.

دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۲). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.

«سیاسی، تاریخچه امارات، اطلاعات کلی در باره امارات». سفارت جمهوری اسلامی ایران ابوظبی. دریافت‌شده در ۳ تیر ۱۴۰۵.

«شهر‌های امارات». نیووی. ۳۰ تیر ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳ تیر ۱۴۰۵.

مظفری، مهدی (۱۳۵۷). امارات خلیج فارس، پژوهش اقتصادی، سیاسی و اجتماعی. ج. ۱. ترجمهٔ مهدی مظفری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی. شابک ۹۷۸۶۰۰۵۸۸۰۰۷۶.