تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛ آیین دینی-ملی تدفین فرمانده سپاه قدس.
تاریخچه
پس از ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، و ابومهدی المهندس، معاون سازمان حشد شعبی عراق، در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ش در نزدیکی فرودگاه بغداد، پیکرهای آنان ابتدا در روز ۱۴ دی در شهرهای کاظمین، بغداد، کربلا و نجف با حضور گسترده شخصیتهای سیاسی و دینی و جمعیت میلیونی مردم عراق تشییع شد و در نجف، شیخ بشیر نجفی از مراجع تقلید شیعیان بر پیکر آنان نماز گزارد. سپس پیکر شهدا به ایران منتقل شد و در روز ۱۵ دی در اهواز و مشهد و در روز ۱۶ دی در تهران و قم تشییع شد. در تهران، سید علی خامنهای رهبر وقت انقلاب اسلامی ایران بر پیکر آنان نماز اقامه کرد و جمعیت میلیونی از دانشگاه تهران تا میدان آزادی در مراسم حضور یافتند. در مشهد نیز پیکر سلیمانی در حرم امام رضا طواف داده شد و در قم با حضور مردم از ملیتهای گوناگون، مراسمی باشکوه برگزار شد. سرانجام، در روز ۱۷ دی، پیکر سلیمانی در زادگاهش کرمان، پس از تشییعی پرشور، در گلزار شهدا و در کنار همرزمش حسین پورجعفری به خاک سپرده شد. بر اساس گزارش رسانهها، این مراسمها که با استقبال بیسابقهٔ مردمی در هر دو کشور همراه بود، به یکی از بزرگترین آیینهای سوگ در تاریخ معاصر ایران و عراق تبدیل شد.[۱]
نشانهها و آیینهای نمادین
در طول مسیرهای تشییع پیکر قاسم سلیمانی، نشانهها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد که بر غنای معنایی این رویداد افزود. استفاده گسترده از پرچمهای سهرنگ ایران، تصاویر سلیمانی با حالات و قابهای متفاوت، پرچمهای سیاه و سبز با عباراتی چون «یا منتقم»، پیشانیبندهای قرمز، و سرودهای ملی-حماسی و عاشورایی، از جلوههای دیداری و شنیداری این آیین بود. بهگواه گزارشهای میدانی، این نشانهها در سراسر مسیرهای تشییع بهوفور دیده میشد و هر گروه یا ایستگاه صلواتی، با انتخاب نماد و شعاری خاص، به بازتولید گفتمانی متفاوت از این رویداد میپرداخت. کاربرد عناصر عاشورایی، از جمله تشبیه تشییع سلیمانی به آیینهای سوگواری امام حسین، به دگرگونی معنایی مراسم انجامید و آن را از یک یادبود نظامی به یک آیین ملی-مذهبی تبدیل کرد. همچنین، حضور رهبر انقلاب در مراسم و نماز بر پیکر سلیمانی، و گریۀ جمعی در لحظات نماز، به این نشانهها بار معنایی تازهای بخشید و بر وجه قدسی و فراملی این آیین افزود. این نشانهها علاوه بر تقویت همبستگی جمعی، به تولید گفتمانی انجامید که در آن سلیمانی نه بهعنوان یک شخصیت نظامی، بلکه بهعنوان «شهید ملی»، «مدافع حرم» و نماد مقاومت در برابر سیاستهای خارجی بازنمایی شد.[۲]
بازتابهای رسانهای
مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی در ایران و عراق، با حضور جمعیتهای میلیونی، بازتاب گسترده و بیسابقهای در رسانههای جهانی داشت و بسیاری از خبرگزاریها و شبکههای معتبر بینالمللی آن را بزرگترین مراسم تشییع از زمان درگذشت امام خمینی در ایران توصیف کردند. خبرنگار نیویورک تایمز با اشاره به ۲۵ سال فعالیت حرفهای خود در ایران، اذعان داشت که هرگز شاهد چنین حضور گسترده و خودجوشی نبوده است. شبکه الجزیره و آرتی نیز با پوشش گسترده، بر ابعاد تاریخی این رویداد و پیامدهای سیاسی آن تأکید کردند. خبرنگار شبکه اماسانبیسی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور ترامپ برای ترور سلیمانی، نتیجهای معکوس در پی داشته است. رسانههایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بیبیسی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعدههای انتقام، این رویداد را بهعنوان نقطهعطفی در تنشهای ایران و آمریکا تحلیل کردند.[۳]
پانویس
منابع
«بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانههای جهان». خبرگزاری فرارو. ۱۶ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«خروش ملت در تشییع پیكر شهید حاج قاسم سلیمانی». وبسایت انصاف نیوز. ۱۷ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ خرداد ۱۴۰۵.
«گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی». وبسایت انصاف نیوز. ۱۶ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ خرداد ۱۴۰۵.